U nas zapłacisz kartą
"Zdjęcia Rak Powieki - Wartość Wczesnego Wykrywania"
Jak się objawia?
Rak kolczystokomórkowy ma najczęściej postać niegojącego się owrzodzenia lub nieprawidłowego nacieku/guza skóry w miejscu narażonym na działanie promieniowania słonecznego (np. skóra twarzy, rąk, tułowia). Występuje w dwóch postaciach: wrzodziejącej (guzek ma twarde, wałowate brzegi – bez perłowatego wyglądu – i głębokie owrzodzenie) oraz postać brodawkującą (zmiany na powierzchni są przerośnięte). Rak kolczystokomórkowy zwykle nie powoduje żadnych dolegliwości bólowych i bardzo często jest z tego powodu lekceważony.
Ryc. 2. Rogowiak kolczystokomórkowy powieki dolnej
Rogowacenie słoneczne występuje z reguły u narażonych na długotrwałe działanie promieniowania słonecznego osób w starszym wieku z jasną karnacją skóry. Zmiany przypominają okrągłe, łuszczące się, czerwone lub różowe plamy/płytki o fakturze papieru ściernego. Zmiany tego typu często występują na przedramionach, grzbietach dłoni, szyi, głowie i twarzy. W zależności od narażenia na działanie słońca mogą się powiększać lub cofać. Mniej więcej 1/4 zmian znika samoistnie w ciągu jednego roku, choć istnieje stała tendencja do powstawania nowych ognisk.
Rogowiak kolczystokomórkowy (keratoacanthoma). Dotychczas uznawano go za zmianę łagodną, jednak obecnie uważa się, że jest to niskozróżnicowany rak kolczystokomórkowy. W początkowym okresie, najczęściej na powiece dolnej, pojawia się grudka o zabarwieniu skóry, która szybko się rozwija, tworząc guzek z centralnym owrzodzeniem, z uniesionymi, podwiniętymi brzegami oraz kraterem wypełnionym keratyną (białkiem wytwarzanym przez keratynocyty). Rogowiak kolczystokomórkowy występuje najczęściej u chorych w średnim wieku i u osób starszych, częściej w przypadku upośledzenia odporności (immunosupresji).
Jakie są sposoby leczenia?
Wycięcie chirurgiczne stanowi leczenie z wyboru w każdym przypadku raka podstawnokomórkowego, raka kolczystokomórkowego wraz ze zmianami przedrakowymi i czerniaka. Omówiono je w osobnych rozdziałach (zob. Rak podstawnokomórkowy powiek, Zmiany barwnikowe powiek).
Leczenie gruczolakoraka gruczołu łojowego polega na rozległym wycięciu guza i przeprowadzeniu biopsji spojówki. Ma to na celu wykluczenie rozrostu pagetoidalnego, przy którym komórki nowotworowe nie tworzą guzka, ale rozprzestrzeniają się płasko w całej warstwie spojówki. W przypadku, gdy dojdzie do wzrostu pagetoidalnego, należy przeprowadzić krioterapię. Jeśli guz jest duży i nacieka poza przegrodę oczodołową, konieczna jest egzenteracja. Guzy te są oporne na radioterapię (napromieniowanie).
Leczenie mięsaka Kaposiego u chorych zakażonych ludzkim wirusem niedoboru odporności (human immunodeficiency virus – HIV) polega na leczeniu tego zakażenia (tzw. terapia antyretrowirusowa HAART). Stosuje się także chemioterapię ogólną. Leczenie miejscowe obejmuje m.in. takie metody, jak: radioterapia (naświetlanie) pojedynczymi małymi dawkami (dawkami frakcjonowanymi), wycięcie chirurgiczne, podawanie małych dawek leków cytostatycznych (np. winkrystyny, winblastyny lub bleomycyny) do wnętrza nowotworu czy krioterapia.
Zmiany grudkowe powiek - leczenie
Rogowacenie łojotokowe (brodawka łojotokowa) można leczyć przez jego złuszczenie lub wycięcie skalpelem.
Leczenie brodawek pospolitych polega na ich krioterapii. W ten sposób zmiany ulegają zniszczeniu i przestają się rozprzestrzeniać. Możliwe jest również chirurgiczne wycięcie.
W przypadku pojawienia się rogu skórnego zawsze konieczne jest jego wycięcie wraz z podstawą zmiany, aby ostatecznie rozpoznać przyczynę jego rozwoju.
