U nas zapłacisz kartą
"Zdjęcia Rak Powieki - Wartość Wczesnego Wykrywania"
Co robić w razie wystąpienia objawów?
Pojawienie się jakichkolwiek guzów na powiekach powinno skłonić do wizyty u specjalisty. Szczególny niepokój powinny budzić zmiany, którym towarzyszy: owrzodzenie, krwawienie, powstawanie krost, wydobywanie się wydzieliny z guza, uniesienie brzegów przypominających wyglądem masę perłową, obecność drobnych naczyń w obrębie guza, uszkodzenie brzegu powieki czy utrata rzęs. Nie wolno także lekceważyć zmian nawracających w tym samym miejscu po przeprowadzonym leczeniu. W takich wypadkach należy udać się do gabinetu okulistycznego lub dermatologicznego, aby specjalista ustalił diagnozę i podjął odpowiednie leczenie. Guzy o charakterze przedrakowym i nowotwory złośliwe mogą zagrażać nawet życiu chorego, dlatego ich leczenie jest bezwzględnie konieczne.
W ustaleniu rozpoznania pomocne jest badanie w biomikroskopie okulistycznym (lampie szczelinowej, zob. Badanie w lampie szczelinowej [biomikroskopia]). Niejednokrotnie badanie kliniczne nie wystarcza do postawienia ostatecznej diagnozy, często bowiem zmiany skórne mają podobny wygląd makroskopowy mimo różnej budowy histopatologicznej. Z tego względu wykonuje się biopsję zmiany.
Biopsja diagnostyczna polega na pobraniu jedynie fragmentu guza z reprezentatywnego obszaru nowotworu. Musi ona zawierać zdrowe brzegi, być wystarczająco duża, aby w ogóle możliwe było badanie histopatologiczne, i nie może prowadzić do zmiażdżenia lub innego uszkodzenia pobieranych tkanek. Biopsja diagnostyczna pozwala rozstrzygnąć, czy zmiana ma charakter złośliwy. Miejsce pobrania materiału biopsyjnego należy dobrze i precyzyjnie oznaczyć, umożliwi to ostateczne usunięcie nowotworu.
Biopsja z całkowitym wycięciem zmiany daje odpowiedź na pytanie o charakter guza i jednocześnie zapewnia usunięcie komórek nowotworowych. Typowo kwalifikują się do niej małe guzy umiejscowione daleko od punktu łzowego, guzy kąta zewnętrznego, guzy nieobejmujące brzegu powiek lub położone w ich centrum. Niejednokrotnie chirurdzy, chcąc oszczędzić pacjentowi dodatkowego zabiegu, związanych z nim stresów i niedogodności, podejmują się wycięcia od razu w całości także bardziej skomplikowanych guzów.
Jak często występuje?
Rak podstawnokomórkowy jest najczęstszym typem nowotworu występującym u człowieka, a zarazem najczęstszym złośliwym nowotworem skóry (w tym skóry powiek). Częstość jego występowania zależy m.in. od szerokości geograficznej czy odsetka ludzi rasy białej w populacji. Na przykład w Wielkiej Brytanii wynosi 100, a w Australii aż 788 przypadków na 100 tys. osób rocznie. Częstość występowania tego nowotworu zwiększa się po 40. roku życia. Zdecydowana większość (85%) wszystkich przypadków raka podstawnokomórkowego dotyczy skóry szyi i głowy, w tym powiek. Wśród wszystkich nowotworów złośliwych powiek rak podstawnokomórkowy stanowi 90–95%. Rak podstawnokomórkowy zajmuje powiekę dolną w 50–60% przypadków, kąt przyśrodkowy (zob. Budowa narządu wzroku) w 25–30%, powiekę górną w 15%, a kąt zewnętrzny (zob. Budowa narządu wzroku) u 5% chorych.
Rak podstawnokomórkowy występuje w kilku postaciach.
Postać wrzodziejąca charakteryzuje się obecnością opisanego wyżej guza, pośrodku którego znajduje się owrzodzenie.
Rzadsza jest postać włókniejąca (twardzinopodobna). Z reguły jest to delikatnie uniesiony, lity guz, którego brzegów nie można określić w badaniu klinicznym. Ten wariant raka jest znacznie bardziej agresywny.
Rak podstawnokomórkowy może zostać pomylony z przewlekłym zapaleniem brzegów powiek, ale to jego należy podejrzewać, gdy u chorego z pogrubieniem powieki dochodzi do utraty rzęs.
Jak się objawia?
- owrzodzenie, któremu towarzyszy:
• krwawienie,
• powstawanie krost,
• wydobywanie się wydzieliny z guza, - nieregularne zabarwienie,
- uniesienie brzegów przypominające wyglądem masę perłową,
- obecność drobnych naczyń w obrębie guza,
- uszkodzenie przez guz brzegu powieki,
- utrata rzęs w okolicy guza.
Rak kolczystokomórkowy najczęściej objawia się jako niegojące się owrzodzenie lub nieprawidłowy naciek/guzek skóry w obszarze narażonym na działanie promieniowania słonecznego. Może wyglądać jak guzek o twardych, wałowatych i brzegach (nie ma jednak perłowatego wyglądu) z głębokim owrzodzeniem lub jako guzek z przerosłymi zmianami na powierzchni.
