U nas zapłacisz kartą
Zmiany skórne po kontakcie z roślinami - Objawy, Przyczyny i Sposoby Leczenia
Niepożądane reakcje skórne pochodzenia roślinnego
Obraz kliniczny kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia jest zróżnicowany – od łagodnego, przewlekłego wyprysku palców rąk związanego z podrażnieniem przez włoski występujące na roślinach, po ostre, toksyczne, ciężkie reakcje wywołane ekspozycją np. na alkaloidy zawarte w soku roślin. Intensywność objawów zależy od indywidualnej bariery ochronnej skóry, ilości i czasu działania czynnika drażniącego.
Do podrażnienia mechanicznego dochodzi wskutek urazu spowodowanego przez kolce lub szorstkie włoski znajdujące się na powierzchni liści bądź łodyg albo ostry brzeg liści. Przykładem są zmiany grudkowe z towarzyszącym świądem występujące u żniwiarzy i zbieraczy słomy na skutek kontaktu z ostrymi włoskami niektórych traw lub zbóż (np. jęczmienia, ryżu, prosa, bambusa) czy wyprysk z podrażnienia po ekspozycji na zioła z rodziny ogóreczników zawierające kłujące włoski. Również obecne na łodygach i liściach pomidorów włoski wskutek działania drażniącego mogą powodować uczucie pieczenia, świądu i parestezji. Typowe urazy mechaniczne powodują kolce wielu gatunków roślin tropikalnych – kaktusów czy sukulentów. Szczególną postacią jest grudkowa, swędząca osutka, często błędnie rozpoznawana jako świerzb, wywołana kontaktem z glochidiami (krótkimi, małymi cierniami) opuncji (Opuntia spp.). Ostro zakończone liście ostrokrzewów (rodzina Aquifoliaceae), agawy (rodzina Agavaceae), kolce róż (rodzina Rosaceae) czy ciernie bugenwilli (rodzina Nyctaginaceae) to również typowe przykłady elementów roślin wywołujących uszkodzenia mechaniczne skóry.
Wiele gatunków roślin zawiera sok z substancjami powodującymi chemiczne kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. Do związków o dużym potencjale drażniącym zalicza się kryształy szczawianu wapnia obecne np. w roślinach cebulowych, m.in. w cebuli i czosnku (Allium), żonkilach (Narcissus), hiacyntach (Hyacinthus) oraz tulipanach (Tulipa). Kontakt z cebulkami żonkili (Narcissus spp.) powoduje najczęstszą postać kontaktowego zapalenia skóry wśród kwiaciarzy (daffodil itch, lily rash) z łagodną manifestacją kliniczną pod postacią suchości, zmian rumieniowo-złuszczających i pęknięć. Z kolei tulipany z rodziny Liliaceae oprócz szczawianów wapnia zawierają także alergen – tulipalinę A. Ich cebulki mają ostrą otoczkę, która może powodować urazy mechaniczne. Efektem kontaktu z tymi roślinami może być nakładanie się alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z reakcjami z podrażnienia, a typowym objawem klinicznym, występującym np. u hodowców, są tzw. palce tulipanowe, z obecnością pęknięć, hiperkeratozy na opuszkach palców rąk, paronychii i zmian troficznych paznokci. W niektórych przypadkach stwierdza się nasilone zmiany wypryskowe z obecnością krostek na palcach lub całych rękach. Również gatunki należące do rodziny wilczomleczy (Euphorbiaceae) należą do silnie drażniących – wskutek działania estrów wielowodorotlenkowego alkoholu tigliainowego zawartego w soku tych roślin może wystąpić ciężkie ostre kontaktowe zapalenie skóry z obrzękiem powiek, a kontakt ze spojówkami może powodować utratę wzroku.
Co to jest fitofotodermatoza? Zrozumienie mechanizmu
Fitofotodermatoza to stan zapalny skóry wywołany przez połączenie substancji chemicznych znajdujących się w niektórych roślinach z ekspozycją na światło UV. Kiedy składniki roślinne są przenoszone na skórę, a następnie skóra jest wystawiona na działanie promieni słonecznych, może dojść do reakcji chemicznej prowadzącej do uszkodzenia komórek skórnych. Ta reakcja nie jest alergią w tradycyjnym rozumieniu – nie wynika z nadwrażliwości układu odpornościowego, lecz jest toksyczną odpowiedzią skóry na określone substancje w połączeniu ze światłem. Objawy mogą być różne, od lekkiego zaczerwienienia po ciężkie oparzenia chemiczne. Kluczowym elementem zrozumienia tego zjawiska jest świadomość, jak ważne jest unikanie kontakty z niektórymi roślinami podczas przebywania na słońcu.