W leczeniu mięczaka zakaźnego zaleca się obserwację, laseroterapię, krioterapię ciekłym azotem (gdy wykwity są nieliczne, możliwe powikłania – pęcherze i blizny, niekiedy konieczne powtarzanie zabiegu co 2–4 tyg., łyżeczkowanie lub ekstrakcję igłą, gdy wykwity są nieliczne. Leczenie farmakologiczne: imikwimod (Aldara 5% krem) miejscowo – 3 ×/tydz. przez 4–16 tyg., nakładać na wykwity na noc (6–10 h), zmyć rano
Prosaki z reguły zanikają samoistnie i nie wymagają leczenia. W niektórych wypadkach można je otworzyć igłą lub skalpelem i oczyścić z zawartości.
Naskórkowe torbiele wtrętowe (torbiele łojowe, kaszaki) leczy się za pomocą przecięcia ściany torbieli w celu usunięcia jej zawartości, a następnie wszycia ściany torbieli w skórę, aby się ponownie nie zamknęła (marsupializacja) lub całkowicie wycina je chirurgicznie.
Leczenie kępek żółtych polega na chirurgicznym usunięciu zmian. Trzeba jednak pamiętać, że mogą one nawracać. Operując kępki żółte, należy zachować ostrożność z powodu niebezpieczeństwa bliznowacenia i możliwego pooperacyjnego odwinięcia powiek. Inną opcją są zabiegi z użyciem lasera CO2. Zaletą takiego postępowania jest brak krwawienia, brak konieczności zakładania szwów skórnych oraz krótki czas trwania procedury. Należy jednak pamiętać, że także w przypadku tej metody leczenia istnieje ryzyko powstania blizn i odbarwienia skóry.
Guzy pochodzące z gruczołów potowych i z mieszków włosowych poddaje się wycięciu chirurgicznemu.
Jak często występuje?
Rak kolczystokomórkowy jest po raku podstawnokomórkowym drugim pod względem częstości występowania rakiem skóry. W Stanach Zjednoczonych liczba zachorowań na raka kolczystokomórkowego wynosi ok. 17 przypadków na 100 000 mieszkańców rocznie. Natomiast w Australii, kraju o dużym odsetku osób o jasnej karnacji skóry narażonych na silne działanie słońca – stwierdza się 321 przypadków na 100 000 osób w roku. Rak kolczystokomórkowy występuje 2–3 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet.
Najczęstszą zmianą przedrakową jest rogowacenie słoneczne. W Stanach Zjednoczonych u ponad 80% osób w wieku 60–69 lat stwierdza się co najmniej jedno ognisko. Ryzyko, że rogowacenie słoneczne przekształci się w ciągu roku w raka, wynosi 0,34%. W zależności od statystyk wieloogniskowe rogowacenie słoneczne w długotrwałej obserwacji przechodzi u 0,025–20% chorych w raka kolczystokomórkowego. Rak kolczystokomórkowy rozwijający się na podłożu rogowacenia słonecznego jest mniej agresywny niż rak powstający na nowo w zdrowej skórze. W przypadku choroby Bowena u 4–6% pacjentów dochodzi do rozwoju raka kolczystokomórkowego.
Zmiany grudkowe powiek - objawy
- owrzodzenie, któremu może towarzyszyć krwawienie, powstawanie krost, wydobywanie się wydzieliny ze zmiany,
- jej nieregularne zabarwienie,
- uniesienie jej brzegów przypominające wyglądem masę perłową,
- obecność drobnych naczyń w obrębie guza,
- uszkodzenie przez guz brzegu powieki,
- utrata rzęs w okolicy guza.
- stanowiących rozrost naskórka,
- wywodzących się z gruczołów tłuszczowych,
- pochodzących z gruczołów potowych (ekrynowych i apokrynowych),
- związanych z mieszkami włosowymi.
Ryc. 1. Skóra. 1 – ujście przewodu wyprowadzającego gruczołu potowego, 2 – przewód wyprowadzający gruczołu potowego, 3 – mieszek włosowy, 4 – gruczoły potowe (ekrynowe), 5 – głębokie sploty tętniczo-żylne, 6 – tkanka tłuszczowa, 7 – tkanka podskórna, 8 – skóra właściwa, 9 – ciało dotykowe, 10 – brodawki skórne, 11 – naskórek
