U nas zapłacisz kartą
Objawy raka pieprzyka - Poznaj sygnały, na które należy zwrócić uwagę
Czym jest czerniak?
Czerniak (łac. melanoma malignum) jest zwyczajowo nazywany czerniakiem złośliwym. To drugie słowo nie jest już w oficjalnym nazewnictwie medycznym używane, gdyż każdy czerniak jest nowotworem potencjalnie inwazyjnym. Czerniak wywodzi się z komórek barwnikowych – melanocytów. Duża ich ilość znajduje się w skórze, w szczególności w miejscu znamion barwnikowych, które potocznie nazywane są pieprzykami. Innymi miejscami bogatymi w komórki barwnikowe są niektóre błony śluzowe i siatkówka oka. Do przemiany w komórkę złośliwą dochodzi na skutek mutacji genowych, które wywołane są głównie działaniem promieniowania ultrafioletowego. Jego źródłem mogą być zarówno urządzenia, jak i światło słoneczne. Dlatego czerniak przeważnie tworzy się w obrębie tych części ciała, które często bywają odsłonięte. Na rozwój nowotworu mogą mieć wpływ również czynniki dziedziczne. Oznacza to, że ryzyko zachorowania jest większe u osób, w których rodzinie zaobserwowano przypadki czerniaka. Choroba zdarza się częściej u pacjentów z tzw. zespołem znamion dysplastycznych. Zwiększoną podatność stwierdzono u ludzi o rudych włosach czy z piegowatą skórą o jasnej karnacji. W piśmiennictwie wspomina się również o tym, że czerniak rozwija się częściej u osób, u których doszło wcześniej do zachorowania na innego typu nowotwór złośliwy skóry. Każdy pieprzyk (znamię barwnikowe) może być potencjalnie miejscem wyjścia dla powstania komórek nowotworowych.
Pieprzyki na skórze to inaczej znamiona barwnikowe. Są miejscami, w których gromadzi się większa ilość komórek barwnikowych (melanocytów), co powoduje powstanie charakterystycznego, brązowego lub czarnego przebarwienia. Czasami w takim miejscu skóra jest uwypuklona. Powstawanie pieprzyków jest w dużej mierze uwarunkowane genetyczną skłonnością. U niektórych osób ich liczba znacznie przekracza średnią. Często taka cecha pojawia się wraz z innymi charakterystycznymi elementami, takimi jak jasna, słabo pigmentowana skóra czy piegi. W europejskiej strefie klimatycznej znamiona zlokalizowane na twarzy, szyi, przedramionach czy rękach najbardziej narażone są na działanie dużej dawki promieniowania ultrafioletowego. Może to początkowo powodować dysplazję, czyli niewielkie zmiany budowy komórek i struktury tkanek. Nie jest ona jeszcze typową dla nowotworów atypią, ale stanowi pewnego rodzaju fazę wstępną do przemiany złośliwej i jest uważana za zmianę przedrakową. Dysplazja komórkowa melanocytów w sposób statystycznie istotny zwiększa ryzyko wystąpienia czerniaka. Ryzyko zachorowania rośnie z wiekiem, ponieważ całkowita, skumulowana dawka ultrafioletu działającego na skórę powiększa się. Nie bez wpływu na zachorowania jest także przewlekle obniżony poziom odporności – wynikający z choroby albo z długotrwałego leczenia lekami immunosupresyjnymi.
Czy pieprzyki mogą być niebezpieczne?
Niektóre pieprzyki mogą ulegać transformacji nowotworowej. Najmniejsze ryzyko rozwoju raka ze znamion barwnikowych dotyczy znamion łagodnych i wrodzonych. Najbardziej narażone na przekształcenie w nowotwór są znamiona atypowe.
Ważnym sygnałem do przyjrzenia się znamieniu jest tak zwany „objaw brzydkiego kaczątka” (ang. ugly duckling sign), który nawiązuje do faktu, że podczas gdy większość normalnych pieprzyków na ciele jest do siebie podobna, znamiona podejrzane o cechy złośliwości odróżniają się od nich jak brzydkie kaczątko.
Warto jednak wiedzieć, że czerniak (najbardziej złośliwy nowotwór skóry) i inne nowotwory w większości rozwijają się de novo, czyli nie mając wcześniejszego podłoża w postaci pieprzyka, a powstają na dotychczas zdrowej skórze, spojówce, paznokciu czy śluzówce.
Czynnikami ryzyka rozwoju czerniaka są zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe, zwłaszcza obecność wielu znamion melanocytowych, znamion dysplastycznych i zespołu znamion atypowych, jako głównej klinicznej podatności fenotypowej.
Klasyczny zespół znamion atypowych cechuje się występowaniem ponad 100 znamion, co najmniej jedną zmianą o cechach klinicznych znamiona atypowego i jednym znamieniem o średnicy 8 mm lub większej.
Pieprzyk a czerniak i inne nowotwory skóry
Jakie cechy znamienia melanocytowego powinny wzbudzić naszą czujność onkologiczną i skłonić do wizyty u lekarza? Są to przede wszystkim takie sytuacje, gdy:
- pieprzyk zmienił zabarwienie,
- pieprzyk stał się nieregularnie mniejszy lub większy,
- znamię zmieniło kształt,
- skóra na powierzchni pieprzyka stała się sucha lub łuszcząca się,
- pieprzyk stał się twardy lub wydaje się grudkowaty,
- pojawił się świąd, pieczenie, krwawienie lub sączenie się wydzieliny ze znamienia.
Kiedy pieprzyk zwiastuje czerniaka. Jak rozpoznać wczesne oznaki raka skóry?
Australijscy naukowcy opracowali właśnie test, który pomoże wykryć raka skóry w bardzo wczesnym stadium. Żeby na takie badanie trafić, trzeba jednak pamiętać o regularnej kontroli stanu skóry. Na co zwracać uwagę? I co tak naprawdę możemy zrobić, by uchronić skórę przed rakotwórczym działaniem słońca?
Naukowcy z Edith Cowan University w Australii opracowali badanie krwi, które w prosty sposób (bez konieczności wycinania znamienia) pozwoli wykryć czerniaka nawet we wczesnym stadium. Nowa metoda diagnostyczna może okazać się przełomem i uratować tysiące osób, u których każdego roku stwierdza się raka skóry (każdego roku rozpoznawane jest ok. 130 000 nowych przypadków zachorowań). Wstępne wyniki badań australijskich naukowców opublikowano w magazynie “Oncotarget”.
Teoretycznie czerniak jest jednym z najłatwiejszych do rozpoznania nowotworów, ponieważ rozwija się na powierzchni skóry. Może wystąpić się również na błonach śluzowych lub błonie naczyniowej oka. Rozwija się z melanocytów, czyli komórek pigmentowych wytwarzających melaninę - substancję, chroniącą skórę przed promieniowaniem UV (to dlatego osoby o jaśniejszej karnacji, a więc mające mniej melaniny, są bardziej podatne na poparzenia słoneczne).
Tylko teoretycznie czerniak jest łatwy do zdiagnozowania. Niestety - gdy znamię zaczyna nas niepokoić, może już być za późno. Jak zatem wystarczająco wcześnie rozpoznać ryzyko raka skóry?