U nas zapłacisz kartą
Jak wygląda nowotwór złośliwy - Natura i Objawy Choroby
Diagnostyka raka szyjki macicy
Przy podejrzeniu raka szyjki macicy wykonuje się w pierwszej kolejności badanie ginekologiczne i dopochwowe USG ginekologiczne, które przeprowadza się w 5–10 dniu cyklu miesiączkowego [1].
Wczesne zmiany nowotworowe i zmiany przedrakowe można wykryć na podstawie badania cytologicznego, które polega na ocenie mikroskopowej komórek pobranych z tarczy i kanału szyjki macicy. Cytologia powinna być wykonana nie wcześniej niż 4 dni po i nie później niż 4 dni przed miesiączką.
Jeśli w badaniu cytologicznym ujawnione zostaną niepokojące zmiany, które nie są widoczne w badaniu ginekologicznym, wykonywana jest koloskopia, która pozwala dokładnie przyjrzeć się ścianom szyjki macicy i pobrać materiał do badania histopatologicznego, czyli wykonać biopsję z części pochwowej szyjki macicy i kanału szyjki macicy.
W niektórych przypadkach, gdy wyniki poprzednich badań są niejednoznaczne, lekarz zaleca dodatkowo rezonans magnetyczny, który pozwala ocenić wielkości i zasięgu guza, wykryć obecności nacieku na parametrium i innych narządach miednicy oraz ocenić stan węzłów chłonnych.
Przy podejrzeniu nacieków z guzów nowotworowych do przedniej lub tylnej ściany pochwy wykonuje się cystoskopię i rektoskopię. Rak szyjki macicy najczęściej jest jednak diagnozowany na podstawie badania cytologicznego i nieprawidłowości w badaniu ginekologicznym.
W tym miejscu należy podkreślić, że poszczególne metody diagnostyczne i ich skuteczność zależą od stopnia zaawansowania raka szyjki macicy. Na przykład wczesne zmiany w stadium IA raka szyjki macicy nie będą wyczuwalne w badaniu ginekologicznym, nie będą też widoczne w badaniu rezonansem magnetycznym.
Diagnostyka raka szyki macicy obejmuje również spektroskopię i pozytonową tomografię emisyjną PET. Badania obrazowe służą jednak głównie do metod pomocniczych, czyli do określania rozległości i stopniowania guza nowotworowego. Zmiany nowotworowe wykrywa z powodzeniem badanie cytologiczne.
Co to jest PET?
Badanie metodą emisyjnej tomografii pozytronowej (PET) to nowoczesna i bardzo dokładna technika obrazowania. Podobnie jak w przypadku scyntygrafii, do uzyskania obrazu konieczne jest podanie specjalnie znakowanego czynnika. Najczęściej w technice PET wykorzystuje się izotop fluoru sprzężony z glukozą (która jest dla większości komórek organizmu ludzkiego podstawową substancją metaboliczną). Po podaniu izotopu uzyskuje się obrazy regionów ciała o zwiększonej aktywności metabolicznej (czyli o większym zużyciu glukozy). Dzięki temu badaniu można zobrazować nawet bardzo małe ogniska nowotworu, ponieważ cechuje się on większym zużyciem glukozy niż prawidłowe tkanki. Trzeba jednak podkreślić, że także niektóre choroby nienowotworowe (np. zapalne) wiążą się z większą aktywnością metaboliczną (a więc ponadprzeciętnym gromadzeniem glukozy), co z kolei może być przyczyną fałszywego podejrzenia nowotworu złośliwego u osób zdrowych. Dlatego PET należy używać z rozwagą i w uzasadnionych przypadkach. Współcześnie używa się PET sprzężonych z TK – tak połączenie obu metod zwiększa przydatność uzyskiwanego wyniku.
Ryc. 6. Biopsja przezskórna raka płuca (strzałka wskazuje koniec igły)
Ostatnim krokiem na drodze do uzyskania rozpoznania nowotworu jest badanie mikroskopowe: komórek z guza (badanie cytologicznego) lub tkanek guza (badania histopatologiczne).
