W co możemy być uczuleni?

Mechanizmy powstawania alergii

Mechanizmy odpowiedzialne za reakcję alergiczną w błonie śluzowej nosa i oskrzeli powodowaną przez wdychane substancje są bardzo podobne. Do wystąpienia reakcji alergicznej konieczny jest wcześniejszy kontakt organizmu z alergenem. Ponieważ duża część alergenów wziewnych występuje w środowisku powszechnie, do pierwszego kontaktu z nimi dochodzi we wczesnym okresie życia. Z nieznanych powodów u niektórych osób układ immunologiczny „nie nauczył się” tolerować tych substancji. Przeciwciała skierowane przeciwko antygenom, na które chory jest uczulony, są stale obecne we krwi pacjenta i można je wykryć, oznaczając tzw. swoiste IgE. U niektórych osób zwiększone jest również całkowite stężenie IgE.

Krążące we krwi przeciwciała IgE wiążą się z receptorami na powierzchni komórek układu immunologicznego. Dla reakcji alergicznej najważniejsze znaczenie ma wiązanie IgE na powierzchni mastocytów. Alergen, który dostaje się do organizmu, łączy się z przeciwciałami obecnymi na ich powierzchni. Skutkuje to uwolnieniem z mastocytów różnych substancji, powodujących lokalny stan zapalny (zwiększenie przepuszczalności naczyń, obrzęk tkanek i napływ komórek zapalnych). Do najważniejszych substancji uwalnianych przez mastocyty w czasie reakcji alergicznej należą histamina i leukotrieny. Substancje te są również odpowiedzialne za skurcz mięśni gładkich oskrzeli, co u chorych na astmę powoduje napad duszności po kontakcie z alergenem. Często używane w leczeniu alergii leki przeciwhistaminowe blokują działanie histaminy. Są one używane głównie w leczeniu alergicznego nieżytu nosa, ponieważ ich działanie na reakcję alergiczną w oskrzelach nie jest wystarczająco skuteczne. W przeciwieństwie do nich leki przeciwleukotrienowe (hamujące działanie leukotrienów) są stosowane najczęściej właśnie u chorych na astmę.

Pot

Swędzące bąble z czerwoną obwódką to może być objaw uczulenia na własny pot. Pokrzywka cholinergiczna jest rzadkim zaburzeniem i wynika ona z uczulenia na acetylocholinę – neuroprzekaźnik wpływający na produkcję potu. Według alergologa prof. Edwarda Rudzickiego pokrzywka cholinergiczna najczęściej atakuje młodych mężczyzn w wieku 15-25 lat. Wyzwalają ją m.in. uprawianie sportu, wysoka temperatura i stres, czyli czynniki sprzyjające poceniu się.

Naukowcy z Uniwersytetu Vanderbilt zauważyli, że tysiące ludzi w południowo-wschodniej części stanu Tennessee w USA miały ciężkie reakcje alergiczne na mięso, w tym wysypkę, wymioty, biegunkę i kłopoty z oddychaniem. Alergia na mięso? Nie do końca. Okazało się, że objawy uczulenia mają tylko osoby, które ukąsił specyficzny rodzaj kleszcza.

Pajęczak wprowadzał do organizmu człowieka substancję, która znajduje się też w czerwonym mięsie. Ukąszenie wywołuje odpowiedź układu immunologicznego, który postrzega substancję jako ciało obce i zaczyna wytwarzać przeciwciała. Przez to po ugryzieniu krwistego steku czy burgera może zrobić się nieprzyjemnie.

Uczulenie? Alergia? Co to znaczy?

Z codziennego doświadczenia wiemy, że osoba uczulona reaguje w sposób patologiczny na substancje, które nie są szkodliwe i nie powodują żadnych objawów u osób nieuczulonych. Często są to składniki pokarmów (np. orzeszki ziemne lub owoce morza) lub substancje znajdujące się w powietrzu (pyłki roślin, składniki kurzu). Alergię powodują też substancje stykające się ze skórą (np. składniki kosmetyków lub metale zawarte w biżuterii).

