U nas zapłacisz kartą
Wszystko, co musisz wiedzieć o atopowym zapaleniu skóry
SCORAD
Popularnym narzędziem służącym do oceny nasilenia atopowego zapalenia skóry jest skala SCORAD (Scoring Atopic Dermatitis) oraz EASI (Eczema Area and Severity Index). Pierwsza bierze pod uwagę trzy składowe – powierzchnię ciała dotkniętą zmianami wypryskowymi, intensywność tych zmian oraz subiektywne objawy odczuwane przez pacjenta, takie jak świąd czy zaburzenia snu. Skala ta dostępna jest również w wersji dla pacjenta w formie aplikacji na urządzenia mobilne oraz stacjonarne. Dzięki niej można w łatwy i szybki sposób samodzielnie ocenić nasilenie choroby. Ułatwia ona współpracę lekarz–pacjent oraz pozwala na śledzenie okresów remisji i zaostrzeń choroby i przypomina o stosowaniu leczenia.
Dużą rolę w walce z atopowym zapaleniem skóry odgrywa identyfikacja czynników nasilających przebieg AZS i unikanie ich. Jest to proces wymagający cierpliwości oraz wnikliwej obserwacji, zarówno ze strony pacjenta, jak i lekarza. Najczęstszymi czynnikami nasilającymi przebieg choroby są:
- substancje drażniące (mydła, detergenty, substancje zapachowe, niektóre tkaniny),
- alergeny powietrznopochodne (pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, alergeny sierści zwierząt),
- czynniki klimatyczne (temperatura, wilgotność powietrza),
- alergie pokarmowe u chorych z rozpoznaną przez lekarza alergią (mleko krowie, jaja kurze, soja, orzechy, ryby, owoce morza, pszenica),
- stres,
- gospodarka hormonalna,
- palenie papierosów.
U około 30% niemowląt oraz małych dzieci z AZS rozpoznaje się współistniejącą alergię pokarmową i może być ona przyczyną zaostrzeń wyprysku atopowego. Z kolei u dzieci starszych oraz dorosłych to głównie alergeny powietrznopochodne stanowią powód pogorszenia stanu skóry.
Pomocne w identyfikacji czynników nasilających przebieg AZS mogą okazać się testy alergologiczne, które odpowiednio zleci i zinterpretuje lekarz prowadzący chorego. Pozwalają one wykryć obecność alergii wziewnej lub pokarmowej. Należy pamiętać, że samo uczulenie potwierdzone w testach alergologicznych to za mało, aby z całą pewnością zidentyfikować czynnik nasilający chorobę. Konieczne jest wykazanie związku z narażeniem na uczulający pokarm lub alergen wziewny a pogorszeniem stanu skóry. W tym celu przydatne okazać się może prowadzenie przez pacjenta lub jego rodzica dzienniczka. Należy zapisywać w nim informacje na temat spożytych posiłków lub narażenia na alergen wziewny (np. kontakt z kotem sąsiada) i ewentualne objawy niepożądane, które się wtedy pojawiły.
Metody leczenia atopowego zapalenia skóry
W przebiegu AZS bardzo ważne jest stosowanie preparatów pomagających w odtworzeniu naturalnej bariery skórnej. Niezwykle pomocne więc są rozmaite kremy i maści na atopowe zapalenie skóry. Produkty nawilżające i natłuszczające (emolienty), nazywane aktywnymi emolientami i mające w swoim składzie komponenty naskórka, np. ceramidy, nienasycone kwasy tłuszczowe, cholesterol, są aktywnie transportowane do komórek warstwy naskórka, gdzie dochodzi do ich metabolizowania i wytworzenia wspólnie z endogennymi lipidami warstwy lipidowej naskórka.
Pamiętaj: elementem terapii pacjentów z AZS bywają także kąpiele lecznicze z dodatkiem olejków naturalnych lub mineralnych.
Lekarze zalecają też nierzadko stosowanie emolientów zawierających agonistę receptorów aktywowanych przez PPARs, które uruchamiają odpowiednie receptory pobudzające syntezę endogennych lipidów. Do preparatów stosowanych w leczeniu atopowego zapalenia skóry należą również produkty z mocznikiem, nawilżającym skórę pacjenta. Kluczowe znaczenie może mieć również używanie kosmetyków zwierających m.in. witaminę A i C, niacynę, minerały, nienasycone kwasy tłuszczowe, roślinne ekstrakty, antyoksydanty, fitoestrogeny, cytokiny czy ektoinę zdolną do ograniczenia procesu zapalnego. Wszystkie te składniki pomagają w odtwarzaniu i przywracania prawidłowej struktury i funkcji naskórka.
Uwaga: w przypadku dzieci z ciężką postacią AZS cenną formą leczenia bywa także stosowanie mokrych opatrunków, nasączonych preparatami leczniczymi, które wykazują działanie chłodzące, przeciwzapalne i przeciwświądowe.
