U nas zapłacisz kartą
Wszystko, co musisz wiedzieć o atopowym zapaleniu skóry
Jak żyć z atopowym zapaleniem skóry?
Nawet wtedy, kiedy na skórze pacjenta cierpiącego na AZS nie pojawiają się aktualnie charakterystyczne zmiany chorobowe, niezbędna jest prawidłowa dbałość i pielęgnacja skóry za pomocą odpowiednich środków natłuszczających. Kluczowe znaczenie ma również unikanie czynników mogących wywoływać lub nasilać wspomniane objawy.
Wskazówki dla pacjentów z AZS:
- unikaj częstego i długiego mycia rąk lub kąpieli,
- od razu po kąpieli nałóż na skórę środki nawilżające,
- unikaj stosowania szorstkich ręczników,
- chroń dłonie za pomocą rękawic, kiedy wykonujesz prace domowe,
- kiedy czujesz świąd, uciskaj lub klep skórę, staraj się jej nie drapać,
- nie używaj środków zasadowych,
- pierz nowe ubrania przed ich pierwszym włożeniem,
- pierz ubrania w płynnych detergentach,
- unikaj stosowania środków zmiękczających tkaniny,
- unikaj ekstremalnych temperatur i zbyt wilgotnego albo suchego powietrza,
- bierz kąpiel lub prysznic od razu po wyjściu z basenu,
- unikaj dymu tytoniowego, ostrych zapachów i kontaktu ze zwierzętami,
- zmniejszaj narażenie na roztocze kurzu domowego (dot. zdiagnozowanej alergii),
- dbaj o dobrą kondycję psychiczną,
- stosuj dietę eliminacyjną (dot. potwierdzonej alergii pokarmowej).
Źródła:
- Millan M., Mijas J, "Atopowe zapalenie skóry – patomechanizm, diagnostyka, postępowanie lecznicze, profilaktyka", „Nowa Pediatria”, 21(4), s. 114–122., 2017
- Świerczyńska-Krępa M, "Atopowe zapalenie skóry (AZS) u dorosłych: przyczyny, objawy i leczenie", Medycyna Praktyczna, 2022
- Woldan-Tambor A., Zawilska J.B., "Atopowe zapalenie skóry (AZS) – problem XXI wieku", „Terapia i Leki”, t. 65, nr 11, s. 804–811., 2009
Jak często występuje atopowe zapalenie skóry u dzieci i niemowląt?
Obecnie stwierdza się coraz częstsze występowanie chorób alergicznych, w tym atopowego zapalenia skóry. Uważa się, że choroba ta może dotyczyć 12–24% całej populacji Europy. Atopowe zapalenie skóry rozpoznaje się zwykle we wczesnym okresie dzieciństwa i u ponad połowy chorych pierwsze zmiany skórne pojawiają się w 1. roku życia.
W związku z przynależnością atopowego zapalenia skóry do chorób alergicznych (związanych z nadprodukcją przeciwciał IgE) stwierdza się możliwość rodzinnego występowania tej dermatozy. Jeśli obydwoje rodziców cierpi na choroby alergiczne, istnieje nawet 70% ryzyko rozwoju AZS u dziecka. Poza tym zwiększa się możliwość wystąpienia innych chorób alergicznych, takich jak alergiczne zapalenie spojówek, nieżyt nosa czy astma.
Diagnostyka i rozpoznanie
- Jak lekarz ustala rozpoznanie?
Rozpoznanie AZS ustala lekarz na podstawie dokładnie zebranego wywiadu lekarskiego oraz wyniku badania pacjenta z oceną charakteru wykwitów skórnych. Najczęściej choroba diagnozowana jest na podstawie objawów klinicznych. Jednostki chorobowe wymagające zróżnicowania z AZS wymieniono w tabeli 2. Lekarz może zdecydować o potrzebie wykonania badań dodatkowych celem pogłębienia diagnostyki i/lub przeprowadzenia diagnostyki różnicowej.
W Polsce do rozpoznania AZS najczęściej stosuje się kryteria diagnostyczne Hanifin’a i Rajki
W zależności od wywiadu lekarskiego, wyniku badania, objawów dodatkowych, wieku chorego diagnozowanie pacjenta z AZS może być uzupełnione o testy alergologiczne. Stosuje się je w celu wykrycia czynników, które mogą wywoływać lub zaostrzać objawy AZS. Nie są one niezbędne do postawienia rozpoznania. U 30% pacjentów testy diagnozujące alergię IgE-zależną mogą być ujemne, co jak wspominano wyżej, nie wyklucza rozpoznania choroby.
