U nas zapłacisz kartą
Rak kolczystokomórkowy skóry - Przyczyny, Objawy i Metody Leczenia
Rak podstawnokomórkowy (carcinoma basocellulare)
Rak podstawnokomórkowy (carcinoma basocellulare) jest jednym z najczęstszych nowotworów skóry. To rak o miejscowej złośliwości, tzn. cechuje go powolny przebieg – rozrasta się miejscowo, naciekając podłoże i może wywołać zniszczenie tkanek otoczenia. Rak podstawnokomórkowy niezwykle rzadko powoduje przerzuty (jeden przerzut na 4000 raków). Częściej występuje u osób w starszym wieku. Objawem raka podstawnokomórkowego jest perełkowaty guzek o błyszczącej i gładkiej powierzchni. Guzek taki może się rozrastać odśrodkowo, tworząc większą zmianę. Raki podstawnokomórkowe zwykle są umiejscowione na twarzy – głównie na czole, w okolicach oczodołów i nosa, na plecach, rzadziej na kończynach górnych i dolnych. Wyróżnia się kilka odmian raków podstawnokomórkowych.
Fot. Rak podstawnokomórkowy (owrzodzenie w okolicy ciemieniowej skóry owłosionej głowy)
Rak kolczystokomórkowy skóry
Przyczyny rozwoju i geneza choroby związana jest z ekspozycją na promieniowanie UV, przewlekłym zakażeniem (m.in. HPV 16, 18) oraz immunosupresją. Rak kolczystokomórkowy skóry (SCC) może rozwinąć się samoistnie lub na podłożu nadmiernego rogowacenia naskórka lub też leukopatii.
Najczęściej występuje na skórze twarzy (nos, policzek, warga górna), na małżowinie usznej, skroniach, owłosionej skórze głowy, grzbietu ręki, sromu i prącia.
– Większość raków SCC rozwija się na podłożu rogowacenia słonecznego. Zmiany najczęściej lokalizują się w okolicach odsłoniętych, takich jak twarz, uszy, dekolt, dłonie. SCC jest guzem charakteryzującym się szybszym niż rak podstawnokomórkowy wzrostem, najczęściej występuje jako stwardniały, owrzodziały, lekko krwawiący, czasami egzofityczny guzek – tłumaczy prof. Irena Walecka, specjalista dermatolog, kierownik Kliniki Dermatologii CMKP Centralnego Szpitala MSWiA w Warszawie, pełniąca także funkcję konsultanta wojewódzkiego ds. dermatologii i wenerologii.
Leczenie raka kolczystokomórkowego skóry
Wybór metody leczenia raka kolczystokomórkowego zależy od umiejscowienia zmiany pierwotnej. Leczenie radykalne polega na usunięciu podczas zabiegu chirurgicznego zmiany z marginesem zdrowych tkanek.
Rak kolczystokomórkowy skóry poddaje się dobrze leczeniu promieniami jonizującymi (radioterapia). W przypadku niskiego ryzyka nawrotu choroby dopuszcza się metody leczenia miejscowego: laseroterapię, krioterapię, ekektrokoagulację lub zastosowanie 5-fluorouracylu.
U niektórych pacjentów z przerzutowym lub miejscowo zaawansowanym rakiem kolczystokomórkowym skóry można stosować terapię celowaną przeciwciałami monoklonalnymi lub immunoterapię.
– Zaawansowany rak skóry wymaga już postępowania wielospecjalistycznego, może potrzebować radioterapii czy leczenia systemowego. Obecnie mamy mało skuteczne leki starszej generacji oraz te nowsze, znacznie bardziej skuteczne wskazane w leczeniu raka kolczystokomórkowego. W tym wskazaniu zarejestrowany jest nowy skuteczny lek – cemiplimab. Jest to lek bezpieczny, a immunoterapia bardzo dobrze działa u pacjentów w wieku
podeszłym – tłumaczy prof. Piotr Rutkowski, kierownik Kliniki Nowotworów Tkanek Miękkich, Kości i Czerniaków w Narodowym Instytucie Onkologii im. Marii Skłodowskiej Curie – Państwowym Instytucie Badawczym w Warszawie.
