U nas zapłacisz kartą
Wszystko, co musisz wiedzieć o atopowym zapaleniu skóry
Czym jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry (AZS), inaczej zwane wypryskiem atopowym, to przewlekła choroba skóry, która przebiega z okresami zaostrzeń i remisji. Charakteryzuje ją wybitnie nasilony świąd, suchość i zaczerwienienie skóry, które odzwierciedla toczący się w niej proces zapalny. Pojawiają się takie zmiany skórne jak:
- grudki,
- nadżerki,
- przeczosy (powierzchowne, linijne ubytki w skórze świadczące o drapaniu i świądzie).
Za powstanie AZS odpowiedzialne są mechanizmy genetyczne, zaburzenia immunologiczne, uszkodzenie bariery naskórkowej, czynniki środowiskowe i zachwianie równowagi w składzie mikrobiologicznym skóry.
Częstość występowania AZS u dzieci wynosi średnio 10–15%. Ponad połowę rozpoznań ustala się przed końcem 1 r.ż. U ok. 5–20% pacjentów choroba przetrwa do wieku dorosłego. AZS może również pojawić się po raz pierwszy u osoby dorosłej. Według szacunków dzieje się tak u jednej spośród czterech dorosłych osób chorujących na AZS. Z powodu AZS cierpi około 5–10% osób dorosłych.
Występowanie atopowego zapalenia skóry jest częstsze w krajach uprzemysłowionych oraz w dużych miastach. AZS może współistnieć z innymi chorobami z kręgu atopii takimi jak alergiczny nieżyt nosa, astma, alergia pokarmowa.
Przeczytaj także:
Objawy AZS — jak je rozpoznać?
AZS jest chorobą heterogenną — lokalizacja i wygląd zmian skórnych jest różny, w zależności od wieku pacjenta, nasilenia choroby czy lokalizacji. We wczesnym dzieciństwie do 2 roku życia zmiany skórne zazwyczaj obejmują okolice twarzy, głównie policzki, mogą pojawiać się na powierzchni bocznej ramion i ud oraz grzbietach stóp czy dłoni. Są to zwyczaj wykwity o charakterze rumieniowo – wysiękowych dość mocno odgraniczone od skóry zdrowej. Od 2 do 12 roku życia zmiany występują głównie na szyi, karku, w zgięciach łokciowych oraz pod kolanami. Mogą pojawić się przeczosy, strupy, grudki, czy nadżerki ze względu na nasilony świąd i intensywne drapanie. Zmiany są nieostro odgraniczone od zdrowej niezmienionej skóry. W późniejszym wieku zmiany mogą pojawić się na czole, w okolicach ust, na grzbiecie, a naskórek często ulega pogrubieniu. Najbardziej charakterystycznym objawem w AZS jest uporczywy świąd, pojawianie się czerwonych plam, grudek i liszai. Skóra staje się pergaminowa, przezroczysta i sucha.
W diagnozowaniu AZS bierze się pod uwagę kryteria główne:
- świąd skóry,
- nawrotowy przebieg dolegliwości,
- charakterystyczną lokalizację zmian skórnych w zależności od wieku,
- dodatni wywiad rodzinny.
Kryteria uzupełniające to:
- świąd podczas pocenia się,
- suchość i pękanie skóry,
- podwyższony poziom IgE,
- skłonność do nawrotowych zmian skórnych,
- zwiększona podatność na zakażenie patogenami,
- alergie wziewne i pokarmowe,
- zaostrzenie zmian podczas silnego stresu,
- częste zapalenie spojówek,
- nietolerancje pokarmowe,
- wyprysk sutków,
- zapalenie czerwieni wargowej,
- nietolerowanie wełny,
- biały dermografizm, czyli paradoksalna reakcja skóry, która u chorych na atopowe zapalenie skóry przejawia się tym, że po zadrapaniu skóra reaguje zblednięciem, a nie zaczerwieniem,
- objaw Dennie – Morgana (pogłębienie fałdów skórnych podoczodołowych).
Czynniki immunologiczne
AZS jest związane z nieprawidłowym funkcjonowaniem takich składowych układu immunologicznego jak: limfocyty, komórki Langerhansa czy mastocyty. Cechą charakterystyczną osób z AZS jest niedobór w skórze mechanizmów odporności nieswoistej. Obserwuje się w naskórku obniżoną ekspresję peptydów przeciwbakteryjnych oraz zmniejszenie ilości dermicydyny w pocie. Dużą rolę odgrywają limfocyty Th2, które wytwarzają nadmierne ilości cytokinin prozapalnych, odpowiedzialnych za wzniecanie reakcji zapalnej, a także pojawienie się świądu. Równolegle z Th2 aktywność mogą przejawiać TH17, Th22 czy TH1, których działanie powoduje podtrzymanie stanu zapalnego. Często, ale nie zawsze, występuje podwyższony poziom immunoglobuliny E w surowicy krwi. W naskórku osób chorych obniżona jest ekspresja receptorów rozpoznających substancje wytwarzane przez wirusy, bakterie, czy grzyby. Jest to tzw. defekt bariery naskórkowej. Skóra atopowa jest podatna na zasiedlanie przez mikroorganizmy i skłonna do nadkażeń. Charakteryzuje się również nadmierną utratą wody przez skórę. Mikrobiota skóry w AZS jest często zaburzona. W okresach zaostrzenia choroby dominuje gronkowiec złocisty. Często również dochodzi do nadkażeń S. aureus oraz infekcji grzybiczych spowodowanych przez Mallasezzia furfur, a także niedobór Bifidobacterium w jelicie pacjenta.
- zanieczyszczenie środowiska,
- toksyny,
- alergeny pokarmowe,
- infekcje bakteryjne, wirusowe oraz pasożytnicze,
- temperatura i wilgotność powietrza,
- alkohol, palenie papierosów,
- stres i nieradzenie sobie ze stresem,
- niekarmienie noworodka piersią (wzrasta ryzyko),
- detergenty oraz kosmetyki,
- konserwanty w żywności,
- żywność przetworzona, prozapalna,
- nadmierna higiena i zbyt częsty kontakt z wilgocią.