U nas zapłacisz kartą
Jak sprawdzić czy ma się raka - Metody wykrywania i zapobiegania
Jak często należy sprawdzać jądra?
Większość pracowników służby zdrowia zaleca przeprowadzanie samokontroli raz w miesiącu. Sprawdzając regularnie, mężczyźni będą mogli łatwiej zauważyć, kiedy coś się zmieniło.
Niektórzy badacze sugerują:
- Wzmocnienie odpowiednich wytycznych do samobadania jąder
- Edukacja pacjentów na temat skuteczności leczenia wcześnie wykrytych nowotworów jąder
- Uczynienie tego badania rutynowym elementem ogólnej dbałości o zdrowie i dobre samopoczucie nastolatków i dorosłych mężczyzn
Zalecenie USPSTF stwierdza, że potencjalne szkody – głównie lęk – przeważają nad korzyściami samobadania. Istnieje również wysokie ryzyko wyników fałszywie dodatnich. Jednak liczne dowody w piśmiennictwie potwierdzają, że samobadania są pomocne w wykrywaniu raka jąder.
Czym są nowotwory dziedziczne?
Jak często występują nowotwory dziedziczne? Kto jest w grupie ryzyka? Rak a geny - co trzeba wiedzieć? Prawie wszystkie nowotwory mają podłoże genowe. Zanim choroba się rozwinie, musi dojść do uszkodzenia konkretnego genu. Defekt genetyczny sprawia, że komórki zaczynają się niekontrolowanie mnożyć i nie uruchamia się mechanizm powstrzymujący ten rozwój. Nie oznacza to jednak, ze złe geny mogą znajdować się tylko w materiale genetycznym odziedziczonym po przodkach. Bywa, że zostają uszkodzone w wyniku np. palenia papierosów czy wdychania trujących oparów (rak płuc) lub też zbyt częstego jedzenia czerwonego mięsa (rak jelita grubego). Ryzyko zachorowania u osób do 30. roku życia wynosi 0,5 proc. Potem – do 65. roku życia – wzrasta ono do 12 proc., a w jeszcze starszym wieku sięga 23 proc. Tzw. życiowe ryzyko rozwoju choroby nowotworowej u wszystkich ludzi, niezależnie od rodzinnych obciążeń, oceniane jest na 33 proc. Natomiast o dziedzicznych uwarunkowaniach można mówić w ok. 5 proc. wszystkich raków.
W dziedziczeniu nowotworów biorą udział onkogeny, geny supresorowe i geny odpowiedzialne za naprawę uszkodzeń DNA. Onkogeny powodują niekontrolowany podział i mnożenie się komórek. Dotychczas opisano ponad 50 takich genów. Powstają one z mutacji protoonkogenów, czyli prawidłowych genów, które posiada każda komórka. Geny supresorowe sprawują nadzór nad wzrostem i podziałami komórkowymi. Same w sobie nie są groźne. Dopiero ich uszkodzenie wskutek mutacji powoduje upośledzenie ich funkcji, a to sprzyja powstawaniu nowotworu. Geny naprawcze odpowiadają za odbudowę uszkodzonego DNA, np. pod wpływem promieniowania. Gdy są niesprawne, następuje mutacja genów, co może prowadzić do rozwoju nowotworu. O tym, czy w naszym konkretnym przypadku istnieje obciążenie rodzinne, dowiemy się w poradni genetycznej. Takie placówki działają przy centrach onkologicznych.
Ile osób co roku w Polsce umiera na nowotwór?
Każdego roku w Polsce około 170 tysięcy dowiaduje się o chorobie nowotworowej, a niemal milion żyje i leczy już zdiagnozowanego raka[3]. Jak wynika z szacunków, liczba ta będzie rosła i około 2030 roku może sięgnąć niemal 200 tysięcy osób rocznie.
Mimo że dane te mogą budzić przerażenie, na tle świata Polska plasuje się dość dobrze. Z danych raportu „Health at a Glance 2021” wynika, że w naszym kraju choruje średnio 267 osób na 100 tysięcy, podczas gdy w krajach OECD – 294 osoby na 100 tysięcy.
Problemem jest za to wysoki wskaźnik umieralności z powodu nowotworów złośliwych, który jest jednym z najwyższych spośród krajów OECD[4]. Dla obniżenia tego wskaźnika kluczowe jest częstsze przeprowadzanie badań profilaktycznych, które pomogą w porę rozpoznać początki choroby nowotworowej i rozpocząć konieczne leczenie.
