U nas zapłacisz kartą
Zadrapanie na twarzy - Jak zadbać o skórę i przyspieszyć proces gojenia?
Epidemiologia i przyczyny
Rany stanowią jedną z najczęstszych przyczyn wizyt lekarskich w trybie ostro dyżurowym na całym świecie. Dane z ośrodków medycyny ratunkowej wskazują, że stanowią one około 5,4% przyczyn wszystkich wizyt. W 2006 roku w oddziałach medycyny ratunkowej w Stanach Zjednoczonych odnotowano 11 milionów ran urazowych. Przy czym należy pamiętać, że wiele powierzchownych i niewielkich ran jest zaopatrywanych przez samych pacjentów lub ich opiekunów w warunkach domowych i nie jest uwzględniana w bazach medycznych. Ogólnopolskie dane na temat ran urazowych skóry u dzieci nie były jak dotąd przedmiotem doniesienia w literaturze medycznej [1-3].
U dzieci najczęściej spotykane są otarcia naskórka, rany tłuczone oraz rany kąsane. Najczęściej rany powstają w trakcie aktywności ruchowej, w przedszkolu czy też w szkole oraz podczas wyjazdów wakacyjnych.
Etapy gojenia
Etap 1: początek (od 2 do 4 dni)
Najpierw powstaje zakrzep krwi, który częściowo zatrzyma krwawienie. Następnie, bardzo szybko, ciało zorganizuje się do walki przeciw infekcji i będzie bronić się przed mikrobami i obcymi ciałami. Uszkodzone tkanki są niszczone dzięki specjalnym komórkom, które je wchłaniają. Naczynia włosowate są bardziej przepuszczalne, ułatwiają przepływ osocza krwi oraz komórek układu odpornościowego, jak np. przeciwciał, do miejsca urazu.
Etap 2: regeneracja (od 10 do 15 dni)
Małe naczynia, które zostały uszkodzone podczas urazu skóry, zaczną się stopniowo regenerować. Organizm zaczyna uzupełniać utratę substancji nową tkanką, łącząc włókna kolagenu za pomocą fibroblastów. Powstaje tkanka nabłonkowa: jest to wierzchnia warstwa skóry. W tym samym czasie rana zaczyna się kurczyć, pozwalając na zbliżenie brzegów rany, aż do całkowitego jej zamknięcia. Wiele komórek i cząsteczek wkracza do akcji. Etap ten jest ważny dla uniknięcia szkody estetycznej, zwłaszcza że proces gojenia nie przebiega jednakowo u wszystkich. Im skóra jest ciemniejsza a osoba młodsza, tym ryzyko nieestetycznej blizny jest większe. Poza tym niektóre części ciała goją się gorzej – tułów, okolice mostka, plecy i stawy.
Etap 3: kształtowanie (od 2 miesięcy do 2 lat)
Podczas tego etapu włókna kolagenu i elastyny będą się zagęszczać i wzrastać w celu ustrukturowania skóry. Sieć naczyniowa również zacznie się organizować, żeby wrócić do „normalnego” stanu. W ten sposób odporność skóry zwiększy się wraz z jej elastycznością i skóra stanie się bardziej jędrna. Miejsce blizny pozostanie wrażliwe przez 2 lata, potem skóra odzyska swoją równowagę.
Skaleczenia mogą zostać sklasyfikowane w zależności od cech biologicznych i klinicznych: zapotrzebowanie na nawodnienie/odżywienie oraz potrzebę okluzji.
JAKIE SĄ RODZAJE SKALECZEŃ?