Fitofotodermatoza może być wywołana przez szereg roślin, które powszechnie występują w naszym otoczeniu. Do najbardziej znanych należą:
- Barszcz Sosnowskiego: Duża roślina, której sok zawiera substancje fotouczulające, prowadzące do poważnych oparzeń skóry.
- Figowiec benjamina: Popularna roślina domowa, której soki mogą wywoływać reakcje skórne po ekspozycji na światło.
- Cytrusy: Sok z cytryn, limonek czy pomarańczy może powodować fotouczulenie, szczególnie kiedy skóra pokryta sokiem jest wystawiona na słońce.
Znajomość tych i innych roślin, które mogą wywoływać fotouczulenie, jest kluczowa, aby unikać niechcianych reakcji skórnych. Należy być szczególnie ostrożnym podczas pracy w ogrodzie, przyrządzania posiłków z użyciem świeżych owoców czy korzystania z ziół i olejków w terapiach naturalnych.
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
Oprócz skórnych reakcji z podrażnienia niektóre gatunki roślin mogą także wywoływać alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Do najważniejszych alergenów roślinnych zalicza się m.in. urushiol (obecny w roślinach z rodziny Anacardiaceae, w tym gatunkach z rodzaju Toxicodendron spp.), chinony oraz kwas abietynowy (występujący w żywicach drzew sosnowych lub kalafonii).
Gatunki należące do rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae) charakteryzują się dużym potencjałem alergizującym. Zalicza się do nich takie rośliny z rodzaju Toxicodendron, jak bluszcz trujący (poison ivy) czy sumak jadowity, powodujące ciężkie reakcje skórne z tendencją do uogólnienia. W klimacie tropikalnym do przedstawicieli rodziny nanerczowatych wywołujących częste reakcje alergiczne u hodowców, zbieraczy i przetwórców należą drzewa orzecha nerkowca lub mango. Także przedstawiciele złocieni (Chrysanthemum) mogą powodować alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, a gatunki z rodziny stokrotek (Compositae) reakcje powietrznopochodne z pojawieniem się zmian skórnych w okolicy twarzy.
Objawy kliniczne to najczęściej rumień, obrzęk z obecnością pęcherzyków, pęcherzy i towarzyszącym świądem. Niekiedy mogą wystąpić ciężkie uogólnione reakcje alergiczne. W przypadku pojawienia się objawów po kontakcie z rośliną konieczne jest przemycie miejsca ekspozycji lub umycie całego ciała bieżącą wodą. We wczesnej fazie reakcji miejscowe glikokortykosteroidy przyczyniają się do ustępowania objawów. W nasilonych reakcjach alergicznych konieczne bywa zastosowanie ogólnych glikokortykosteroidów 1-3,7,8 .
Leczenie zmian na skórze
Zainteresowanie medycyną estetyczną z każdym rokiem rośnie. Ta gałąź medycyny skupia się bowiem na wydobywaniu naturalnego piękna, nie na sztucznym poprawianiu urody. Ma tę niezwykłą moc, że bez udziału skalpela leczy kompleksy, poprawia samopoczucie pacjentów i zatrzymuje czas.
W gabinetach medycyny estetycznej wykonywane są zabiegi, mające na celu spowolnienie procesów starzenia, pielęgnację skóry zdrowej poprzez nadawanie jej jędrności, objętości, elastyczności, likwidację zmarszczek.
- diagnozuje i leczy skórę chorą,
- walczy z trądzikiem, przebarwieniami, bliznami, rumieniem,
- zamyka naczynka.
– Medycyna estetyczna to przede wszystkim medycyna, a więc na pewno polega na terapii, ale oczywiście wykonywane są tutaj także zabiegi, mające na celu korygowanie defektów urody, które są dla pacjenta poważnym problemem i wyzwaniem dnia codziennego. Medycyna estetyczna jest w stanie poprawić komfort życia i dodać pewności siebie – mówi lek. med. Marta Pelc, specjalista medycyny estetycznej Medicover.