Rak SCC – rokowania
Rokowanie w przypadku raka kolczystokomórkowego skóry jest pomyślne w okresie bez przerzutów. Jak podkreślają eksperci w tej grupie chorych udaje się osiągnąć nawet 90% wyleczeń. Liczba wyleczeń zmniejsza się do 40-50% w przypadku przerzutów do okolicznych węzłów chłonnych.
Czy raki skóry występują często?
Przyjmuje się, że raki skóry stanowią 8–10% wszystkich nowotworów złośliwych, z czego 70–80% to raki podstawnokomórkowe, a ok. 20% raki kolczystokomórkowe. Nowotwory te są częstsze w krajach słonecznych, np. w Australii czy południowych regionach Stanów Zjednoczonych. Wielu autorów podkreśla stały wzrost liczby zachorowań na raki skóry (raka podstawnokomórkowego i kolczystokomórkowego) w krajach europejskich.
Raki skóry powstają pod wpływem czynników fizycznych, chemicznych, mechanicznych i biologicznych. Z czynników osobniczych należy wymienić: fototyp skóry (bardziej narażone są osoby z I lub II fototypem, tzn. osoby o włosach blond lub rudych, licznych piegach i niebieskich oczach), typ barwnika, wiek (w starszym wieku częściej występują nowotwory skóry łagodne i złośliwe), stan immunologiczny (u osób poddawanych immunosupresji częściej obserwowano raki skóry).
Wyróżnia się dwa rodzaje barwnika: eumelaninę – barwnik brązowoczarny, zmniejszający wrażliwość skóry na ekspozycję słoneczną (występuje u osób o ciemnej karnacji, ciemnych włosach i oczach), oraz feomelaninę – barwnik żółtoczerwonobrązowy, o działaniu prokancerogennym (sprzyjającym rozwojowi nowotworów), tzn. pod wpływem UV powstają wolne rodniki odpowiedzialne za uszkodzenia genetyczne komórek (charakterystyczny dla osób rudych, z blond włosami i jasną skórą). Zwiększona ilość feomelaniny i mała ilość eumelaniny predysponują do rozwoju nowotworów skóry.
- UVA – o długości fali 320–400 nm
- UVB – o długości fali 280–320 nm
- UVC – o długości fali 200–280 nm.
Najbardziej mutagenna frakcja UVB jest pochłaniana przez DNA keratynocytów, powodując zaburzenia regulacji genów tkankowych, liczne mutacje i w konsekwencji transformację nowotworową komórek. Badania wskazują, że frakcja UVA ma również udział w fotokancerogenezie, prawdopodobnie jednak odgrywa znacznie mniejszą rolę niż UVB. Korzystanie z urządzeń emitujących UVA, ze sztucznych źródeł promieniowania ultrafioletowego (np. solaria) powoduje sytuację, w której UVA działa synergistycznie z UVB i nasila jego szkodliwe działanie na skórę.
Rak kolczystokomórkowy skóry – czynniki ryzyka
Nadmierna i skumulowana ekspozycja przez całe życie na promieniowanie ultrafioletowe jest głównym czynnikiem ryzyka rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry. Wpływ na to ma zarówno ekspozycja na promienie słoneczne, jak i korzystanie z solarium.
Ponadto długotrwałe narażenie na rakotwórcze związki chemiczne np. w dymie tytoniowym lub arsen mogą prowadzić do rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry.
Pozostałe czynniki ryzyka to:
- predyspozycje genetyczne np. osoby z pergaminową skórą (łac. xeroderma pigmentosum)
- podeszły wiek
- płeć męska
- jasna karnacja, jednak niezależnie od koloru skóry na raka kolczystokomórkowego skóry może zachorować każdy
- wystąpienie rogowacenia słonecznego lub starczego
- poważne oparzenia słoneczne np. w dzieciństwie lub okresie dojrzewania
- obecność przewlekle wrzodziejących zmian skórnych
- zakażenia wirusem brodawczaka ludzkiego (HPV), szczególnie w okolicy narządów płciowych
Warto również zaznaczyć, że występowanie obniżonej odporności (immunosupresji) znacząco zwiększa ryzyko rozwoju raka kolczystokomórkowego skóry. Do takich osób zaliczmy chorych z białaczkami, chłoniakami oraz osoby przyjmujące leki osłabiające układ odpornościowy np. po transplantacji narządów.
