U nas zapłacisz kartą
Wyprysk łojotokowy u noworodków - przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Co to właściwie jest ciemieniucha?
Czepiec kołyskowy, inaczej ciemieniucha, to nic innego jak wyprysk łojotokowy pojawiający się w ciągu pierwszych kilku tygodni życia u niektórych dzieci. Zazwyczaj pomiędzy 2. a 10. tygodniem. Są to rumieniowo-złuszczające się zmiany skórne pokryte żółtawą łuską, będące objawem łojotokowego zapalenia skóry. Przyczyny powstawiania ciemieniuchy nie są do końca jasne. Na jej powstanie nakłada się wiele czynników. Pierwszy z nich to nadmierne gromadzenie się łoju, co wynika ściśle z wpływu androgenów pochodzących od matki. W dalszym życiu, kiedy dziecko nie jest poddane już działaniu hormonów matki, zmiany na wiele lat znikają bez śladu. Dopiero u dzieci starszych, które wchodzą w wiek dojrzewania, a u których istnieje pewna wrażliwość na androgeny, mogą nawracać zmiany w typie łojotokowego zapalenia skóry.
Innym czynnikiem uznanym za jedną z przyczyn powstawania łojotokowego zapalenia skóry jest obecność grzyba Pityrosporum ovale, a właściwie drożdżaka. Jest to jednak przyczyna dotycząca starszych dzieci i dorosłych. U noworodków i niemowląt nie wykazano związku występowania ciemieniuchy z obecnością tego drożdżaka.
Nie określono wpływu czynników genetycznych na występowanie choroby.
Funkcje gruczołów łojowych
Najważniejszą funkcją gruczołów łojowych jest oczywiście produkcja łoju skórnego, zwanego również sebum. Wydzielina ta składa się z różnego rodzaju tłuszczów, takich jak trójglicerydy, fosfolipidy oraz pochodne cholesterolu. Dodatkowo, sebum zawiera pozostałości komórek, z których powstaje, a także substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Cienka warstwa łoju na skórze zapewnia jej odpowiednie nawilżenie, zapobiegając nadmiernej utracie wody.
Warto wiedzieć, że podobną rolę spełnia specjalny rodzaj gruczołów łojowych, znajdujący się w powiekach - tzw. gruczoły Meiboma. Produkowany przez nie łój wytwarza cienką, tłustą powłokę na powierzchni filmu łzowego. Dzięki temu łzy nie mogą łatwo wyparować z powierzchni spojówek. W ten sposób oko jest chronione przed wysychaniem.
Oprócz ochrony przed nadmiernym parowaniem, sebum stanowi warstwę nieprzepuszczalną dla wody z zewnątrz. Ta właściwość zapewnia naszej skórze wodoodporność. Z chemicznego punktu widzenia, odczyn wydzieliny gruczołów łojowych jest lekko kwasowy. Jest to jeden z czynników ułatwiających ochronę przed mikroorganizmami. Sebum pełni również funkcje odżywcze, dostarczając skórze cenne antyoksydanty - jak na przykład rozpuszczalną w tłuszczach witaminę E.
Gruczoły łojowe mają zdolność wytwarzania oraz przekształcania tłuszczów i ich pochodnych. Produkowane przez nie lipidy mogą mieć działanie zarówno przeciw-, jak i prozapalne. Te właściwości sprawiają, że niektóre z chorób gruczołów łojowych powstają właśnie na podłożu lokalnego stanu zapalnego.
Gruczoły łojowe rozwijają się już w trakcie życia płodowego, zazwyczaj około 15-go tygodnia życia płodu. Już wtedy spełniają one istotną funkcję, produkując składniki mazi płodowej. Jest to specjalna wydzielina, pokrywająca skórę płodu i noworodka. Podczas porodu siłami natury, maź płodowa zapewnia odpowiedni poślizg, ułatwiając przejście przez kanał rodny. Maź płodowa prawdopodobnie pełni dodatkowo szereg innych ról: utrzymuje prawidłowe nawilżenie skóry i zapobiega jej wychłodzeniu, a także stanowi barierę przed zewnętrznymi czynnikami infekcyjnymi.
Czym jest wyprysk łojotokowy?
Wyprysk łojotokowy inaczej nazywany łojotokowym zapaleniem skóry, jest schorzeniem dermatologicznym, związanym z zaburzeniem pracy hormonów, objawiającym się rumieniem i wykwitami, które pokrywają się żółtymi oraz brązowymi strupami. Stan zapalny najczęściej pojawia się na owłosionej skórze głowy i wszędzie tam, gdzie wydzielany jest łój ‒ na czole, okolicy między brwiami lub między fałdami nosowo-wargowymi. Wyprysk łojotokowy może pojawić się także na tułowiu, w okolicach mostka czy łopatek.
Przyczyn występowania łojotokowego zapalenia skóry należy doszukiwać się w zaburzeniach gospodarki hormonalnej, choć mechanizm powstawania zmian nie został całkowicie wyjaśniony. Zdecydowanie jedną z przyczyn pojawiania się wyprysków na twarzy i ciele jest nadmierne gromadzenie się łoju, co szczególnie można zauważyć u młodych osób w okresie pokwitania. W przypadku niemowląt ma to ścisły związek ze zmianami zachodzącymi w gospodarce hormonalnej matki. Zmiany te mają bardzo znaczący wpływ na pierwsze tygodnie życia dziecka, bowiem produkowane przez matkę androgeny oddziałują na pracę gruczołów łojowych niemowlaka. Należy pamiętać o tym, że łojotokowe zapalenie skóry ma charakter przewlekły i może bardzo często nawracać. Bardzo silny wpływ na jego występowanie, oprócz zaburzeń gospodarki hormonalnej, ma także prowadzony przez nas styl życia. Nieodpowiednia dieta, nieprzestrzeganie zasad higieny osobistej, a także stres mogą powodować jego nasilenie lub nawracanie.
W zależności od tego czy wyprysk łojotokowy dotyczy niemowlaka, czy osoby dorosłej, jego objawy, miejsce występowania na ciele i przebieg choroby będą się od siebie różnić. W przypadku łojotokowego zapalenia skóry u dziecka będziemy mieć do czynienia z objawami o umiarkowanym nasileniu, do których można zaliczyć łuszczące się lub tworzące strupy fragmenty naskórka. Jeśli stopień nasilenia się zwiększy, przybierają one żółto-brązową barwę, a swoim wyglądem mogą przypominać łuskę. Czasami wokół miejsc zmienionych zapalnie może pojawić się rumień. Zmiany te najczęściej zlokalizowane są na skórze głowy dziecka.
Jak już wspomnieliśmy, w przypadku osób w okresie pokwitania jak i dorosłych, występowanie wyprysku łojotokowego na twarzy związane jest z nadprodukcją sebum czyli innymi słowy ‒ nadmiernym wydzielaniem łoju. Zmiany charakterystyczne dla wyprysku łojotokowego przypominają tłuste żółto-szare łuski oraz strupy, które ściśle przylegają do podłoża. Bardzo często towarzyszy temu nasilony rumień oraz wysięk. Powstający stan zapalny może sprzyjać nadkażeniom bakteryjnym oraz drożdżakowym. Wyprysk łojotokowy u dorosłych występuje nie tylko na skórze głowy, ale jeszcze częściej na twarzy. Może przenieść się również na plecy czy klatkę piersiową i dekolt.