U nas zapłacisz kartą
Zadrapanie na twarzy - Jak zadbać o skórę i przyspieszyć proces gojenia?
Definicja
Rana, czyli skaleczenie lub zadrapanie to anatomiczne przerwanie ciągłości powłok zewnętrznych, czyli skóry lub błony śluzowej oraz głębiej położonych tkanek pod wpływem działania czynnika uszkadzającego, którym najczęściej jest uraz mechaniczny. Ponadto czynnikiem uszkadzającym może być uraz chemiczny (np. środki chemiczne stosowane w gospodarstwie domowym), uraz termiczny (odmrożenie, oparzenie) oraz energia promienista [1-2].
Ranom towarzyszy ból, krwawienie oraz rozwarcie ich brzegów, co w grupie najmłodszych dzieci wywołuje duży niepokój. Najlżejszy uraz to otarcie, w którym to uszkodzeniu ulega tylko powierzchowna warstwa naskórka. Ponadto wyróżniamy rany powierzchowne, czyli takie których głębokość nie przekracza tkanki podskórnej oraz rany głębokie, które sięgają głębiej, poza tkankę podskórną. W zależności od sposobu działania siły, mechanizmu jej działania rozróżniamy następujące typy ran: cięte, kłute, tłuczone, szarpane, kąsane, postrzałowe. Rany cięte mają równe brzegi a otaczające tkanki nie są uszkodzone. Brzegi rany tłuczonej są nieregularne, a tkanki znajdujące się w jej sąsiedztwie są uszkodzone (stłuczenia, krwiaki). Rany szarpane łączą w sobie cechy ran ciętych i tłuczonych. W okresie wakacyjnym szczególnie częstym problemem są także rany kąsane.
Ponadto wyróżniamy: rany proste (dotyczą skóry lub błony śluzowej i mają niewielkie rozmiary, goją się bez powikłań), rany złożone (rany, którym towarzyszy uszkodzenie głębiej położonych struktur np. ścięgien i/lub struktur kostno-stawowych) oraz rany powikłane (w przypadku których współwystępuje zakażenie przyranne, ropień lub ropowica). Z uwagi na ryzyko zakażenia wyróżniamy rany o małym oraz dużym ryzyku zakażenia. Ponadto wyróżniamy rany ostre, które goją się w ciągu 2-7 dni oraz rany przewlekłe, których gojenie trwa dłużej niż 7-14 dni pomimo zachowania zasad higieny [1-3].
Postępowanie z raną
Prawidłowo zaopatrzona rana goi się szybciej, a ewentualnie powstająca blizna jest mniej widoczna. Dlatego tak ważne jest aby z każdą raną postępować według następującego schematu:
- Oczyszczenie rany – w tym celu należy przepłukać miejsce zranienia wodą lub solą fizjologiczną.
- Dezynfekcja – zabicie drobnoustrojów, które dostały się do rany to podstawa prawidłowego gojenia, najlepiej w tym celu użyć specjalnych płynów odkażających. Nie zaleca się przemywania ran środkami zawierającymi alkohol oraz jodynę, gdyż ich dodatek może działać drażniąco i powodować powiększenie się rany. Ponadto może to wysuszyć powierzchnię rany, co opóźnia proces gojenia.
- Założenie opatrunku – w przypadku drobnych ran wystarczy plaster lub jałowy opatrunek. W przypadku ran z wysiękiem , np. owrzodzeń najlepiej nałożyć opatrunki chłonne, na rany suche – opatrunki hydrożelowe, z kolei na rany zakażone – opatrunki ze srebrem. Zbyt częsta zmiana opatrunku utrudnia gojenie się ran. W przypadku ran z dużym wysiękiem opatrunki powinny być zmieniane co 2-3 dni, w przypadku ran przewlekłych nawet raz na tydzień. Częsta zmiana opatrunków działa drażniąco na nowe, delikatne tkanki i niszczy procesy naprawcze. Nie wolno zdrapywać tworzącego się strupa, ponieważ stanowi on naturalny, biologiczny opatrunek, który zapewnia odpowiednie warunki do gojenia i chroni ranę przed czynnikami zewnętrznymi [1-5].
