U nas zapłacisz kartą
Atopowe zapalenie skóry - Klasyfikacja ICD-10 i Wszystko, Co Powinieneś Wiedzieć
Co to jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba, nazywana inaczej wypryskiem atopowym, alergicznym zapaleniem skóry, wypryskiem alergicznym czy świerzbiączką. Jej objawy pojawiają się na skutek kontaktu danej osoby z uczulającymi ją alergenami – np. pokarmowymi lub wziewnymi. Alergeny te kontaktują się z komórkami obronnymi skóry, po czym doprowadzają do rozwoju uczulenia poprzez pobudzenie limfocytów. Kiedy dojdzie do powtórnego spotkania z tymi czynnikami, na skórze zaczynają pojawiać się określone zmiany: zaczerwienienie, grudki, pęcherze, a nawet niewielkie ranki, które z czasem pokrywa zgrubiała, wysuszona skóra. Innym podstawowym objawem klinicznym choroby jest uporczywy świąd.
Uwaga: alergiczne zapalenie skóry może występować zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych.Warto wiedzieć: w przypadku dzieci cierpiących na AZS istnieje duże ryzyko wystąpienia w późniejszym okresie życia objawów chorób atopowych ze strony układu oddechowego – alergicznej dychawicy oskrzelowej i alergicznego nieżytu nosa.
Objawy atopowego zapalenia skóry
Podstawowym objawem skóry atopowej jest świąd, nasilający się wieczorem i w nocy. U pacjentów cierpiących na atopowe zapalenie skóry na dłoniach lub w innych częściach ciała obserwuje się też zmiany skórne, które początkowo przyjmują postać zaczerwienień, grudek, pęcherzyków, a czasami również sączących się ranek. Z biegiem czasu, zwłaszcza u starszych dzieci i osób dorosłych, skóra staje się grubsza, wyraźnie wysuszona, a na jej powierzchni pojawiają się naturalne bruzdy, które w niektórych partiach, np. na nadgarstkach mogą przypominać korę drzewa.
Pamiętaj: wygląd i lokalizacja zmian skórnych zależą w szczególności od wieku chorego oraz aktywności AZS.
Uwaga: wyróżnia się trzy postacie atopowego zapalenia skóry: AZS niemowlęce, dziecięce i dorosłych.AZS niemowlęce (do 2. r.ż.):
- zmiany skórne występują ok. 3. miesiąca życia, przyjmując charakter ostrego stanu zapalnego,
- typowe dla niego są sączące się grudki na rumieniowym podłożu,
- zmiany pojawiają się w szczególności na twarzy, płatkach usznych, wewnętrznych częściach kończyn oraz owłosionej skórze głowy,
- włosy są najczęściej cienkie, matowe i łamliwe,
- występuje też wówczas świąd skóry, a na skutek drapania dochodzi do powstania kolejnych zmian, tzw. przeczosów, nadżerek i strupów,
- w okolicy pieluszkowej nie obserwuje się zazwyczaj żadnych zmian,
- w ciężkiej postaci zmiany skórne zajmują całą powierzchnię ciała, co prowadzi do tzw. erytrodermii.
AZS dziecięce (2.–12. r.ż.):
- zmiany skórne mogą pojawić się po raz pierwszy, ale mogą również stanowić kontynuację zmian występujących w okresie niemowlęcym,
- charakterystyczne dla tej postaci są grudki i zaczerwienienia oraz wyraźna suchość skóry i świąd,
- często na skórze dziecka pojawiają się ślady drapania, a także zgrubienie i ściemnienie naskórka – skóra przypomina korę drzewa,
- zmiany skórne zazwyczaj występują w dołach podkolanowych i łokciowych, w okolicy nadgarstków, na szyi i twarzy oraz na grzbietach rąk i stóp – symetrycznie,
- może też wówczas pojawiać się ostry stan zapalny, wraz z sączeniem, strupami, nadżerkami i zakażeniem bakteryjnym,
- u wybranych dzieci pojawia się również złuszczanie naskórka oraz pęknięcie skóry na opuszkach palców rąk i podeszew.
Przyczyny AZS
Za rozwój atopowego zapalenia skóry odpowiadają czynniki genetyczne, immunologiczne, mikrobiologiczne, środowiskowe oraz defekt bariery naskórkowej.
Ryzyko rozwoju AZS u dzieci rodziców obciążonych atopią, czyli tych, u których występują lub rozpoznawano AZS, astmę, alergiczny nieżyt nosa, alergię pokarmową, jest wyższe niż u osób zdrowych.
Podstawowe grupy genów, których zaburzenia odpowiadają za powstanie AZS, to geny kodujące białka budujące naskórek oraz geny kodujące białka biorące udział w reakcjach immunologicznych/odpornościowych/zapalnych.
Filagryna jest jednym z białek tzw. koperty rogowej naskórka. Z filagryny powstaje czynnik naturalnie nawilżający skórę, zatem zmniejszenie ilości filagryny powoduje niedobór naturalnego czynnika nawilżającego i tym samym sprawia, że skóra jest sucha. Z brakiem filagryny związany jest także niekorzystny wzrost pH skóry. Z kolei podwyższone pH skóry stwarza niesprzyjające warunki dla syntezy lipidów (tłuszczy) wypełniających przestrzenie międzykomórkowe w najbardziej zewnętrznej warstwie skóry, czyli w warstwie rogowej.