Skaleczenia sączące: skaleczenia podatne na macerację, wymagające osuszania z leczeniem nieokluzyjnym, przepuszczającym powietrze
Gojenie ran
Gojenie się ran to złożony proces, w który zaangażowane są komórki skóry, krwi, układ odpornościowy oraz szereg krążących w organizmie substancji. Proces gojenia rany rozpoczyna się praktycznie zaraz po jej powstaniu. W pierwszym etapie rana lub skaleczenie wypełnia się skrzepem krwi. Ten skrzep to tzw. „biologiczny opatrunek”, który chroni ranę przed nadmiernym odwodnieniem i wnikaniem do niej drobnoustrojów. Strup, który może powstać nad skrzepem stanowi swoistą barierę ochronną, pod którą gromadzą się komórki żerne czyli makrofagi, które oczyszczają ranę z obumarłych komórek. Rany małe goją się całkowicie, bez pozostawienia blizny, z kolei rany duże lub głębokie goją się z pozostawieniem blizny [1-5].
Wśród czynników opóźniających proces gojenia rany wymienić należy: zakażenie rany, obecność w ranie tkanki martwiczej, wysuszenie rany lub nadmierny wysięk w ranie, niedostateczne ukrwienie obszaru rany, rozległość rany, uszkodzenie rany np. przez nieodpowiednie antyseptyki, zły stan organizmu, np. niedożywienie, stres, osłabiona odporność, niedobory witamin, niedokrwienie, zakażenia ogólnoustrojowe, przewlekłe choroby współwystępujące, np. cukrzyca, nowotwory, niektóre przyjmowane leki, np. chemioterapia, sterydy, leki obniżające krzepliwość krwi [1-5].
Jak przyspieszyć regenerację skóry?
1. Preparaty stosowane miejscowo
Klasyczny plaster może być zastąpiony przez hydrokoloidy. Stwarzają one optymalne warunki do gojenia się rany: zapewniają odpowiednią wilgotność w przypadku ran suchych, pochłaniają nadmierny wysięk w przypadku ran mokrych oraz chronią rany przed czynnikami zewnętrznymi. Dzięki tym właściwościom opatrunki hydrokoloidowe przyspieszają odbudowę tkanki i zmniejszają ryzyko powstawania blizn . Tego rodzaju opatrunki mogą być stosowane na rany powierzchniowe, takie jak drobne otarcia, skaleczenia oraz na rany głębokie, np. na odleżyny czy owrzodzenia. Nie znajdują one zastosowania w przypadku ran nadkażonych i ropiejących.
W przypadku ran poważniejszych należy przede wszystkim zadbać o odpowiedni dostęp tlenu i substancji odżywczych do komórek w obrębie zranienia. Należy dbać także o odpowiednie nawilżenie środowiska rany. W tym celu można stosować przeróżne kremy nawilżające, np. z allantoiną, z witaminami. Na trudno gojące się rany można nakładać preparaty, które przyspieszają oczyszczanie [1-5]. Nie każda rana musi być jednocześnie raną trudno gojącą się.
2. Dieta i preparaty witaminowe
W przypadku większych ran, np. ran operacyjnych ważne jest uzupełnienie w organizmie ilości witaminy C. Witamina ta uczestniczy w powstawaniu kolagenu, który stanowi swego rodzaju rusztowanie dla komórek. Bez witaminy C tworzenie nowej tkanki łącznej między komórkami jest utrudnione, a brak kolagenu pozbawia skórę sprężystości i elastyczności. Witaminę C można dostarczyć z dietą lub suplementować w postaci specjalnych preparatów.
Ponadto przed operacjami warto wzbogacić dietę o kwasy omega-3, olej lniany, witaminę A i E oraz witaminę B5 [1-5].
Powiązane artykuły:
Dr n.med. Oliwia Jakubowicz
specjalista dermatologii i wenerologii
- Jan Fibak: Chirurgia. Warszawa: PZWL, 2010.
- Wojciech Noszczyk. Chirurgia. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2007.
- W.H.C. Burgdorf, G. Plewig, H.H. Wolff, M. Landthaler. Braun-Falco Dermatologia. Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2011.
- Guidelines for the best care of chronic wounds, 2006, Wound Rep Reg 14:645-711.
- Eming SA, Smola H, Krieg T. 2002. Treatment of chronic wounds: state of the art and future concepts. Cell Tissues Organs172: 105-117.