Reakcja alergiczna może mieć różną postać, w zależności od tego, którego narządu dotyczy i jaką drogą alergen dostaje się do organizmu. Alergeny znajdujące się w powietrzu (wziewne) powodują najczęściej objawy ze strony dróg oddechowych - nosa i oskrzeli. Alergeny zawarte w pokarmie (pokarmowe) mogą wywoływać objawy nie tylko ze strony przewodu pokarmowego, ale również skóry i rzadziej oskrzeli. Alergeny działajace bezpośrednio po kontakcie ze skórą (kontaktowe) powodują najczęściej wysypkę, zwykle o charakterze czerwonych plam lub bąbli (tzw. pokrzywka). Do często spotykanych alergenów zalicza się także niektóre leki (alergeny lekowe) i jady owadów.

Dla chorych na astmę największe znaczenie mają reakcje alergiczne dotyczace dróg oddechowych, szczególnie oskrzeli. Alergeny wziewne, które dostaną się do oskrzeli, powodują skurcz mięśni gładkich w ścianie oskrzela, obrzęk błony śluzowej i zwiększenie produkcji wydzieliny. Prowadzi to do zwężenia światła oskrzeli, które wskutek tego stawiają większy opór dla przepływającego powietrza. W celu zachowania wystarczającej wentylacji płuc konieczny jest zwiększony wysiłek oddechowy. Jest on jedną z przyczyn uczucia duszności, pojawiającego się podczas napadu astmy. Objawy napadu astmy spowodowanego kontaktem z alergenem są takie same, jak w przypadku napadu astmy wywołanego innymi czynnikami, i obejmują kaszel, duszność, świszczący oddech i uczucie ściskania w klatce piersiowej.

Alergeny obecne w powietrzu powodują często również objawy ze strony nosa. Nos ogrzewa i wstępnie oczyszcza powietrze docierające do płuc. Alergen (np. pyłki traw, czy drzew) stykający się z błoną śluzową wyścielającą nos powoduje jej obrzęk i nasilone wydzielanie śluzu. Wówczas pojawia się uczucie zatkania nosa i wyciekanie z niego wodnistej wydzieliny, któremu może towarzyszyć uczucie swędzenia i kichanie. Opisane objawy charakteryzują alergiczny nieżyt nosa, potocznie nazywany katarem siennym.

Polecane

Alergia skórna – jak się objawia i w jaki sposób można ją łagodzić? Jakie są rodzaje leków na alergię? Które warto stosować?
  1. Czym jest uczulenie?
  2. Rodzaje uczuleń – na co możesz mieć alergię?
  3. Alergie pokarmowe
  4. Alergie wziewne
  5. Alergie kontaktowe
  6. Najczęściej występujące objawy alergii
  7. Jak radzić sobie z uczuleniem?

Czym jest uczulenie?

Uczulenie jest rodzajem nadwrażliwości organizmu na różne czynniki, które uruchamiają mechanizmy immunologiczne. Produkowane są wówczas mediatory (np. histamina), które odpowiadają za powstanie rumienia, wysypki czy obrzęku. Natomiast limfocyty typu B uwalniają immunoglobuliny E, które wywołują reakcje alergiczne charakterystyczne dla atopii.

Większość alergii jest wrodzona. Oznacza to, że dziecko przychodzi na świat z odziedziczoną nietolerancją pewnych czynników bądź substancji (np. uczulenie na jaja czy pyłki roślin). Uczulenie u niemowlaka może być również efektem reakcji obronnej na składniki preparatów pielęgnacyjnych, jak i skutkiem nietolerancji pokarmowej – możesz to zauważyć podczas rozszerzania diety dziecka. Istotny wpływ na to, czy uczulenie będzie się z wiekiem nasilać, mają sposób odżywiania, warunki bytowe oraz środowisko.

Niektóre alergie mogą się rozwinąć dopiero u dorosłego człowieka w efekcie rozregulowania układu immunologicznego. Może do tego dojść przez niezdrowe warunki pracy (np. ciągły kontakt z substancjami chemicznymi) lub miejsca zamieszkania (np. duża wilgotność powietrza sprzyjająca wykwitom pleśni). Do powstania alergii nabytych przyczynia się także długotrwały stres.