Najczęściej wykonywane badania w AZS to punktowe testy skórne (skin prick test), naskórkowe testy płatkowe oraz badanie stężenia swoistych przeciwciał IgE we krwi (NTP).
Najnowsze metody leczenia AZS
Najnowszą metodą leczenia atopowego zapalenia skóry są leki biologiczne. Od 2022 roku w Polsce dostępne są dwa nowe leki: upadacitinib i abrocitinib. Zanim jednak pacjent zostanie zakwalifikowany do leczenia biologicznego, należy określić stopień ciężkości choroby, bo tylko pacjenci z umiarkowaną i ciężką postacią AZS, mogą skorzystać z najnowszych metod leczenia.
Do oceny nasilenia objawów atopowego zapalenia skóry można użyć jednej z aż 20 istniejących skal, które uwzględniają różne aspekty choroby. Najpopularniejsza jest skala SCORAD, oceniająca powierzchnię zajętej skóry i nasilenie zmian oraz objawy subiektywne pacjenta takie jak świąd i jakość snu. W przypadku kwalifikacji do terapii lekami biologicznymi bierze się pod uwagę tylko obiektywną ocenę lekarza i stosuje się wskaźnik EASI. Podobnie jak w skali SCORAD, lekarz bierze pod uwagę rozległość i nasilenie zmian. Wskaźnik EASI może przyjąć wartość od 0 do 72. Wynik 20 oznacza umiarkowany AZS, a powyżej tej wartości mówimy już o ciężkiej postaci choroby. Aby zakwalifikować się do leczenia biologicznego, pacjent musi otrzymać wynik ≥20.
Ponadto przed rozpoczęciem terapii chory musi spełniać jeszcze inne kryteria — przejść leczenie tradycyjne. W każdej grupie wiekowej leczenie AZS wygląda ono nieco inaczej.
Leczenie AZS u dzieci poniżej 6 r.ż.
W tej grupie leków biologicznych w ogóle się nie stosuje. U najmłodszych najważniejsze jest emolientowanie, czyli stosowanie kosmetyków o właściwościach nawilżających, natłuszczających, zmiękczających i regeneracyjnych. Celem tych preparatów jest odbudowa bariery hydrolipidowej skóry, dzięki czemu będzie ona mniej podatna na negatywny wpływ czynników zewnętrznych. W fazach zaostrzeń można podać dziecku miejscowo (w postaci maści) inhibitory kalcyneuryny i glikokortykosteroidy.
Czynniki immunologiczne
AZS jest związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem takich składowych układu immunologicznego jak: limfocyty, komórki Langerhansa czy mastocyty. Cechą charakterystyczną osób z AZS jest niedobór w skórze mechanizmów odporności nieswoistej. Obserwuje się w naskórku obniżoną ekspresję peptydów przeciwbakteryjnych oraz zmniejszenie ilości dermicydyny w pocie. Dużą rolę odgrywają limfocyty Th2, które wytwarzają nadmierne ilości cytokinin prozapalnych, odpowiedzialnych za wzniecanie reakcji zapalnej, a także pojawienie się świądu. Równolegle z Th2 aktywność mogą przejawiać TH17, Th22 czy TH1, których działanie powoduje podtrzymanie stanu zapalnego. Często, ale nie zawsze, występuje podwyższony poziom immunoglobuliny E w surowicy krwi. W naskórku osób chorych obniżona jest ekspresja receptorów rozpoznających substancje wytwarzane przez wirusy, bakterie, czy grzyby. Jest to tzw. defekt bariery naskórkowej. Skóra atopowa jest podatna na zasiedlanie przez mikroorganizmy i skłonna do nadkażeń. Charakteryzuje się również nadmierną utratą wody przez skórę. Mikrobiota skóry w AZS jest często zaburzona. W okresach zaostrzenia choroby dominuje gronkowiec złocisty. Często również dochodzi do nadkażeń S. aureus oraz infekcji grzybiczych spowodowanych przez Mallasezzia furfur, a także niedobór Bifidobacterium w jelicie pacjenta.
- zanieczyszczenie środowiska,
- toksyny,
- alergeny pokarmowe,
- infekcje bakteryjne, wirusowe oraz pasożytnicze,
- temperatura i wilgotność powietrza,
- alkohol, palenie papierosów,
- stres i nieradzenie sobie ze stresem,
- niekarmienie noworodka piersią (wzrasta ryzyko),
- detergenty oraz kosmetyki,
- konserwanty w żywności,
- żywność przetworzona, prozapalna,
- nadmierna higiena i zbyt częsty kontakt z wilgocią.