Wykazano silny związek między mutacjami w genie kodującym filagrynę (FLG) a predyspozycją do rozwoju atopowego zapalenia skóry. Posiadanie mutacji w genie kodującym filagrynę związane jest także z podwyższonym poziomem IgE w surowicy, ciężkim przebiegiem AZS oraz współwystępowaniem astmy. Szacuje się, że do 40% osób chorujących na AZS posiada mutacje w genie kodującym filagrynę, co oznacza że na AZS można zachorować nawet w przypadku braku takiej mutacji.
Atopowe zapalenie skóry jest silnie związane z nieprawidłową funkcją niektórych składowych układu odpornościowego (immunologicznego), takich jak limfocyty, mastocyty, komórki Langerhansa. Wiodącą rolę odgrywają tu limfocyty Th2 (tzw. pomocnicze), które wytwarzają nadmierne ilości cytokin-interleukin – białek odpowiedzialnych za wzniecanie reakcji zapalnej (np. IL-4, IL-13) czy powstawanie świądu (IL-31). Równolegle z nimi nadmierną aktywność mogą przejawiać limfocyty Th17, Th22 i Th1, które produkują szereg cytokin zaangażowanych w powstanie i podtrzymywanie stanu zapalnego w skórze.
Atopowe zapalenie skóry u dorosłych – jak się objawia?
Atopowe zapalenie skóry to przewlekła dolegliwość, która może towarzyszyć pacjentom przez całe ich życie. U osób dotkniętych tym schorzeniem obserwuje się okresy zaostrzenia symptomów atopowego zapalenia skóry, przeplatane z fazami ich złagodzenia lub nawet całkowitego ustąpienia.
Skóra pacjentów przy atopowym zapaleniu skóry często charakteryzuje się suchością, szorstkością, a także może być pogrubiona i przybierać lekko brązowawy odcień. W wyniku uszkodzeń mechanicznych, takich jak drapanie, zmiany pojawiają się w postaci nacieków zapalnych czy otarć, znanych jako przeczosy, a także krwistych strupów. Charakterystyczne dla tej choroby są również błyszczące paznokcie. U osób dorosłych często diagnozuje się także objawy atopowego zapalenia skóry na owłosionej skórze głowy.Z powodu przewlekłego przebiegu choroby u pacjentów może dochodzić do formowania się rozległych, zlichenizowanych zmian skórnych, które przeważnie pojawiają się symetrycznie i lokalizują się w określonych obszarach ciała, takich jak twarz, górne partie ramion i pleców, kończyny, a także na grzbietach dłoni i stóp oraz palców. Atopowe zapalenie skóry u dorosłych może być źródłem intensywnego świądu, który nasila się nocą i może prowadzić do problemów ze snem, uczucia zmęczenia i drażliwości, a w niektórych przypadkach tak obniżać jakość życia chorego, że skutkuje rozwojem depresji. Warto również zwrócić uwagę, że czynniki takie jak nadmierny stres czy długotrwałe wystawienie na działanie promieni słonecznych mogą pogarszać stan skóry u osób dorosłych cierpiących na to schorzenie.
- Nowicki R i wsp., Atopowe zapalenie skóry – aktualne wytyczne terapeutyczne. Stanowisko ekspertów Sekcji Dermatologicznej Polskiego Towarzystwa Alergologicznego i Sekcji Alergologicznej Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego. Alergologia Polska - Polish Journal of Allergology 2016, 3: 18-28.
- Milan M, Mijas J. Atopowe zapalenie skóry – patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznicze, profilaktyka. Nowa Pediatr 2017, 21: 114-122.
- Radack KP i wsp. A Review of the Use of Tanning Beds as a Dermatological Treatment. Dermatol Ther (Heidelb). 2015 Mar, 5(1): 37–51.
- Arndt J. Stres a atopowe zapalenie skóry. Dermatologia po Dyplomie 2010, 1: 9-16.
- Skiba A i wsp., Praktyczne aspekty opieki nad dzieckiem chorym na atopowe zapalenie skóry: rola współpracy personelu medycznego z pacjentem i jego rodzicami. Edukacja i dieta Pielęgniarstwo XXI wieku 2016, 15: 29-32.
- Baran E i wsp. Postępowanie diagnostyczno-profilaktyczno-lecznicze w atopowym zapaleniu skóry. Konsensus grupy roboczej specjalistów krajowych ds. dermatologii i wenerologii oraz alergologii. Przew Lek 2005, 1: 28-49.
- prof. dr hab. med. Jahnz-Różyk K., prof. dr hab. med. Narbutt J., prof. dr hab. n. med. Owczarek W., Atopowe zapalenie skóry w Polsce, Raport Marzec 2021.
- Atopowe zapalenie skóry. Interdyscyplinarne rekomendacje diagnostyczno-terapeutyczne PTD, PTA, PTP oraz PTMR. Część I. Profilaktyka, leczenie miejscowe i fototerapia, Przedruk z: Dermatol Rev/Przegl Dermatol 2019, 106: 354–371, DOI: https://doi.org/10.5114/dr.2019.88253.
Atopowe zapalenie skóry u dziecka - zdjęcia
Ryc. 1. Typowa lokalizacja zmian skórnych u dziecka z AZS
Ryc. 2. Zmiany rumieniwo-grudkowe w okolicach podkolanowych u dziecka
Ryc. 3. Rozsiane zmiany wypryskowate na skórze przedramion i rąk
Ryc. 4. Swędzące zmiany wypryskowate w typowej dla AZS lokalizacji
Ryc. 5. Zmiany wypryskowate na skórze twarzy dziecka
Ryc. 6. Ogniska lichenizacji w obrębie skóry nadgarstków w przebiegu AZS