Gruczolakorak gruczołu łojowego ma żółty kolor, który się wiąże z obecnością lipidów. Niejednokrotnie nowotwór ma charakter wieloogniskowy. W typowych przypadkach powoduje zatarcie granic ujść gruczołów Meiboma, zniszczenie mieszków włosowych rzęs lub utratę rzęs. Nowotwór rozwija się w obrębie tarczki (zob. Budowa narządu wzroku) i postępuje w kierunku naskórka. Niekiedy wykazuje tzw. wzrost pagetoidalny – zajmuje wówczas spojówkę powiekową lub gałkową (zob. Budowa narządu wzroku), co powoduje pojawienie się delikatnych brodawkowatych uniesień. Może to prowadzić nawet do zajęcia rogówki. W powiekach guz często przypomina guzy łagodne, a nawet może wyglądać jak gradówka (zob.) czy też przewlekłe zapalenie brzegów powiek. W przypadku nawracających zawsze w tym samym miejscu gradówek lub tuż obok należy podejrzewać raka gruczołu łojowego i wysłać wyciętą zmianę do badania histopatologicznego.
Mięsak Kaposiego objawia się w formie czerwonego guza skóry powieki lub spojówki, który przypomina ziarniniaka wokół ciała obcego albo naczyniaka jamistego (zob. Naczyniaki). Dzieli się go na 4 typy: epidemiczny mięsak Kaposiego związany z AIDS (postać najbardziej agresywna), mięsak Kaposiego u chorych z upośledzeniem odporności (po przeszczepach narządów lub w trakcie terapii immunospuresyjnej), klasyczny czy też sporadyczny mięsak Kaposiego (u chorych z basenu Morza Śródziemnego lub pochodzących z Europy Środkowej) oraz endemiczny (afrykański) mięsak Kaposiego.
Złośliwe nowotwory nerwu wzrokowego
W obrębie nerwu wzrokowego mogą rozwinąć się dwa rodzaje bardzo rzadko diagnozowanych guzów złośliwych: glejak i oponiak. Tego typu zmiany rosnące w obrębie oka mogą zaatakować nerw wzrokowy, a w konsekwencji zaburzyć ostrość widzenia i ruchomość oka. Oba nowotwory objawiają się stopniową utratą wzroku i zanikiem nerwu wzrokowego. W późniejszym okresie, gdy guz osiągnie większe rozmiary, pojawia się wytrzeszcz gałki ocznej. Warto wiedzieć, że glejak nerwu wzrokowego stanowi 20 proc. nowotworów oczodołu u dzieci. Z kolei na oponiaka osłonek nerwu wzrokowego najczęściej chorują kobiety w wieku średnim.
Najczęstszym nowotworem złośliwym skóry powiek jest rak, który występuje u osób starszych. W 93 proc. przypadków jest to niegroźna dla życia postać nowotworu - rak podstawnokomórkowy, nie dający w ogóle przerzutów. Jak rozpoznać raka powiek? W początkowym stadium rozwoju na skórze pojawia się płaski, niebolesny guzek, który nie różni się wyglądem od zdrowej skóry. Wraz z rozwojem choroby guz powiększa się, a w części środkowej tworzy się strupek, krwawiący przy próbie usunięcia.
Złośliwe guzy powiek
Guzy powiek to nowotwory skóry, które mogą mieć charakter zarówno łagodny, jak i złośliwy. Poniżej omówiono złośliwe guzy o charakterze niebarwnikowym oraz zmiany przedrakowe (czyli zmiany bezpośrednio zagrażające przemianą w nowotwór złośliwy). Zmianom barwnikowym skóry powiek, w tym czerniakowi, poświęcony jest osobny rozdział (zob. Zmiany barwnikowe powiek).
Ryc. 1. Skóra. 1 – ujście przewodu wyprowadzającego gruczołu potowego, 2 – przewód wyprowadzający gruczołu potowego, 3 – mieszek włosowy, 4 – gruczoły potowe (ekrynowe), 5 – głębokie sploty tętniczo-żylne, 6 – tkanka tłuszczowa, 7 – tkanka podskórna, 8 – skóra właściwa, 9 – ciało dotykowe, 10 – brodawki skórne, 11 – naskórek
Do złośliwych guzów powiek zalicza się raka podstawnokomórkowego (nowotwór wywodzący się z komórek warstwy podstawnej – najgłębszej warstwy naskórka, zob. Rak podstawnokomórkowy powiek) oraz raka kolczystokomórkowego (nowotwór wywodzący się z keratynocytów – komórek naskórka). Obydwie te odmiany raka określa się wspólnym mianem raka skóry niebędącego czerniakiem (non-melanoma skin cancer). Ponadto do złośliwych guzów powiek należą gruczolakorak gruczołu łojowego oraz mięsak Kaposiego.
Gruczolakorak gruczołu łojowego to wysoce złośliwy nowotwór wywodzący się z gruczołów Meiboma tarczki, gruczołów Zeissa przy mieszkach włosowych lub gruczołów łojowych w mięsku łzowym, między brwiami lub w skórze twarzy (zob. Budowa narządu wzroku).
Ryc. 2. Budowa powieki. 1 – mięsień dźwigacz powieki górnej, 2 – spojówka powiekowa, 3 – tarczka, 4 – gruczoł tarczkowy Meiboma, 5 – gruczoły rzęskowe (Molla), 6 – rzęsa, 7 – tkanka podskórna, 8 – skóra, 9 – mięsień okrężny oka, 10 – mieszek włosowy, 11 – gruczoły łojowe (Zeissa), 12 – kąt wewnętrzny oka, 13 – mięsko łzowe, 14 – szpara powiekowa, 15 – powieka dolna, 16 – kąt zewnętrzny oka, 17 – powieka górna
