U nas zapłacisz kartą
Jak sprawdzić czy ma się raka - Metody wykrywania i zapobiegania
Nowotwory dziedziczne: wizyta w poradni genetycznej
Będzie bardziej owocna, jeżeli dobrze się do niej przygotujemy. Podczas pierwszej wizyty (tzw. wstępna konsultacja) lekarz analizuje rodowód rodziny pacjenta. Oznacza się na nim osoby, które zachorowały na raka. Warto wiec zebrać informacje, kto z krewnych pierwszego i drugiego stopnia chorował, w jakim był wtedy wieku, kto z chorujących na nowotwory złośliwe żyje i czy może się zgłosić do poradni. Dobrze jest też ustalić, w jakim szpitalu krewny był leczony oraz – jeżeli to możliwe – dostarczyć historie jego choroby lub wypis ze szpitala. Należy zabrać ze sobą wyniki własnych badań kontrolnych, np. mammografię i RTG płuc czy wymazu z szyjki macicy. Warto pamiętać, ze im więcej informacji o swojej rodzinie zgromadzimy, tym dokładniejsze będzie oznaczenie naszego ryzyka zachorowania na nowotwór uwarunkowany genetycznie. Często jest tak, że już pierwsza konsultacja daje odpowiedź, czy pacjent jest w grupie podwyższonego ryzyka, czy też nie. Jeżeli dostarczymy za mało informacji, lekarz poprosi o zgłoszenie się na konsultacje uzupełniającą. Podczas kolejnej wizyty lekarz omawia nasz rodowód i wskazuje, jakie testy genetyczne są zalecane. Nie musimy zgodzić się na ich przeprowadzenie. Ale jeśli podejmiemy decyzje o ich wykonaniu, lekarz ustala termin następnego spotkania, natomiast w laboratorium pobierana jest krew do badania. Jeżeli na podstawie analizy wyników testu zostaniemy zakwalifikowani do grupy podwyższonego ryzyka, specjalista przedstawi plan działań profilaktycznych i jeszcze wskaże osoby z naszej rodziny, które również powinny się poddać badaniom. Ustali także termin konsultacji kontrolnej. Ocena ryzyka zachorowania na chorobę nowotworową może okazać się niemożliwa, gdy nasi krewni zmarli w nienaturalny sposób, np. zginęli w wypadku, lub gdy nie znamy przeszłości zdrowotnej swojej rodziny, np. w przypadku osób adoptowanych.
- Rak piersi – ryzyko zachorowania wynosi 5–10 proc., gdy chorowała na niego babka, matka lub siostra.
- Rak jajnika – podłoże dziedziczne ma 5–10 proc. przypadków.
- Rak jelita grubego – 10–20 proc. zachorowań występuje rodzinnie.
- Rak prostaty – ok. 9 proc. ma podłoże genetyczne, ale wyższe ryzyko zachorowania pojawia się u braci niż u synów chorego.
- Rak płuc – gdy jest uszkodzony jeden gen, ryzyko wynosi 30 proc., gdy dwa – zwiększa się do 80 proc.
- Rak nerki – jest dziedziczony w 4 proc. przypadków i zwykle dotyczy obu nerek.
Po czym poznać, że ma się raka?
Jeżeli zauważysz u siebie zmiany i objawy, których wcześniej nie było, powinny zwrócić twoją uwagę. Gdy nie możesz powiązać je z konkretnymi czynnikami czy zdarzeniami, mogą być skutkiem choroby wewnętrznej. Na raka wskazuje zwłaszcza kilka symptomów.
- Nocne poty lub dreszcze – uporczywe pocenie się w nocy, które może wynikać też z gorączkowania, jest objawem infekcji czy kobiecej menopauzy, a także skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych leków. Jednak nadmierne pocenie się lub podwyższona temperatura występujące bez określonej przyczyny wymaga konsultacji z lekarzem.
- Nadmierne zmęczenie – poczucie braku energii to powszechne zjawisko, zwłaszcza w przypadku nadmiaru stresów i problemów ze snem. Utrzymujące się zmęczenie i spadek wydolności fizycznej, których nie da się w żaden sposób wyjaśnić, mogą być znakami ostrzegawczymi o rozwoju raka w organizmie. Często wynikają przy tym z anemii, której przyczyną są przewlekłe krwawienia wewnętrzne.
