U nas zapłacisz kartą
Zmiany skórne po kontakcie z roślinami - Objawy, Przyczyny i Sposoby Leczenia
Niepożądane reakcje skórne pochodzenia roślinnego
Obraz kliniczny kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia jest zróżnicowany – od łagodnego, przewlekłego wyprysku palców rąk związanego z podrażnieniem przez włoski występujące na roślinach, po ostre, toksyczne, ciężkie reakcje wywołane ekspozycją np. na alkaloidy zawarte w soku roślin. Intensywność objawów zależy od indywidualnej bariery ochronnej skóry, ilości i czasu działania czynnika drażniącego.
Do podrażnienia mechanicznego dochodzi wskutek urazu spowodowanego przez kolce lub szorstkie włoski znajdujące się na powierzchni liści bądź łodyg albo ostry brzeg liści. Przykładem są zmiany grudkowe z towarzyszącym świądem występujące u żniwiarzy i zbieraczy słomy na skutek kontaktu z ostrymi włoskami niektórych traw lub zbóż (np. jęczmienia, ryżu, prosa, bambusa) czy wyprysk z podrażnienia po ekspozycji na zioła z rodziny ogóreczników zawierające kłujące włoski. Również obecne na łodygach i liściach pomidorów włoski wskutek działania drażniącego mogą powodować uczucie pieczenia, świądu i parestezji. Typowe urazy mechaniczne powodują kolce wielu gatunków roślin tropikalnych – kaktusów czy sukulentów. Szczególną postacią jest grudkowa, swędząca osutka, często błędnie rozpoznawana jako świerzb, wywołana kontaktem z glochidiami (krótkimi, małymi cierniami) opuncji (Opuntia spp.). Ostro zakończone liście ostrokrzewów (rodzina Aquifoliaceae), agawy (rodzina Agavaceae), kolce róż (rodzina Rosaceae) czy ciernie bugenwilli (rodzina Nyctaginaceae) to również typowe przykłady elementów roślin wywołujących uszkodzenia mechaniczne skóry.
Wiele gatunków roślin zawiera sok z substancjami powodującymi chemiczne kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. Do związków o dużym potencjale drażniącym zalicza się kryształy szczawianu wapnia obecne np. w roślinach cebulowych, m.in. w cebuli i czosnku (Allium), żonkilach (Narcissus), hiacyntach (Hyacinthus) oraz tulipanach (Tulipa). Kontakt z cebulkami żonkili (Narcissus spp.) powoduje najczęstszą postać kontaktowego zapalenia skóry wśród kwiaciarzy (daffodil itch, lily rash) z łagodną manifestacją kliniczną pod postacią suchości, zmian rumieniowo-złuszczających i pęknięć. Z kolei tulipany z rodziny Liliaceae oprócz szczawianów wapnia zawierają także alergen – tulipalinę A. Ich cebulki mają ostrą otoczkę, która może powodować urazy mechaniczne. Efektem kontaktu z tymi roślinami może być nakładanie się alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z reakcjami z podrażnienia, a typowym objawem klinicznym, występującym np. u hodowców, są tzw. palce tulipanowe, z obecnością pęknięć, hiperkeratozy na opuszkach palców rąk, paronychii i zmian troficznych paznokci. W niektórych przypadkach stwierdza się nasilone zmiany wypryskowe z obecnością krostek na palcach lub całych rękach. Również gatunki należące do rodziny wilczomleczy (Euphorbiaceae) należą do silnie drażniących – wskutek działania estrów wielowodorotlenkowego alkoholu tigliainowego zawartego w soku tych roślin może wystąpić ciężkie ostre kontaktowe zapalenie skóry z obrzękiem powiek, a kontakt ze spojówkami może powodować utratę wzroku.
Raakcje alergiczne
Reakcje alergiczne wywołane roślinami mogą być natychmiastowe (odpowiedź typu I) lub opóźnione (odpowiedż typu IV).