Leczenie AZS – produkty, metody
Leczenie podstawowe:
- aktywne emolienty zawierające komponenty naskórka,
- maści i kremy na atopowe zapalenie skóry z mocznikiem,
- olejki naturalne lub mineralne (stosowane podczas kąpieli),
- emolient, 0,05% propionian flutikazonu lub furoinian mometazonu (do nasączenia opatrunku),
- kosmetyki zawierające: witaminę A, C i K, niacynę, minerały, nienasycone kwasy tłuszczowe, antyoksydanty, roślinne ekstrakty, fitoestrogeny, komponenty przeciwzapalne, cytokiny, ektoinę.
Co to jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry (AZS) to przewlekła, nawrotowa choroba, nazywana inaczej wypryskiem atopowym, alergicznym zapaleniem skóry, wypryskiem alergicznym czy świerzbiączką. Jej objawy pojawiają się na skutek kontaktu danej osoby z uczulającymi ją alergenami – np. pokarmowymi lub wziewnymi. Alergeny te kontaktują się z komórkami obronnymi skóry, po czym doprowadzają do rozwoju uczulenia poprzez pobudzenie limfocytów. Kiedy dojdzie do powtórnego spotkania z tymi czynnikami, na skórze zaczynają pojawiać się określone zmiany: zaczerwienienie, grudki, pęcherze, a nawet niewielkie ranki, które z czasem pokrywa zgrubiała, wysuszona skóra. Innym podstawowym objawem klinicznym choroby jest uporczywy świąd.
Uwaga: alergiczne zapalenie skóry może występować zarówno u dzieci, jak i u osób dorosłych.Warto wiedzieć: w przypadku dzieci cierpiących na AZS istnieje duże ryzyko wystąpienia w późniejszym okresie życia objawów chorób atopowych ze strony układu oddechowego – alergicznej dychawicy oskrzelowej i alergicznego nieżytu nosa.
Leczenie AZS u dorosłych
Leczenie AZS u dorosłych jest bardzo zbliżone do leczenia dzieci. Najpopularniejszą grupą leków stosowaną w leczeniu zmian zapalnych są miejscowe glikokortykosteroidy (mGKS) potocznie zwane sterydami. Substancje te działają przeciwzapalnie oraz przeciwświądowo poprzez hamowanie uwalniania mediatorów reakcji zapalnej. Dostępne są w formie maści, kremów, żeli oraz aerozoli. Drugą grupą leków stosowanych w leczeniu AZS są miejscowe inhibitory kalcyneuryny (mIK) – takrolimus oraz pimekrolimus. Blokują one aktywność limfocytów T, a co za tym idzie, hamują uwalnianie cytokinin prozapalnych. Wpływają również pozytywnie na odbudowę bariery naskórka. Jeśli dochodzi do nadważenia gronkowcem złocistym, lekarz przepisze antybiotyk do smarowania na skórę lub ogólne leczenie antybiotykami, w zależności od nasilenia problemu. Nadkażenie skóry gronkowcem może objawiać się w postaci żółtych wykwitów i strupów oraz bolesnością zmienionych miejsc. Jeśli dojdzie do nadkażenia wirusem opryszczki czy grzybami, należy zastosować leki przeciwwirusowe i przeciwgrzybiczne. Osoby chore na AZS powinny zadbać o wzmocnienie odporności, a także unikać kontaktu z osobami, które są aktywnie zakażone wirusem opryszczki.
W Leczeniu AZS stosuje się również leki przeciwhistaminowe, które hamują wyrzut histaminy uwalnianej przez komórki układu odpornościowego w kontakcie z alergenem. Redukują one świąd, pieczenie i zaczerwienienie. Niektóre z leków przeciwhistaminowych działają na układ nerwowy i mają działanie uspokajające i nasenne. Są to leki 1 generacji. Korzystnie działają u pacjentów, którzy borykają się z bezsennością i niepokojem związanymi z chorobą. Leki przeciwhistaminowe 2 generacji działają bardziej wybiórczo i są bardziej bezpieczne.
Fototerapia jest metodą leczenia atopowego zapalenia skóry zarówno u dorosłych, jak i u dzieci w wieku szkolnym. Polega ona na naświetlaniu skóry specjalistycznymi lampami, które emitują światło naśladujące spektrum promieniowania słonecznego UVA i UVB, ale z określonym i wybiórczym zakresem fal. Metodę tą stosuje się raczej w cięższych przypadkach AZS i powinna być przeprowadzona przez specjalistę dermatologa. Przeciwwskazaniem do fototerapii jest padaczka, choroby nowotworowe oraz klaustrofobia. Jeśli pacjent cierpi przy AZS na alergie, można zastosować swoistą immunoterapię alergenową, czyli proces odczulania, który stopniowo zmniejsza wrażliwość pacjenta na alergen. Sprawdza się ona głównie u pacjentów uczulonych na pyłki roślin i roztocza kurzu domowego. Jeśli świąd u pacjenta nasila się, można zastosować kąpiel w siemieniu lnianym oraz zimne okłady czy opatrunki z zastosowaniem emolientu.