Poszczególne typy nowotworów i czas ich rozwoju
- Gastroskopia
- USG lub tomografia jamy brzusznej
- Badanie krwi w kierunku niedokrwistości
- Badanie na krew utajoną w kale
Jak widać, objawy poszczególnych rodzajów nowotworów mogą być mylące, dlatego dla zachowania dobrego zdrowia i szybkiego podjęcia leczenia kluczowe jest wykonywanie badań profilaktycznych. Nowotwór w ciele może rozwijać się kilka lat, nie dając żadnych objawów, ale może również rozwinąć się błyskawicznie – jak nowotwór jajnika. Regularne wykonywanie badań profilaktycznych może pomóc wykryć chorobę, a nierzadko i uratować życie.
Dr n. med. Sarosiek Tomasz
Onkolog kliniczny, Dyrektor Medyczny Szpitala Fieldorfa LUX MED Onkologia
Zobacz stronę lakarza >
Bibliografia
- Dr Janusz Meder, Rak głównym zabójcą ludzi w XXI wieku, Narodowy Program Zwalczania Chorób Nowotworowych, online, Link, dostęp 29.09.2022.
- Szokujące dane: polacy mniej dbają o własne zdrowie niż o… stan samochodu, Upacjenta.pl, online, Link, dostęp 29.09.2022.
- Krajowy Rejestr Nowotworów, Onkologia.pl, online, Link, dostęp 29.09.2022.
- Zgony z powodu raka: Polska wciąż ma jeden z najwyższych wskaźników umieralności wśród krajów OECD, Pulsmedycyny.pl, online, Link, dostęp 29.09.2022.
- Jakie są najczęstsze objawy raka?, Zwrotnikraka.pl, online, Link, dostęp 29.09.2022.
Artykuł konsultowany medycznie
Dr n. med. Sarosiek Tomasz
Onkolog kliniczny, Dyrektor Medyczny Szpitala Fieldorfa LUX MED Onkologia
Zobacz stronę lakarza >
Spis treści
Infolinia dla pacjenta
Jesteśmy dostępni dla Ciebie od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00 - 20:00. Zapraszamy do kontaktu.
Po czym poznać, że ma się raka?
Jeżeli zauważysz u siebie zmiany i objawy, których wcześniej nie było, powinny zwrócić twoją uwagę. Gdy nie możesz powiązać je z konkretnymi czynnikami czy zdarzeniami, mogą być skutkiem choroby wewnętrznej. Na raka wskazuje zwłaszcza kilka symptomów.
- Nocne poty lub dreszcze – uporczywe pocenie się w nocy, które może wynikać też z gorączkowania, jest objawem infekcji czy kobiecej menopauzy, a także skutkiem ubocznym przyjmowania niektórych leków. Jednak nadmierne pocenie się lub podwyższona temperatura występujące bez określonej przyczyny wymaga konsultacji z lekarzem.
- Nadmierne zmęczenie – poczucie braku energii to powszechne zjawisko, zwłaszcza w przypadku nadmiaru stresów i problemów ze snem. Utrzymujące się zmęczenie i spadek wydolności fizycznej, których nie da się w żaden sposób wyjaśnić, mogą być znakami ostrzegawczymi o rozwoju raka w organizmie. Często wynikają przy tym z anemii, której przyczyną są przewlekłe krwawienia wewnętrzne.
- Tajemnicze siniaki i krwawienia – tego typu objawy nigdy nie powinny być ignorowane, bo nawet jeśli to nie rak, może stać za nimi inna wymagająca leczenia choroba. Podejrzane są siniaki, które pojawiają się częściej niż zwykle i nie wiadomo, czego są skutkiem. Twoją czujność powinny obudzić krwawienie z pochwy poza regularnym cyklem, kasłanie czy wymiotowanie krwią, a także ślady krwi w stolcu lub moczu. Zwłaszcza w ostatnim przypadku może być ona niewidoczna, dlatego wykonuje się badanie na krew utajoną w kale.
- Nietypowe dolegliwości bólowe – ból jest sygnałem o nieprawidłowościach zachodzących w organizmie. Z wiekiem odczuwamy go coraz częściej, ale nagłe pojawienie się dolegliwości, które nie ma logicznego uzasadnienia, to problem wymagający pomocy lekarza.
- Niewytłumaczona utrata wagi – na pewno wiesz, jak szybko zmienia się twoja waga, gdy jesz więcej albo mniej. Gdy jednak nie umiesz wyjaśnić, dlaczego nagle ubywa pięć albo więcej kilogramów, możesz podejrzewać rozwijający się nowotwór. Bywają też jednak przypadki, w których choroba nowotworowa powoduje niewyjaśniony przyrost masy ciała.
- Guzki i obrzęki na ciele – jakiekolwiek zgrubienie czy opuchlizna w rejonach takich, jak szyja, brzuch,, pacha, pachwina, klatka piersiowa, pierś czy jądro, to podejrzana zmiana. Jej pojawienie się trzeba potraktować poważnie i zgłosić się do fachowca.