Reakcja nadwrażliwości typu natychmiastowego kojarzy się często z atopią, przebiega w postaci pokrzywki, obrzęku naczynioruchowego, wstrząsu anafilaktycznego. Reakcje tego typu są spowodowane związkami pochodzenia roślinnego, zawartymi w artykułach spożywczych lub będących składnikami kosmetyków. Ogrodnicy rzadko są narażeni na ryzyko wystąpienia tej reakcji, ale u osobników atopowych może dochodzić do zaostrzenia zmian wypryskowych po ekspozycji na trawy. Do roślin ozdobnych oraz używanych w gospodarstwie domowym, mogących prowadzić do rozwoju reakcji nadwrażliwości typu natychmiastowego, należą Verbena hybrids i kulisty karczoch (Cynara scolimus). Do nadwrażliwości krzyżowej dochodzi pomiędzy spokrewnionymi gatunkami owoców liczi i mango lub między gatunkami nie spokrewnionymi, takimi jak arbuz i pyłki traw lub jabłka i pyłki brzozy.
Duży problem społeczny stanowi alergia typu reakcji natychmiastowej na preparaty gumowe. Alergenami w tych produktach są białka powierzchniowe, które są niedostatecznie wyekstrahowane z surowca pochodzącego z drzew tropikalnych - Havea brasiliensis. U osób uczulonych na gumę może dochodzić do wystąpienia reakcji krzyżowych na owoce, tj. banany czy jabłka.
Spożycie surowców roślinnych może prowadzić do wystąpienia zmian pokrzywkowych.
Reakcje nadwrażliwości typu pierwszego mogą prowadzić do nasilenia zmian wypryskowych, szczególnie u osób stykających się z żywnością (zawodowe białkowe zapalenie skóry). Donoszono, że marynaty ogórkowe oraz truskawki są przyczyną pokrzywki.
Reakcja elergiczna typu czwartego powstaje w postaci osutki w kilka godzin lub dni po kontakcie z rośliną, w miejscu ekspozycji. Do głównych roślin uczulających należą gatunki Rhus, np. sumak jadowity, pierwiosnek cieplarniany (Primula obconica), przedstawiciele rodziny stokrotek (Compositae), bluszcz (Hedera helix), astroemeria, cebulki oraz drzewa iglaste. Primula obconica wywołuje charakterystyczną osutkę w kształcie prążków zlokalizowanych w obrębie powierzchni zgięciowych przedramion i rąk. Rośliny z rodziny Compositae mogą prowadzić do zapalenia skóry twarzy, co jest spowodowane kontaktem z ich cząsteczkami unoszącymi się w powietrzu. Bluszcz angielski (Hedera helix) powoduje powstanie reakcji obrzękowych o zabarwieniu żywoczerwonym. Jego cebulki mogą wywoływać odczyny alergiczne lub podrażnienie prowadzące do powstania bolesnych pęknięć naskórka na opuszkach palców. Do uczulenia może dojść również w wyniku kontaktu z wyciągami leczniczych środków ziołowych, jak łopian lekarski (Arctium lappa) czy składników rumianku (Chamaemelum nobile) i Matricariae recutita. Spożycie Tanaccum parthenium (złocień - maruna) doprowadza do powstania zapalenia skóry u osób uczulonych. Spokrewnione z rodziną Compositae - Lauraccae, Magnoliaceae, Jubulaccae mogą powodować takie same reakcje ze strony skóry. Gatunki Rhus (Toxicodendron) są główną przyczyną występowania alergicznego zapalenia skóry, szczególnie w USA, gdzie jest ona bardzo często spotykana. Do innych przedstawicieli sumaka jadowitego, wywołujących alergiczne stany zapalne skóry, należą orzechy nerkowca (Anocardium occidentale), badulla (Senecarpus coriaccae) na subkontynencie indyjskim, jak również Rhus verniciflua i Rhus succedaneum w Nowej Zelandii. Hedera helix zawiera alergizujące farkarinole.
