U nas zapłacisz kartą
Atopowe zapalenie skóry - Kody ICD-10, Diagnoza i Terapia
Zdrowa skóra a skóra z atopowym zapaleniem skóry
Zdrowa skóra jest zabezpieczona przez unikalną barierę ochronną, zwaną płaszczem hydrolipidowym, który składa się z sebum wytwarzanego przez gruczoły łojowe oraz lipidów pochodzących z komórek naskórka. Ta ochronna warstwa zapewnia skuteczną ochronę przed różnorodnymi czynnikami środowiskowymi. Pod płaszczem znajduje się warstwa rogowa, która można porównać do solidnej ściany zbudowanej z korneocytów, czyli zrogowaciałych komórek naskórka, które układają się warstwowo. Komórki te są ze sobą ściśle połączone przez substancję, która działa jak cement, zapewniając tym samym szczelność tej warstwy. Dzięki temu warstwa rogowa skutecznie ogranicza przenikanie wody przez skórę.
W przypadku osób cierpiących na atopowe zapalenie skóry (AZS), struktura skóry jest znacząco zmieniona, co prowadzi do jej zwiększonej podatności na działanie szkodliwych czynników drażniących. Warstwa hydrolipidowa, która normalnie chroni skórę, nie jest kompletna. Zaburzenia funkcjonowania bariery skórnej prowadzą do sytuacji, gdzie komórki skórne nie łączą się ze sobą w sposób optymalny z powodu defektów w tzw. cemencie międzykomórkowym.
W rezultacie skóra atopowa pacjentów z atopowym zapaleniem skóry przypomina rodzaj przesiewu, przez który mogą przenikać różnego rodzaju alergeny i substancje drażniące. Takie działanie prowadzi do występowania stanów zapalnych oraz innych niepożądanych zmian skórnych. Z tego powodu tak ważne jest, aby w leczeniu atopowego zapalenia skóry odpowiednio pielęgnować skórę atopową i dbać o jej nawilżenie.
Przyczyny AZS
Za rozwój atopowego zapalenia skóry odpowiadają czynniki genetyczne, immunologiczne, mikrobiologiczne, środowiskowe oraz defekt bariery naskórkowej.
Ryzyko rozwoju AZS u dzieci rodziców obciążonych atopią, czyli tych, u których występują lub rozpoznawano AZS, astmę, alergiczny nieżyt nosa, alergię pokarmową, jest wyższe niż u osób zdrowych.
Podstawowe grupy genów, których zaburzenia odpowiadają za powstanie AZS, to geny kodujące białka budujące naskórek oraz geny kodujące białka biorące udział w reakcjach immunologicznych/odpornościowych/zapalnych.
Filagryna jest jednym z białek tzw. koperty rogowej naskórka. Z filagryny powstaje czynnik naturalnie nawilżający skórę, zatem zmniejszenie ilości filagryny powoduje niedobór naturalnego czynnika nawilżającego i tym samym sprawia, że skóra jest sucha. Z brakiem filagryny związany jest także niekorzystny wzrost pH skóry. Z kolei podwyższone pH skóry stwarza niesprzyjające warunki dla syntezy lipidów (tłuszczy) wypełniających przestrzenie międzykomórkowe w najbardziej zewnętrznej warstwie skóry, czyli w warstwie rogowej.
Wykazano silny związek między mutacjami w genie kodującym filagrynę (FLG) a predyspozycją do rozwoju atopowego zapalenia skóry. Posiadanie mutacji w genie kodującym filagrynę związane jest także z podwyższonym poziomem IgE w surowicy, ciężkim przebiegiem AZS oraz współwystępowaniem astmy. Szacuje się, że do 40% osób chorujących na AZS posiada mutacje w genie kodującym filagrynę, co oznacza że na AZS można zachorować nawet w przypadku braku takiej mutacji.
Atopowe zapalenie skóry jest silnie związane z nieprawidłową funkcją niektórych składowych układu odpornościowego (immunologicznego), takich jak limfocyty, mastocyty, komórki Langerhansa. Wiodącą rolę odgrywają tu limfocyty Th2 (tzw. pomocnicze), które wytwarzają nadmierne ilości cytokin-interleukin – białek odpowiedzialnych za wzniecanie reakcji zapalnej (np. IL-4, IL-13) czy powstawanie świądu (IL-31). Równolegle z nimi nadmierną aktywność mogą przejawiać limfocyty Th17, Th22 i Th1, które produkują szereg cytokin zaangażowanych w powstanie i podtrzymywanie stanu zapalnego w skórze.
Co to jest atopowe zapalenie skóry?
Atopowe zapalenie skóry (ICD-10 L20, łac. atopic dermatitis), jest dolegliwością, która zyskała na znaczeniu w ostatnim stuleciu. Wzrost liczby przypadków tej choroby został zaobserwowany pod koniec XX wieku, co przyczyniło się do jej klasyfikacji jako choroby związanej z rozwojem cywilizacyjnym. Obecne dane epidemiologiczne wskazują, że problem atopowego zapalenia skóry dotyka znaczącej części populacji – szacuje się, że w grupie dzieci może to być od 15-20%, natomiast wśród osób dorosłych odsetek ten wynosi od 1-3%. Analizując skalę globalną, można przypuszczać, że nawet do 30% ludzi na całym świecie może borykać się z tym schorzeniem.
