U nas zapłacisz kartą
Kremy do twarzy po chemioterapii - Przewodnik po pielęgnacji skóry podczas walki z rakiem
Jak chronić skórę podczas radioterapii – kosmetyki
Leczenie odczynów popromiennych skóry zależy od stopnia uszkodzenia i polega na ścisłej ochronie obszaru napromienianego, unikaniu urazów mechanicznych, podrażnień, nasłoneczniania, ponownego napromieniania. Zakazane jest stosowanie kosmetyków oczyszczających skórę i zawierających alkohol. Zalecane jest mycie pod prysznicem z użyciem delikatnych środków myjących o neutralnym pH dla skóry i zrezygnowanie z gąbek i szczotek.
Warto rozważyć stosowania dedykowanym pacjentom onkologicznym kosmetyków oraz specjalnych kremów po radioterapii. W tej sprawie warto poradzić się lekarzy planujących i prowadzących terapię.
W przypadku odczynu III i IV stopnia mycie może być zakazane. W przypadku złuszczania naskórka na sucho możliwe jest zastosowanie kremów z dodatkiem kortykosteroidów (1-procentowy krem z hydrokortyzonem). W przypadku wystąpienia nadkażenia bakteryjnego może być konieczne zastosowanie kremu z antybiotykiem. Wskazane może być także delikatne przemywanie wodnym roztworem gencjany. Wystąpienie martwicy wymaga interwencji chirurgicznej.
Osoby, które poddawane są radioterapii powinny:
- Chronić napromienianą skórę przed urazami i nasłonecznieniem. Jeśli nie unikniemy ekspozycji słonecznych, należy stosować kremy i maści, które zawierają filtry przeciwsłoneczne,
- Nosić możliwie najlżejsze i przewiewne ubrania z materiałów naturalnych (bawełna/jedwab), aby skóra mogła „oddychać” i uniknąć odparzeń w fałdach skóry,
- Utrzymywać higienę skóry naświetlanej. Wykazano, że delikatne przemywanie i osuszanie skóry w obszarze napromienianym, zmniejsza częstość występowania ostrych reakcji skórnych związanych z radioterapią,
- Sugeruje się używanie golarek elektrycznych.
- Rozważyć stosowanie specjalistycznych kremów po radioterapii i kosmetyków dedykowanych pacjentom onkologicznym
Skóra po radioterapii – odczyn popromienny
Wraz z postępem medycyny radioterapeuci coraz precyzyjniej dostosowują strumień promieniowania do chorych tkanej jednocześnie stawiając na ochronę tych zdrowych. Nie mniej jednak w obszarze promieniowania jonizującego znajduje się skóra, w której na skutek naświetlania dochodzi do licznych zmian, a głównie do rozwoju stanu zapalnego, co generuje ból, świąd i pieczenie. Ten wczesny odczyn zapalny dotyczy naskórka i może wystąpić już w ciągu kilkunastu godzinach od naświetlania. Co ważne jest on przemijający, w przeciwieństwie do odczynu późnego. Dochodzi wtedy do uszkodzenia w obrębie skóry właściwej. Pojawia się on nawet 6 miesięcy po zakończeniu radioterapii i objawia się przebarwieniami na skórze, pajączkami i bliznowaceniami. Obraz popromiennych zmian skórnych określa 4 stopniowa skala, która uwzględnia nasilenie objawów i rodzaj popromiennych zmian skórnych:
- pierwszy stopień – zaczerwienienie skóry i/lub suche złuszczanie,
- drugi stopień - średnie zaczerwienienie, ograniczone złuszczanie na wilgotno, obrzęk o średnim nasileniu,
- trzeci stopień - zlewne złuszczania na wilgotno w okolicach innych niż fałdy skórne, krwawienia nawet po niewielkim urazie,
- czwarty stopień - martwica i/lub owrzodzenia ze ścieńczeniem skóry, samoistne krwawienia.
To jak postępuje odczyn popromienny zależy od wielu czynników m.in.:
- pola powierzchni skóry poddanej naświetlaniu,
- dawki promieniowania, sposobu jego frakcjonowania, rodzaju i wysokości energii użytej do transmisji,
- chorób współistniejących (cukrzyca, niewydolność nerek),
- stopnia odżywienia,
- wieku pacjenta,
- stopnia odżywienia i wyniszczenia chorobą,
- używek (palenie papierosów, spożywanie alkoholu),
- zastosowania systemowego leczenia onkologicznego (chemioterapia),
- grubości naskórka (cienki naskórek na twarzy, pod pachami, w okolicach krocza),
- obszaru skóry poddanego promieniowaniu (najbardziej narażone są miejsca gdzie dochodzi do styku dwóch powierzchni, m.in. skóra w okolicach krocza i pod piersiami),
- wydolności układu limfatycznego,
- kondycji skóry (przerwana integralność naskórka, oparzenia, wcześniejsze urazy, zabiegi, ewentualne trwające bądź przebyte infekcje).