Zmiany skórne po kontakcie z roślinami
Ogrodnicy amatorzy mogą być uczuleni na rośliny hodowane zarówno w domu, jak i w ogrodzie. Zawodowo ryzykiem odczynów skórnych obciążeni są ogrodnicy, kwiaciarze, pracownicy zakładów pogrzebowych, dekoratorzy.
Wyprysk z podrażnienia może się rozwijać zarówno na podłożu uszkodzeń mechanicznych, jak i chemicznych. Występuje dość często, początkowo o objawach niezbyt nasilonych, nasila się po kolejnych ekspozycjach aż do ostrego, kontaktowego zapalenia skóry. Mechaniczne drażnienie skóry przez łodygi i liście pomidorów, pokryte drobnymi włoskami, prowadzi do uczucia drażnienia, pieczenia, świądu, parestezji. Podobne działanie mają liście i łodygi ogórka czy młodej rzodkiewki. Silne działanie drażniące wywołuje chmiel zwyczajny (Connabaceae). Kaktusy, np. opuncja, drażniąc skórę drobnymi kolcami, mogą prowadzić do wystąpienia rozległej, swędzącej osutki grudkowej. Nadżerkowe zapalenie skóry mogą wywołać liczne kolce krzewu Fromontodendron.
Wiele roślin zawiera drażniący sok lub mlecz. Wśród przedstawicieli rodziny Euphorbiaceae (rodzina wilczomleczy) jest wiele gatunków o silnych właściwościach drażniących. Rośliny te uwalniają soki zawierające estry wielowodorotlenkowego alkoholu tigliainowego, które mogą powodować oparzenia chemiczne i ostry odczyn z podrażnienia, naśladujący alergiczne, kontaktowe zapalenie skóry. Niektóre rośliny, mają kolce lub włoski, które po uszkodzeniu, wydzielają związki toksyczne. Urtica, powszechnie znana jako pokrzywa, zawiera histaminy, acetylocholiny i inne mediatory prowadzące do powstania bąbli pokrzywkowych. Kryształy o działaniu drażniącym, do których zalicza się szczawiany, są główną przyczyną zapalenia skóry występującego na opuszkach palców u plantatorów cebulek roślin. Owoce cytrusowe powodują z kolei częste występowanie zmian zapalnych skóry wokół ust, szczególnie u dzieci. Także inne warzywa i owoce mogą prowadzić do występowania rozległych zmian o charakterze odczynów z podrażnienia, za które odpowiedzialne są substancje chemiczne.
Zmiany na skórze twarzy
W gabinetach medycyny estetycznej wykonywane są zabiegi o zróżnicowanym poziomie inwazyjności, z wykorzystaniem różnych preparatów. Do najpopularniejszych należą zabiegi na twarz.
- peelingi,
- mezoterapia,
- mikrodermabrazja.
Mezoterapia jest jednym ze skuteczniejszych sposobów opóźniających proces starzenia się twarzy, szyi i dekoltu. Polega na dostarczeniu bezpośrednio do skóry substancji leczniczych, regenerujących lub odżywczych.
Mezoterapia działa lepiej od najdroższego i najbardziej zaawansowanego technologicznie kremu, bo dostarcza substancje aktywne bezpośrednio do skóry właściwej, a więc na głębokość 4-6 mm. Dzięki mezoterapii skóra wygląda młodziej, jest lepiej nawilżona i bardziej jędrna.
Innym popularnym zabiegiem na twarz, wykonywanym w gabinetach medycyny estetycznej, jest mikrodermabrazja, czyli mechaniczny peeling. Polega na ścieraniu naskórka lub skóry właściwej. Wykonuje się go przy pomocy kryształów korundu lub specjalną głowicą diamentową.
- trądzikiem,
- bliznami potrądzikowymi,
- zaskórnikami,
- przebarwieniami,
- skazami,
- niedoborem kolagenu,
- oznakami zmęczenia,płytkimi zmarszczkami.
Po zabiegu skóra staje się świeższa, młodsza i bardziej elastyczna.