U nas zapłacisz kartą
Objawy Alergii Kontaktowej - Jak Je Rozpoznać?
Objawy opóźnionej alergii kontaktowej
Objawy chorobowe alergicznego wyprysku kontaktowego rozwijają się dopiero po 24-72 godzinach od kontaktu z haptenem . W wyjątkowych przypadkach zmiany mogą zacząć uwidaczniać się po kilkunastu godzinach, ale szczyt nasilenia objawów przypada dopiero na 2,3 lub 4 dobę .
Wśród objawów dominuje:
- grudkowata wysypka,
- zaczerwienienie,
- świąd,
- obrzęk naczynioruchowy (obrzęk skóry i tkanki podskórnej),
- pęcherze,
- nadżerki i strupy.
Uporczywy świąd jest charakterystycznym objawem w alergicznym wyprysku kontaktowym.
Stan zapalny skóry może wywołać także kontakt z drażniącym czynnikiem chemicznym, który bezpośrednio uszkadza strukturę skóry. Objawy chorobowe rozwijają się wtedy bez udziału układu immunologicznego. Zmiany skórne mogą w takim przypadku wystąpić od razu po zadziałaniu czynnika, a dominującym objawem nie jest świąd, a ból i pieczenie.
Zdecydowana większość przypadków alergicznego wyprysku kontaktowego ma łagodny przebieg , a objawy powoli zanikają samoistnie po upływie kilku dni lub tygodni. Przewlekła postać schorzenia dotyczy około 0,5% populacji. Zmiany chorobowe mogą utrzymywać się wówczas wiele miesięcy, a nawet lat. Dowiedziono, że współistniejące atopowe zapalenie skóry jest czynnikiem, który zwiększa ryzyko rozwoju przewlekłej postaci wyprysku alergicznego rąk. Ostra postać alergicznego kontaktowego zapalenia skóry wymagająca hospitalizacji obserwowana jest w 20% przypadków.
Opóźnione występowanie objawów utrudnia szybkie powiązanie czynnika uczulającego z powstającym powoli stanem zapalnym . Co więcej, zmiany skórne mogą być zlokalizowane nie tylko w miejscu bezpośredniego kontaktu haptenu ze skórą, ale mogą wędrować w okolice węzłów chłonnych. Stwarza to niemałe trudności w rozpoznaniu przyczyny schorzenia. Przykładowo gdy osoba uczulona na nikiel założy na szyję metalowy naszyjnik, dopiero po kilku dniach może zaobserwować wizualne przejawy alergii. W tym czasie mogła mieć kontakt z wieloma innymi potencjalnymi alergenami, np. używając licznych kosmetyków, perfum, nosząc odzież dotykającą szyi itd. Za wystąpienie zmian chorobowych można także mylnie podejrzewać współistniejące alergie wziewne i pokarmowe. Dlatego też przy podejrzeniu alergii kontaktowej niezbędna jest kompleksowa diagnostyka, która ujawni czynniki uczulające.
Na czym polega opóźniona alergia kontaktowa?
Alergia kontaktowa to nadwrażliwość immunologiczna typu opóźnionego, wywoływana przez kontakt skóry z drobnocząsteczkowymi substancjami nazywanymi haptenami . Są to proste związki chemiczne o masie nieprzekraczającej 500 Da. Hapteny są na tyle małe, że podczas bezpośredniego kontaktu ze skórą mogą bez trudu przenikać przez barierę naskórkową . W przeciwieństwie do alergenów nie tworzą kompleksów ze swoistymi przeciwciałami, ale po wniknięciu do organizmu łączą się z białkami ustrojowymi, zmieniając ich konformację przestrzenną. To właśnie endogenne białka zmodyfikowane poprzez połączenie z haptenami stanowią antygen, który jest rozpoznawany przez układ immunologiczny jako obca struktura. Ponieważ skóra człowieka ma styczność z różnego rodzaju substancjami drobnocząsteczkowymi, zdrowy organizm ignoruje powstające w taki sposób kompleksy na zasadzie tzw. tolerancji immunologicznej. U osób z tendencją do atopii układ immunologiczny działa nadreaktywnie, dlatego wykrycie przez niego takich struktur może uruchomić reakcję zapalną.
Alergia kontaktowa stanowi IV typ nadwrażliwości reakcji alergicznych, inaczej nazywany opóźnionym lub komórkowym. W zależności od mechanizmu reakcji alergicznej oraz struktur układu immunologicznego zaangażowanych w odpowiedź zapalną wyróżnia się cztery podtypy nadwrażliwości opóźnionej (IVa, IVb, IVc, IVd). Największe znaczenie w rozwoju alergii kontaktowej ma podtyp IVc, w który zaangażowane są limfocyty cytotoksyczne (CTL). Efektem ich działania jest rozpad komórek naskórka, które zostały opłaszczone haptenem. Powoduje to przykre objawy alergiczne przy każdym kolejnym zetknięciu z uczulającym haptenem.
