U nas zapłacisz kartą
Kremy do twarzy po chemioterapii - Przewodnik po pielęgnacji skóry podczas walki z rakiem
Leczenie onkologiczne – jak wpływa na skórę?
Terapia przeciwnowotworowa ma za zadanie zniszczyć komórki rakowe za pomocą środków farmakologicznych, promieniowania jonizującego czy też zabiegów chirurgicznych. Dwie pierwsze metody są bardzo szkodliwe również dla zdrowych tkanek. Największą toksyczność obserwuje się w przypadku stosowania ich obu łącznie.
W przypadku chemioterapii powstałe odczyny skórne zależą od rodzaju zastosowanego cytostatyku oraz częstotliwości jego podania. Najczęściej w okolicy twarzy, szyi, ramion i tułowia pojawia się zaczerwienienie, zmiany trądzikowe, suchość, świąd oraz większa skłonność do łuszczenia się naskórka.
Radioterapia natomiast uznawana jest za stosunkowo bezpieczną metodę leczenia. Wdrażana jest aż u 75% pacjentów nowotworowych jako samodzielna terapia, ale także w połączeniu z zabiegami chirurgicznymi czy też chemioterapią oraz innymi metodami leczenia raka. Promieniowanie jonizujące uszkadza DNA guza i prowadzi do rozpadu komórek nowotworowych. Niestety oddziałuje również na zdrowe tkanki. Wczesne powikłania po radioterapii dotyczą głównie komórek szybko dzielących się, a do takich należy m.in. naskórek. Do najczęstszych skórnych działań niepożądanych związanych z radioterapią zaliczyć można:
- uszkodzenie gruczołów łojowych i potowych, a co generuje nadmierną suchość skóry i jej skłonność do łuszczenia się,
- rumień skóry,
- nadmierną pigmentację,
- świąd,
- atrofię skóry – zanik, przejawiający się miejscowo zbyt cienką i delikatną skórą,
- obrzęki,
- miejscowe zgubienia i powstające bliznowacenia,
- pajączki naczyniowe,
- uszkodzenie mieszków włosowych i związane z nim wypadanie włosów
- popromienny odczyn zapalny wczesny (naskórek) i późny (skóra właściwa).
Jak pielęgnować skórę po radioterapii?
Kosmetyki po radioterapii mają za zadanie chronić, nawilżyć, natłuścić oraz zadziałać łagodząco i regeneracyjnie na skórę poddaną promieniowaniu. Krem po radioterapii powinien zawierać składniki, które potrafią zarówno zapobiegać przezskórnej utracie wody, chronić komórki skóry przed uszkodzeniami ich DNA, jak również zmniejszać odczyny popromienne i przyspieszać gojenie się ewentualnych ran powstałych na skutek naświetlania. Ponadto kiedy dochodzi do suchego złuszczania się naskórka we wczesnym odczynie popromiennym warto sięgać po mocno natłuszczające kosmetyki onkologiczne zawierające takie składniki jak olej rycynowy czy też wazelinę. Natomiast w przypadku zmian późnych do jakich należą zwłóknienia warto wybierać krem lub balsam po radioterapii zawierający dużą ilość witaminy E, która dodatkowo jest świetnym antyoksydantem. Ponadto preparaty wzmacniające po radioterapii do stosowania na skórę mogą zawierać między innymi takie składniki jak: mocznik, alantoina, hialuronian sodu, koenzym Q10, kwas foliowy, oliwa z oliwek, skwalen, aloes, masło shea, olej sojowy, ekstrakt z owoców ostropestu plamistego czy też wosk pszczeli.
Leki stosowane podczas chemioterapii działają ogólnoustrojowo, to znaczy, że uszkadzają DNA zarówno komórek nowotworowych jak i zdrowych. Dotyczy to głównie tych w których podziały komórkowe zachodzą bardzo szybko. Wśród dermatologicznych objawów niepożądanych związanych z podaniem leków cytostatycznych występują m.in.: wypadanie włosów, ale też niekiedy nadmierny ich wzrost, np. na twarzy, suchość i świąd skóry, obrzęki, wysypki, zaczerwienienia, zapalenie mieszków włosowych oraz zespół objawów zwany „ręka-stopa”, w którym to zmiany skórne wraz z drętwieniem pojawiają się na kończynach. Często również obserwuje się zaburzenia w obrębie paznokci (zmiany barwnikowe, nieprawidłowy wzrost, zanokcica).
Bardzo ważne jest, aby zastosować odpowiednią profilaktykę jeszcze przed rozpoczęciem chemioterapii. Warto kosmetycznie usunąć wszelkie nadmierne zrogowacenia, regularnie dobrze nawilżać, natłuszczać skórę oraz na wczesnym etapie załagodzić wszelkie podrażnienia i zmiany powstałe na skórze. Dlatego dedykowane kosmetyki po chemioterapii dobrze jest zastosować jeszcze przed rozpoczęciem terapii. Podczas farmakologicznego leczenia onkologicznego ważna jest również ochrona przeciwsłoneczna, ponieważ niektóre leki w połączeniu z promieniowaniem UV mogą prowadzić do wystąpienia poparzeń na skórze.
Zapalenie błony śluzowej po radioterapii
Zapalenie błony śluzowej w wyniku leczenia onkologicznego powstaje pod wpływem radioterapii i chemioterapii. Typowym objawem jest występowanie pieczenia w ustach około 3-10 dni po podaniu cytostatyków. W tym czasie nie są jeszcze widoczne obiektywne objawy takie jak zaczerwienienie i owrzodzenie. Występują one 3-5 dni po pojawieniu się pierwszych dolegliwości bólowych.
W ciężkich przypadkach mogą występować krwawienia z błon śluzowych (krwotoczne zapalenie błon śluzowych). Następstwem są bóle, spadek wydzielania gruczołów ślinowych, zaburzenia smaku, utrata apetytu i kacheksja czyli wyniszczenie.
Występujące w jamie ustnej zmiany na błonie śluzowej policzków, warg, dnie jamy ustnej i podniebieniu znajdują się również w dalszych odcinkach przewodu pokarmowego. Uszkodzenia te są zwykle odwracalne i goją się 1-2 tygodni po zakończeniu leczenia.
Zapalenie błon śluzowych obserwuje się często podczas stosowania metotreksatu, antracyklin, 5-fluorouracylu i etopozydu. Inne cytostatyki wywołujące często zapalenie błon śluzowych to amsakryna, bleomycyna, kapecytabina, cytarabina, cyklofosfamid, docetaksel, epirubicyna, lomustyna, paklitaksel, winblastyna i windezyna.
W celu zapobiegania zapaleniu błon jamy ustnej wskazane jest utrzymywanie prawidłowej higieny jamy ustnej. U chorych poddanych napromienianiu głowy i szyi zaleca się stosowanie miejscowe benzydaminy – leku przeciwzapalnego i przeciwbólowego. W zapobieganiu tym schorzeniem zastosowanie znajduje również miejscowa krioterapia oraz terapia laserowa.
Częstość ciężkich zapaleń błon jamy ustnej zmniejsza profilaktyczne zastosowanie sukralfatu. W zwalczaniu bólu stosuje się leki przeciwbólowe według ogólnie przyjętych zasad. Podczas kuracji cytostatykami takimi jak cytarabina, metotreksat i oksazafosforyna często obserwowane jest zapalenie spojówek. Przy wysokodawkowej cytarabinie obligatoryjnie podaje się krople oczne chroniące błoną śluzową (deksametazon).