Badanie pojedynczych komórek (cytologia) ma wiele ograniczeń i nie zawsze pozwala na pełne rozpoznanie. Pomimo to wykonuje się je bardzo często ze względu na łatwość uzyskania materiału, niewielką uciążliwość dla pacjentów i bardzo małe ryzyko wystąpienia powikłań. Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (BAC) polega na wbiciu igły o średnicy 0,6 mm do podejrzanej zmiany i zaaspirowaniu za pomocą strzykawki komórek do badania. Tę biopsję (i inne rodzaje) można wykonywać pod kontrolą ultrasonografii (zwłaszcza gdy guz jest niewielki i trudno wyczuwalny palcami), aby dokładnie trafić końcem igły we właściwe miejsce. Źródłem komórek do badania cytologicznego mogą być również płyn lub wydzielina pobrane z ciała chorego (wyciek z brodawki piersi, płyn z jamy opłucnej [z klatki piersiowej], plwocina, popłuczyny oskrzelowe).
Jak powstaje nowotwór złośliwy?
Charakterystyczny dla nowotworu złośliwego jest niekontrolowany wzrost komórek – o ile w normalnych warunkach powinny one rosnąć, dzielić się i umierać, w tym przypadku nie obumierają i dalej rosną, by z biegiem czasu przerodzić się w guz nowotworowy. Ponadto rak ma zdolność do ciągłego wzrostu i niepohamowanego rozprzestrzeniania się komórek nowotworowych. Oderwane od guza pierwotnego komórki przemieszczają się po organizmie wraz z krwią lub limfą, a po zagnieżdżeniu w nowym miejscu, dają początek kolejnym guzom. Taki proces nazywa się rozsianiem choroby, natomiast powstałe w jego efekcie guzy – przerzutami.
Możemy wyróżnić ponad 100 rodzajów choroby nowotworowej – dany przypadek określa się na podstawie rodzaju komórki, która została zaatakowana. Nowotwór złośliwy może rozwinąć się w każdej części ciała człowieka – diagnozowany jest nawet rak oka czy serca. Do najczęściej występujących nowotworów złośliwych zaliczają się jednak:
- rak piersi,
- rak gruczołu krokowego,
- rak płuc,
- rak okrężnicy,
- rak pęcherza moczowego,
- rak węzłów chłonnych,
- rak skóry,
- rak nerki,
- rak trzustki,
- rak jamy ustnej i krtani,
- rak jajnika.
Jakie są przyczyny czerniaka?
Przyczyny rozwoju czerniaka nadal pozostają niewyjaśnione. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Około 10% czerniaków występuje rodzinnie. Z tego powodu członkowie rodziny I stopnia pacjentów z czerniakiem powinni być pod stałą kontrolą dermatoskopową.
- obciążenie rodzinne – zwiększenie ryzyka od 3 razy (1 chory krewny 1. stopnia) do 70 razy (≥3 krewnych)
- zachorowanie w przeszłości
- na czerniaka (8-krotne zwiększenie ryzyka)
- inny nowotwór złośliwy skóry (3-krotne zwiększenie ryzyka)
- znamiona barwnikowe (tzw. pieprzyki: liczne (>50, przy >100 znamionach 11-krotne zwiększenie ryzyka), zmieniające wygląd, znamiona atypowe (11-krotne zwiększenie ryzyka)
- xeroderma pigmentosum
- jasna skóra, jasne lub rude włosy, niebieskie oczy, obecność piegów (2–3-krotne zwiększenie ryzyka)
- okresowe intensywne narażenie na promieniowanie UV (słońce, solaria)
- skłonność do oparzeń słonecznych
- ciężkie oparzenia słoneczne w dzieciństwie lub młodości (2–3-krotne zwiększenie ryzyka po ≥5 epizodach oparzeń)
- immunosupresja (np. u osób po przeszczepieniu narządu ryzyko zwiększone 3-krotnie).
Około 60% czerniaków rozwija się w skórze niezmienionej. Tylko mniej niż 40% rozwija się na podłożu wcześniej istniejącej zmiany, np. znamienia barwnikowego („pieprzyka”).