Jak powinna wyglądać pielęgnacja w trakcie chemioterapii?
Podczas kuracji onkologicznych skóra i jej przydatki mogą doświadczyć efektów niepożądanych. Manifestacje skórne są jednymi z najczęściej występujących powikłań.
W trakcie tego typu leczenia pacjent poddawany jest zabiegom, które mają na celu likwidację komórek nowotworowych. W tym celu podawane są leki cytostatyczne, które poza oddziaływaniem niszczącym na nowotwór, mogą oddziaływać także na zdrowe komórki, co wiązać się może z szeregiem działań niepożądanych.
W kontekście skóry najczęściej obserwuje się suchość, łuszczenie i tkliwość skóry. Staje się ona szorstka i bardziej podatna na uszkodzenia. Jednakże najbardziej dokuczliwym, szczególnie dla kobiet, staje się proces utraty włosów. Dlatego tak istotnym może okazać się odpowiednie przygotowanie w postaci makijażu permanentnego.
Na skórze ponadto mogą także pojawiać się przebarwienia czy trądzik.
Pielęgnacja skóry w trakcie radioterapii
Odpowiednio dbając o skórę podczas radioterapii można w znacznym stopniu ograniczyć podrażnienia i zmiany popromienne. Ważne, aby obszar poddany radioterapii chronić przed ewentualnymi urazami oraz szkodliwymi czynnikami zewnętrznymi, m.in. promieniowaniem słonecznym, zmienną temperaturą i środkami o działaniu drażniącym (np. kosmetyki oczyszczające czy zawierające alkohol). Jeśli unikanie ekspozycji na słońce nie jest w pełni możliwe konieczny będzie krem ochronny przy radioterapii z filtrem UV 50 SPF. Na poddany promieniowaniu obszar nie wolno samodzielnie naklejać plastrów (leczniczych, rozgrzewających), ani też ich zrywać.
Zaleca się natomiast noszenie przewiewnych ubrań, wykonanych z naturalnych włókien, aby skóra mogła stale oddychać. Do kąpieli warto stosować delikatne środki o neutralnym pH, dedykowane dla skóry wrażliwej. Woda stosowana do mycia powinna być letnia, a osuszanie skóry bardzo delikatne, bez pocierania jej ręcznikiem. Chociaż w przypadku odczynu popromiennego III i IV stopnia nie zawsze mycie jest dozwolone. Szczególnie gdy na skórze pojawią się zmiany martwicze. Wtedy konieczna jest nawet interwencja chirurgiczna. Dlatego w przypadku właściwej pielęgnacji również warto skonsultować się z lekarzem prowadzącym terapię. Bezpośrednio przed radioterapią lepiej nie sięgać po kosmetyki onkologiczne do pielęgnacji skóry, ponieważ w wielu przypadkach mogą one zmiękczać naskórek i zwiększać jego wrażliwość na działanie promieniowania.
Pielęgnacja skóry w trakcie leczenia onkologicznego
Częstość oraz ciężkość tych zmian są zależne od wybranej substancji cytostatycznej, względnie ich połączenia (polichemioterapia jest z reguły bardziej toksyczna niż monochemioterapia jednym lekiem), dawki, drogi podawania, łączenia z innymi zabiegami przeciwnowotworowymi oraz samego pacjenta. Kluczową rolę odgrywa odpowiednia pielęgnacja skóry podczas leczenia onkologicznego.
Radioterapia powodować może popromienne zapalenie skóry, które jest przyczyną podrażnienia, wysuszenia, złuszczania naskórka, obrzęków czy bólu. Mimo postępu w leczeniu nowotworów za pomocą naświetlań, trudno jest uniknąć popromiennego zapalenia skóry. Jego stadium zależy głównie od miejsca napromieniania, a także dawek promieniowania jonizującego.
Aby zmniejszyć suchość skóry, podrażnienia, złuszczanie czy ból, w trakcie i po radioterapii, warto stosować krem zawierający olej lniany i alantoinę.
