U nas zapłacisz kartą
Wyprysk łojotokowy u noworodków - przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Funkcje gruczołów łojowych
Najważniejszą funkcją gruczołów łojowych jest oczywiście produkcja łoju skórnego, zwanego również sebum. Wydzielina ta składa się z różnego rodzaju tłuszczów, takich jak trójglicerydy, fosfolipidy oraz pochodne cholesterolu. Dodatkowo, sebum zawiera pozostałości komórek, z których powstaje, a także substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Cienka warstwa łoju na skórze zapewnia jej odpowiednie nawilżenie, zapobiegając nadmiernej utracie wody.
Warto wiedzieć, że podobną rolę spełnia specjalny rodzaj gruczołów łojowych, znajdujący się w powiekach - tzw. gruczoły Meiboma. Produkowany przez nie łój wytwarza cienką, tłustą powłokę na powierzchni filmu łzowego. Dzięki temu łzy nie mogą łatwo wyparować z powierzchni spojówek. W ten sposób oko jest chronione przed wysychaniem.
Oprócz ochrony przed nadmiernym parowaniem, sebum stanowi warstwę nieprzepuszczalną dla wody z zewnątrz. Ta właściwość zapewnia naszej skórze wodoodporność. Z chemicznego punktu widzenia, odczyn wydzieliny gruczołów łojowych jest lekko kwasowy. Jest to jeden z czynników ułatwiających ochronę przed mikroorganizmami. Sebum pełni również funkcje odżywcze, dostarczając skórze cenne antyoksydanty - jak na przykład rozpuszczalną w tłuszczach witaminę E.
Gruczoły łojowe mają zdolność wytwarzania oraz przekształcania tłuszczów i ich pochodnych. Produkowane przez nie lipidy mogą mieć działanie zarówno przeciw-, jak i prozapalne. Te właściwości sprawiają, że niektóre z chorób gruczołów łojowych powstają właśnie na podłożu lokalnego stanu zapalnego.
Gruczoły łojowe rozwijają się już w trakcie życia płodowego, zazwyczaj około 15-go tygodnia życia płodu. Już wtedy spełniają one istotną funkcję, produkując składniki mazi płodowej. Jest to specjalna wydzielina, pokrywająca skórę płodu i noworodka. Podczas porodu siłami natury, maź płodowa zapewnia odpowiedni poślizg, ułatwiając przejście przez kanał rodny. Maź płodowa prawdopodobnie pełni dodatkowo szereg innych ról: utrzymuje prawidłowe nawilżenie skóry i zapobiega jej wychłodzeniu, a także stanowi barierę przed zewnętrznymi czynnikami infekcyjnymi.
Łupież łojotokowy
Łupież łojotokowy jest schorzeniem owłosionej skóry głowy, powstającym na podłożu łojotoku. Jeżeli skóra głowa jest bardzo przetłuszczona, mówimy o tzw. łupieżu tłustym. Zmiany skórne obejmują zwykle powierzchowne złuszczanie, choć w bardzo nasilonych przypadkach mogą powstawać strupy i nacieki zapalne. W leczeniu zwykle stosuje się szampony przeciwłupieżowe.
Wzmożona aktywność gruczołów łojowych u noworodków jest związana z pobudzaniem przez pochodzące z zewnątrz androgeny. Ich źródłem jest zarówno organizm matki, jak i produkcja łożyskowa. Wyprysk łojotokowy zlokalizowany na skórze głowy jest nazywany ciemieniuchą. Zmiany skórne nie są bolesne, zwykle również nie swędzą. Po kilkunastu tygodniach, gdy stężenia androgenów we krwi noworodka ulegną obniżeniu, wyprysk łojotokowy samoistnie zanika.
Choroby gruczołów łojowych
Większość chorób gruczołów łojowych związana jest z ich nadmiernym pobudzaniem. Niekontrolowana aktywność wydzielnicza może mieć jedynie niewielkie skutki kosmetyczne, bądź prowadzić do powstawania poważniejszych stanów zapalnych i zmian ropnych. Oprócz nadprodukcji łoju, przyczyną schorzeń gruczołów łojowych mogą być rozwijające się w nich procesy nowotworowe, choć są to stosunkowo rzadkie przypadki. Wśród najważniejszych chorób gruczołów łojowych wymieniane są:
Wzmożoną produkcję łoju, zwaną również łojotokiem, najczęściej obserwuje się na owłosionej skórze głowy, twarzy oraz górnych częściach tułowia. Łojotok jest przyczyną przetłuszczania skóry i wtórego blokowania ujść gruczołów łojowych. Przewlekły łojotok może stać się przyczyną chorób skóry gładkiej (trądziku) oraz owłosionej (łupieżu łojotokowy). U podłoża łojotoku leżą zmiany hormonalne, występujące m.in. w okresie dojrzewania, ale również czynniki genetyczne oraz niedobory niektórych witamin. Bezpośredni wpływ na rozwój łojotoku przypisuje się zakażeniom drożdżakowym skóry.
Co to właściwie jest ciemieniucha?
Czepiec kołyskowy, inaczej ciemieniucha, to nic innego jak wyprysk łojotokowy pojawiający się w ciągu pierwszych kilku tygodni życia u niektórych dzieci. Zazwyczaj pomiędzy 2. a 10. tygodniem. Są to rumieniowo-złuszczające się zmiany skórne pokryte żółtawą łuską, będące objawem łojotokowego zapalenia skóry. Przyczyny powstawiania ciemieniuchy nie są do końca jasne. Na jej powstanie nakłada się wiele czynników. Pierwszy z nich to nadmierne gromadzenie się łoju, co wynika ściśle z wpływu androgenów pochodzących od matki. W dalszym życiu, kiedy dziecko nie jest poddane już działaniu hormonów matki, zmiany na wiele lat znikają bez śladu. Dopiero u dzieci starszych, które wchodzą w wiek dojrzewania, a u których istnieje pewna wrażliwość na androgeny, mogą nawracać zmiany w typie łojotokowego zapalenia skóry.
Innym czynnikiem uznanym za jedną z przyczyn powstawania łojotokowego zapalenia skóry jest obecność grzyba Pityrosporum ovale, a właściwie drożdżaka. Jest to jednak przyczyna dotycząca starszych dzieci i dorosłych. U noworodków i niemowląt nie wykazano związku występowania ciemieniuchy z obecnością tego drożdżaka.
Nie określono wpływu czynników genetycznych na występowanie choroby.