Warto też podkreślić, że charakterystyczne dla atopowego zapalenia skóry są przewlekłe stany zapalne, które dotykają głównie powierzchniowych warstw skóry. Lokalizacja zmian skórnych może się różnić i często jest uzależniona od wieku osoby dotkniętej tym schorzeniem. Pierwsze oznaki choroby zazwyczaj pojawiają się we wczesnym dzieciństwie, przy czym większość przypadków dotyczy dzieci poniżej 5. roku życia. W dalszym życiu przebieg choroby może być różnorodny, z okresami zaostrzeń i remisji. Istnieje również możliwość, że objawy AZS mogą zanikać w miarę dorastania pacjenta, co bywa określane jako „wyrastanie” z choroby.
SCORAD
Popularnym narzędziem służącym do oceny nasilenia atopowego zapalenia skóry jest skala SCORAD (Scoring Atopic Dermatitis) oraz EASI (Eczema Area and Severity Index). Pierwsza bierze pod uwagę trzy składowe – powierzchnię ciała dotkniętą zmianami wypryskowymi, intensywność tych zmian oraz subiektywne objawy odczuwane przez pacjenta, takie jak świąd czy zaburzenia snu. Skala ta dostępna jest również w wersji dla pacjenta w formie aplikacji na urządzenia mobilne oraz stacjonarne. Dzięki niej można w łatwy i szybki sposób samodzielnie ocenić nasilenie choroby. Ułatwia ona współpracę lekarz–pacjent oraz pozwala na śledzenie okresów remisji i zaostrzeń choroby i przypomina o stosowaniu leczenia.
Dużą rolę w walce z atopowym zapaleniem skóry odgrywa identyfikacja czynników nasilających przebieg AZS i unikanie ich. Jest to proces wymagający cierpliwości oraz wnikliwej obserwacji, zarówno ze strony pacjenta, jak i lekarza. Najczęstszymi czynnikami nasilającymi przebieg choroby są:
- substancje drażniące (mydła, detergenty, substancje zapachowe, niektóre tkaniny),
- alergeny powietrznopochodne (pyłki roślin, roztocza kurzu domowego, alergeny sierści zwierząt),
- czynniki klimatyczne (temperatura, wilgotność powietrza),
- alergie pokarmowe u chorych z rozpoznaną przez lekarza alergią (mleko krowie, jaja kurze, soja, orzechy, ryby, owoce morza, pszenica),
- stres,
- gospodarka hormonalna,
- palenie papierosów.
U około 30% niemowląt oraz małych dzieci z AZS rozpoznaje się współistniejącą alergię pokarmową i może być ona przyczyną zaostrzeń wyprysku atopowego. Z kolei u dzieci starszych oraz dorosłych to głównie alergeny powietrznopochodne stanowią powód pogorszenia stanu skóry.
Pomocne w identyfikacji czynników nasilających przebieg AZS mogą okazać się testy alergologiczne, które odpowiednio zleci i zinterpretuje lekarz prowadzący chorego. Pozwalają one wykryć obecność alergii wziewnej lub pokarmowej. Należy pamiętać, że samo uczulenie potwierdzone w testach alergologicznych to za mało, aby z całą pewnością zidentyfikować czynnik nasilający chorobę. Konieczne jest wykazanie związku z narażeniem na uczulający pokarm lub alergen wziewny a pogorszeniem stanu skóry. W tym celu przydatne okazać się może prowadzenie przez pacjenta lub jego rodzica dzienniczka. Należy zapisywać w nim informacje na temat spożytych posiłków lub narażenia na alergen wziewny (np. kontakt z kotem sąsiada) i ewentualne objawy niepożądane, które się wtedy pojawiły.
Jak wygląda atopowe zapalenie skóry? Objawy AZS
Objawy atopowego zapalenia skóry są wyraźne i zazwyczaj łatwe do rozpoznania. Wśród pierwszych oznak choroby znajduje się uczucie suchości skóry, zaczerwienienie i uporczywy świąd. Należy podkreślić, że dolegliwości takie jak świąd i suchość skóry nasilają się zwykle wieczorem oraz w nocy, co może prowadzić do zaburzeń snu i pogorszenia ogólnego samopoczucia pacjenta. Nawet w okresach remisji, kiedy to objawy wydają się ustępować, mogą one nadal utrzymywać się.
Co ważne, nieustanny świąd prowokuje pacjentów do drapania, co może prowadzić do kolejnych uszkodzeń skóry. Osoby zmagające się z atopowym zapaleniem skóry są bardziej narażone na infekcje bakteryjne, co sprawia, że skóra atopowa jest bardziej podatna na podrażnienia i zapalenia, co z kolei może jeszcze bardziej nasilać świąd. Ten mechanizm tworzy rodzaj „błędnego koła”, które komplikuje proces leczenia osób dotkniętych atopowym zapaleniem skóry.