Jak przyspieszyć regenerację skóry?
1. Preparaty stosowane miejscowo
Klasyczny plaster może być zastąpiony przez hydrokoloidy. Stwarzają one optymalne warunki do gojenia się rany: zapewniają odpowiednią wilgotność w przypadku ran suchych, pochłaniają nadmierny wysięk w przypadku ran mokrych oraz chronią rany przed czynnikami zewnętrznymi. Dzięki tym właściwościom opatrunki hydrokoloidowe przyspieszają odbudowę tkanki i zmniejszają ryzyko powstawania blizn . Tego rodzaju opatrunki mogą być stosowane na rany powierzchniowe, takie jak drobne otarcia, skaleczenia oraz na rany głębokie, np. na odleżyny czy owrzodzenia. Nie znajdują one zastosowania w przypadku ran nadkażonych i ropiejących.
W przypadku ran poważniejszych należy przede wszystkim zadbać o odpowiedni dostęp tlenu i substancji odżywczych do komórek w obrębie zranienia. Należy dbać także o odpowiednie nawilżenie środowiska rany. W tym celu można stosować przeróżne kremy nawilżające, np. z allantoiną, z witaminami. Na trudno gojące się rany można nakładać preparaty, które przyspieszają oczyszczanie [1-5]. Nie każda rana musi być jednocześnie raną trudno gojącą się.
2. Dieta i preparaty witaminowe
W przypadku większych ran, np. ran operacyjnych ważne jest uzupełnienie w organizmie ilości witaminy C. Witamina ta uczestniczy w powstawaniu kolagenu, który stanowi swego rodzaju rusztowanie dla komórek. Bez witaminy C tworzenie nowej tkanki łącznej między komórkami jest utrudnione, a brak kolagenu pozbawia skórę sprężystości i elastyczności. Witaminę C można dostarczyć z dietą lub suplementować w postaci specjalnych preparatów.
Ponadto przed operacjami warto wzbogacić dietę o kwasy omega-3, olej lniany, witaminę A i E oraz witaminę B5 [1-5].
Powiązane artykuły:
Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii
- Jan Fibak: Chirurgia. Warszawa: PZWL, 2010.
- Wojciech Noszczyk. Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
- W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landthaler. Braun-Falco Dermatologia. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2011.
- Guidelines for the best care of chronic wounds, 2006, Wound Rep Reg 14:645-711.
- Eming SA, Smola H, Krieg T. 2002. Treatment of chronic wounds: state of the art and future concepts. Cell Tissues Organs172: 105-117.
Jak leczyć zadrapania, skaleczenia i rany u dziecka?
Zadrapania, skaleczenia i rany stanowią dosyć powszechny problem w grupie dzieci. Przyczynia się do tego ich duża ruchliwość oraz ciekawość świata. Do powstania niewielkich urazów najczęściej dochodzi w czasie zabaw, wyjazdów czy też prac szkolnych. Większość urazów wydaje się nie stwarzać większego zagrożenia, ale należy pamiętać, że wszelkiego typu zadrapania i zranienia stanowią potencjalną przyczynę zakażeń, gdyż naruszenie ciągłości skóry stanowi wrota przez które do organizmu mogą wnikać drobnoustroje, m.in. bakterie [1-3].
Co opóźnia proces gojenia się skaleczenia, rany lub zadrapania?
Prawidłowy proces gojenia się rany ostrej nie trwa długo. Okres regeneracji naskórka w prawidłowym przebiegu naprawczym nie trwa dłużej niż 10 dni. Głównymi czynnikami, które prowadzą do opóźnienia gojenia się skóry, są:
- wniknięcie patogenów chorobotwórczych,
- zakażenie skaleczenia,
- obecność martwiczych fragmentów tkanki w ranie,
- zbyt silne wysuszenie rany,
- zbyt małe ukrwienie rany,
- wtórne uszkodzenie rany.
Warto pamiętać, że zły stan organizmu, na przykład częsta ekspozycja na stres, niedobór witamin czy niedożywienie również wpływają na zaburzony proces gojenia się nawet niewielkich skaleczeń i zadrapań.