- Tajemnicze siniaki i krwawienia – tego typu objawy nigdy nie powinny być ignorowane, bo nawet jeśli to nie rak, może stać za nimi inna wymagająca leczenia choroba. Podejrzane są siniaki, które pojawiają się częściej niż zwykle i nie wiadomo, czego są skutkiem. Twoją czujność powinny obudzić krwawienie z pochwy poza regularnym cyklem, kasłanie czy wymiotowanie krwią, a także ślady krwi w stolcu lub moczu. Zwłaszcza w ostatnim przypadku może być ona niewidoczna, dlatego wykonuje się badanie na krew utajoną w kale.
- Nietypowe dolegliwości bólowe – ból jest sygnałem o nieprawidłowościach zachodzących w organizmie. Z wiekiem odczuwamy go coraz częściej, ale nagłe pojawienie się dolegliwości, które nie ma logicznego uzasadnienia, to problem wymagający pomocy lekarza.
- Niewytłumaczona utrata wagi – na pewno wiesz, jak szybko zmienia się twoja waga, gdy jesz więcej albo mniej. Gdy jednak nie umiesz wyjaśnić, dlaczego nagle ubywa pięć albo więcej kilogramów, możesz podejrzewać rozwijający się nowotwór. Bywają też jednak przypadki, w których choroba nowotworowa powoduje niewyjaśniony przyrost masy ciała.
- Guzki i obrzęki na ciele – jakiekolwiek zgrubienie czy opuchlizna w rejonach takich, jak szyja, brzuch,, pacha, pachwina, klatka piersiowa, pierś czy jądro, to podejrzana zmiana. Jej pojawienie się trzeba potraktować poważnie i zgłosić się do fachowca.
Sygnały, które mówią, że w ciele może rozwijać się nowotwór
Rozwijający się w ciele nowotwór może dawać różne objawy. Niektóre mogą być mylące i nieopatrznie uznane za infekcję lub np. dolegliwości żołądkowe, dlatego tak ważne jest regularne wykonywanie badań profilaktycznych. Pomagają one nie tylko w porę wykryć ewentualne procesy chorobowe, ale również rozpocząć leczenie.
Do najczęstszych objawów choroby nowotworowej zaliczają się:
- guzy, zgrubienia, stwardnienia w ciele,
- utrata wagi,
- problemy z wypróżnianiem (biegunki, zgaga, uczucie pełności w brzuchu, krew w stolcu),
- chrypa, zmiana tembru głosu, uczucie przeszkody w gardle,
- kaszel, ból w klatce piersiowej, duszności, krwioplucie,
- powiększone węzły chłonne,
- wydzielina i krwawienia z dróg rodnych,
- zmiany skórne, zmiana wyglądu pieprzyka[5],
- gorączka, nocne poty.
Nowotwór - skuteczne metody leczenia
Zabiegi chirurgiczne są nadal w wielu wypadkach najskuteczniejszym sposobem na pozbycie się komórek rakowych. Guz zostaje wycięty z przylegającymi tkankami i najbliższymi węzłami chłonnymi, by zapobiec tworzeniu się przerzutów. Postęp najlepiej widać na przykładzie operacyjnego leczenia raka piersi: niegdyś usuwano całą pierś, obecnie we wczesnych stadiach choroby (gdy guz nie przekroczył 3 cm średnicy) proponuje się operacje oszczędzające.
Napromieniowanie guza przed operacją lub po niej ma zniszczyć pozostające w organizmie komórki rakowe. W metodzie tej wykorzystuje się własności promieni rentgenowskich i gamma. Naświetlanie nie oszczędza zdrowych tkanek.
Działanie leków stosowanych w chemioterapii (cytostatyków) sprowadza się do zabicia szybko dzielących się komórek rakowych, ale przy okazji cierpią na tym zdrowe tkanki: szpik, włosy, skóra. Leki można podawać dożylnie (bezpośrednio do krwi) lub doustnie. Mogą być podawane pojedynczo, chociaż współcześnie coraz częściej, by zwiększyć skuteczność leczenia, podaje się ich kombinację.
W kuracjach tych wykorzystuje się tzw. przeciwciała monoklonalne i preparaty, które potrafią zlokalizować w organizmie komórki guza na podstawie specyficznych receptorów obecnych na ich powierzchni. Dzięki tej metodzie można zminimalizować ryzyko pojawienia się działań niepożądanych obecnych przy tradycyjnej chemioterapii. Ale nie każdy nowotwór, z powodu braku specyficznych receptorów, można tak leczyć.
