U nas zapłacisz kartą
Wyprysk łojotokowy u noworodków - przyczyny, objawy i sposoby leczenia
Funkcje gruczołów łojowych
Najważniejszą funkcją gruczołów łojowych jest oczywiście produkcja łoju skórnego, zwanego również sebum. Wydzielina ta składa się z różnego rodzaju tłuszczów, takich jak trójglicerydy, fosfolipidy oraz pochodne cholesterolu. Dodatkowo, sebum zawiera pozostałości komórek, z których powstaje, a także substancje o działaniu przeciwdrobnoustrojowym. Cienka warstwa łoju na skórze zapewnia jej odpowiednie nawilżenie, zapobiegając nadmiernej utracie wody.
Warto wiedzieć, że podobną rolę spełnia specjalny rodzaj gruczołów łojowych, znajdujący się w powiekach - tzw. gruczoły Meiboma. Produkowany przez nie łój wytwarza cienką, tłustą powłokę na powierzchni filmu łzowego. Dzięki temu łzy nie mogą łatwo wyparować z powierzchni spojówek. W ten sposób oko jest chronione przed wysychaniem.
Oprócz ochrony przed nadmiernym parowaniem, sebum stanowi warstwę nieprzepuszczalną dla wody z zewnątrz. Ta właściwość zapewnia naszej skórze wodoodporność. Z chemicznego punktu widzenia, odczyn wydzieliny gruczołów łojowych jest lekko kwasowy. Jest to jeden z czynników ułatwiających ochronę przed mikroorganizmami. Sebum pełni również funkcje odżywcze, dostarczając skórze cenne antyoksydanty - jak na przykład rozpuszczalną w tłuszczach witaminę E.
Gruczoły łojowe mają zdolność wytwarzania oraz przekształcania tłuszczów i ich pochodnych. Produkowane przez nie lipidy mogą mieć działanie zarówno przeciw-, jak i prozapalne. Te właściwości sprawiają, że niektóre z chorób gruczołów łojowych powstają właśnie na podłożu lokalnego stanu zapalnego.
Gruczoły łojowe rozwijają się już w trakcie życia płodowego, zazwyczaj około 15-go tygodnia życia płodu. Już wtedy spełniają one istotną funkcję, produkując składniki mazi płodowej. Jest to specjalna wydzielina, pokrywająca skórę płodu i noworodka. Podczas porodu siłami natury, maź płodowa zapewnia odpowiedni poślizg, ułatwiając przejście przez kanał rodny. Maź płodowa prawdopodobnie pełni dodatkowo szereg innych ról: utrzymuje prawidłowe nawilżenie skóry i zapobiega jej wychłodzeniu, a także stanowi barierę przed zewnętrznymi czynnikami infekcyjnymi.
Co na ciemieniuchę?
Domowe sposoby na usunięcie ciemieniuchy to przede wszystkim jej wyczesywanie, a także pielęgnacja skóry dziecka preparatami do higieny. Nie wolno dopuścić do tworzenia się grubych warstw łuski. Pomocne okazują się preparaty typu oliwki, płyny i szampony mające w składzie kwas salicylowy, pirytionian cynku, mocznik, siarczek selenu. Czasami stosuje się ketokonazol. Jeśli dojdzie do nadkażenia bakteryjnego uszkodzonej skóry bądź zakażenia grzybiczego, konieczne jest rozszerzenie leczenia o dany czynnik zakaźny. U starszych osób można rozważyć również preparaty zawierające słabe glikokortykosteroidy.
Jeśli zachowa się prawidłową pielęgnację ciemieniuchy, znika ona w przeciągu kilku tygodni, nie pozostawiając śladów. Czasami zdarza się, że utrzymuje się nawet do końca 1. roku życia. Wyprysk łojotokowy pojawiający się u dorosłych, mający tendencję do częstego nawracania, wymaga ciągłej pielęgnacji.
Nie da się zapobiec wystąpieniu ciemieniuchy i łojotokowego zapalenia skóry. Prawidłowe postępowanie polega na zapobieganiu rozprzestrzenianiu się tych schorzeń.
Co robić w przypadku wystąpienia objawów łojotokowego zapalenia skóry?
W przypadku pojawienia się pierwszych zmian u dziecka na owłosionej skórze głowy wskazane jest delikatne wyczesywanie łuski za pomocą miękkich szczotek niemowlęcych po wcześniejszym zastosowaniu preparatów rozmiękczających łuskę. Natomiast w razie rozwoju bardziej nasilonego stanu zapalnego z wykwitami sączącymi lub w łojotokowym zapaleniu skóry zajmującym rozległe powierzchnie, w tym okolicę pieluszkową, wskazana jest konsultacja dermatologiczna.
Rozpoznanie łojotokowego zapalenia owłosionej skóry głowy zwykle nie nastręcza trudności diagnostycznych. W przypadku pojawienia się zmian poza skórą głowy w diagnostyce różnicowej łojotokowego zapalenia skóry u niemowląt należy brać pod uwagę m.in. atopowe zapalenie skóry. Atopowe zapalenie skory różni się od łojotokowego zapalenia skóry późniejszym początkiem (zwykle po 3. miesiącu życia), nasilonym świądem, często dodatnim rodzinnym wywiadem atopowym oraz bardzo suchą skórą.