Testy na alergię skórną. Kiedy najlepiej je wykonać?
W diagnostyce tego typu schorzeń wykonuje się testy skórne, które pozwalają określić, jakie konkretnie czynniki prowokują niepożądane reakcje układu odpornościowego.
Zastosowanie mają w tym przypadku przede wszystkim dwie metody:
- naskórkowe testy płatkowe (NTP) - wykonuje się je u pacjentów z podejrzeniem wyprysku kontaktowego. Na czym polegają? Na plecy przykleja się plastry nasączone określonymi alergenami. Najczęściej są to chrom, nikiel, kobalt, konserwanty, barwniki, leki oraz substancje zapachowe. Po 48 godzinach plastry są usuwane i wówczas dokonywany jest pierwszy odczyt. Drugi ma miejsce dzień później. Ocena jest dokonywana w trzypunktowej skali w zależności od zaobserwowanych objawów (brak / rumień / rumień i grudki / rumień, grudki i pęcherzyki),
- skórne testy punktowe (STP) - wskazaniem do ich wykonania jest podejrzenie atopowego zapalenia skóry, a także alergii na leki, pyłki, roztocza, składniki pokarmowe. Z technicznego punktu widzenia badanie polega na nałożeniu na skórę próbek różnych alergenów na skórę oraz substancji kontrolnych (histamina i sól fizjologiczna) a następnie nakłuciu tych miejsc. Po 20 minutach odczytuje się wynik. Na alergię wskazuje pojawienie się bąbla o średnicy przekraczającej rozmiary bąbla kontrolnego wywołanego działaniem histaminy. Typowe zestawy alergenów wykorzystywanych w tego typu badaniu zawierają m.in. pyłki drzew, traw i chwastów, a także roztocza kurzu, sierść i naskórek zwierząt domowych oraz grzyby pleśniowe. Niekiedy dodaje się do nich także próbki produktów żywnościowych.
Oprócz tego można wykonać też testy na alergie z krwi. W tym przypadku oznacza się przeciwciała klasy IgE skierowane przeciw konkretnych antygenom, co również stanowi potwierdzenie nieprawidłowego działania układu odpornościowego.
Testy skórne wykonywane w większych zestawach kosztują od 150 do nawet 350 złotych. W przypadku badań immunologicznych z krwi cena za sprawdzenie jednego tylko alergenu wynosi kilkadziesiąt złotych. Dobra wiadomość dla pacjentów jest taka, że wszystkie te badania można wykonać za darmo, jeśli tylko posiada się skierowanie od lekarza alergologa.
Domowe sposoby na alergię skórną. Co stosować?
Najskuteczniejsze domowe sposoby na alergię to unikanie kontaktu z substancjami powodującymi bezpośrednie reakcje uczuleniowe, takimi jak nikiel czy lateks, a także eliminacja z diety składników zawierających alergeny szkodliwe dla danej osoby.
Tego typu postępowanie wpisuje się we wszystkie rekomendacje naukowe. Pozostałe metody mogą stanowić wsparcie dla profesjonalnego leczenia, aczkolwiek nie zastępują go.
Są też takie, które są zupełnie nieskuteczne, a przynajmniej brak jest dowodów na ich efektywność.
Istnieje szereg roślin leczniczych, których stosowanie może łagodzić objawy, działając przeciwhistaminowo, przeciwświądowo, kojąco, nawilżająco.
Wśród produktów przynoszących ulgę w alergiach skórnych wymieniane są między innymi:
- olej z czarnuszki,
- oczar wirginijski,
- ocet jabłkowy,
- aloes,
- rumianek,
- melisa,
- miód.
Ale uwaga. Niektóre z nich same mogą uczulać - tak jest choćby w przypadku rumianku, który można pić, ale stosować też do przemywania skóry.
W tym drugim przypadku zaleca się wykonać próbę na małym fragmencie ciała. Alergizujący sam w sobie jest też miód, jednak stosowany w niewielkich dawkach może działać korzystnie, przy okazji zwiększając tolerancję organizmu (odczulanie).
Co jest dobre na alergie skórne ponadto? Warto wdrożyć specjalną dietę przeciwhistaminową, która ma na celu zmniejszenie podaży produktów żywnościowych zawierających histaminę, bądź też stymulujących jej wyrzut w organizmie.
Do pierwszej grupy należą między innymi sery długodojrzewające oraz ryby o ciemnym mięsie, do drugiej zaś m.in. czekolada, orzechy, szpinak, pomidory, truskawki.
Wielu pacjentów pyta o tabletki na alergie skórne bez recepty. Należą do tej grupy niektóre leki przeciwhistaminowe (szczegóły poniżej) a nawet sterydowe.
