U nas zapłacisz kartą
Zmiany skórne po kontakcie z roślinami - Objawy, Przyczyny i Sposoby Leczenia
Odczyny skórne po kontakcie z roślinami. 5,6
Wiele roślin i produktów roślinnych może wywoływać odczyny skórne, choć najbardziej znaną przez wszystkich reakcją jest poparzenie pokrzywą.
Dlaczego pokrzywa „parzy”?
Pokrzywa zwyczajna (Urtica dioica) posiada na swojej powierzchni ostre włoski kłująco-parzące, które po kontakcie ze skórą wstrzykują silnie drażniący sok, zawierający takie substancje jak kwas mrówkowy, kwasy żywiczne, histaminę, serotoninę i acetylocholinę. Substancje te odpowiedzialne są za wywołanie miejscowego stanu zapalnego oraz bąbla pokrzywkowego, a także za subiektywne objawy odczuwane przez „poparzoną” osobę takie jak pieczenie, mrowienie i swędzenie. Objawy pojawiają się niemal natychmiast po kontakcie z rośliną i najczęściej ustępują w przeciągu 2 godzin, choć mrowienie może utrzymywać się nawet do 12 godzin.
Allefin to lek pomocny w łagodzeniu objawów po kontakcie z roślinami np. pokrzywą. Dzięki zawartości dwóch substancji aktywnych – lidokainy i substancji antyhistaminowej – Allefin znieczula, zmniejsza zaczerwienienie, obrzęk i uporczywe swędzenie.
Co to jest fitofotodermatoza? Zrozumienie mechanizmu
Fitofotodermatoza to stan zapalny skóry wywołany przez połączenie substancji chemicznych znajdujących się w niektórych roślinach z ekspozycją na światło UV. Kiedy składniki roślinne są przenoszone na skórę, a następnie skóra jest wystawiona na działanie promieni słonecznych, może dojść do reakcji chemicznej prowadzącej do uszkodzenia komórek skórnych. Ta reakcja nie jest alergią w tradycyjnym rozumieniu – nie wynika z nadwrażliwości układu odpornościowego, lecz jest toksyczną odpowiedzią skóry na określone substancje w połączeniu ze światłem. Objawy mogą być różne, od lekkiego zaczerwienienia po ciężkie oparzenia chemiczne. Kluczowym elementem zrozumienia tego zjawiska jest świadomość, jak ważne jest unikanie kontakty z niektórymi roślinami podczas przebywania na słońcu.
Fitofotodermatoza może być wywołana przez szereg roślin, które powszechnie występują w naszym otoczeniu. Do najbardziej znanych należą:
- Barszcz Sosnowskiego: Duża roślina, której sok zawiera substancje fotouczulające, prowadzące do poważnych oparzeń skóry.
- Figowiec benjamina: Popularna roślina domowa, której soki mogą wywoływać reakcje skórne po ekspozycji na światło.
- Cytrusy: Sok z cytryn, limonek czy pomarańczy może powodować fotouczulenie, szczególnie kiedy skóra pokryta sokiem jest wystawiona na słońce.
Znajomość tych i innych roślin, które mogą wywoływać fotouczulenie, jest kluczowa, aby unikać niechcianych reakcji skórnych. Należy być szczególnie ostrożnym podczas pracy w ogrodzie, przyrządzania posiłków z użyciem świeżych owoców czy korzystania z ziół i olejków w terapiach naturalnych.
Leczenie
Dużą rolę odgrywa postępowanie zapobiegawcze. Używanie rękawiczek nitrylowych znacznie zmniejsza ekspozycję na alergeny roślinne, przy tym rośliny o właściwościach alergizujących powinny mieć specjalne oznakowanie, jako potencjalnie niebezpieczne.
Ostre wysiewy zmian skórnych wymagają stosowania silnych miejscowych leków kortykosterydowych. Ogólnie stosuje się leki antyhistaminowe lub leki kortykosterydowe pod ścisłą kontrolą.
Połączenie reakcji na zewnątrzpochodne substancje światłouczulające z działaniem światła wywołuje odczyny fototoksyczne i fotoalergiczne. Związki światłouczulające mogą być zawarte w kosmetykach, lekach i roślinach. Zakłada się, że odczyny fototoksyczne mogą być wywołane przez wszystkie substancje o działaniu światłouczulającym.
Najpopularniejsze są opóźnione reakcje fototoksyczne w postaci długotrwałych przebarwień, powstałe w wyniku działania psoralenów zawartych w roślinach (phytophotodermatitis). Kliniczne zmiany chorobowe mają charakter wyprysku i są umiejscowione w okolicach odsłoniętych części ciała. Czasami przypominają oparzenie II stopnia ograniczone do miejsca ekspozycji. Takie rośliny, jak z rodziny Umbelliferae, Rutaceae, Moraceae syntetyzują psoraleny lub linijne furokumaryny, aby chronić się przed zakażeniem grzybiczym. Związki te wiążą się z DNA komórek ssaków, prowadząc do rozerwania spirali DNA po ekspozycji na długie fale promieniowania ultrafioletowego. Zjawisko to prowadzi do wystąpienia bolesnej, linijnie ułożonej, pęcherzykowej, a często pęcherzowej osutki, która ustępując pozostawia szarobrunatne przebarwienia skóry. Reakcje fototoksyczne są najczęstszymi zmianami skórnymi powstającymi po ekspozycji na rośliny. Obserwuje się je szczególnie u dzieci. Zwykle dochodzi do ich rozwoju wczesnym latem, gdy odsłania się partie skóry dotąd zakryte.
W dużym odsetku odczyny fototoksyczne powstają po spożyciu lub bezpośrednim kontakcie z roślinami baldaszkowatymi. Do nich należą między innymi pasternak, koper, seler, arcydzięgiel, barszcz zwyczajny, marchew, osty, ruta, dziurawiec, sumak.
Zmiany na skórze - które zmiany skórne świadczą o chorobie?
Na twojej skórze pojawiła się niepokojąca zmiana? A może przybył ci do kolekcji nowy pieprzyk? Albo znamię, które masz od dzieciństwa, powiększyło się, zmieniło kształt lub kolor? Nie wpadaj w panikę, tylko oceń znamiona u dermatologa.
- Co to jest znamię barwnikowe?
- Jak wykrywać zmiany na skórze?
- Zmiany na skórze a medycyna estetyczna
- Leczenie zmian na skórze
- Zmiany na skórze twarzy
- Zabiegi na zmiany skórne twarzy
- Konsultacja lekarska zmian skórnych
- Powikłania po zabiegu medycyny estetycznej
Niepożądane reakcje skórne pochodzenia roślinnego
Obraz kliniczny kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia jest zróżnicowany – od łagodnego, przewlekłego wyprysku palców rąk związanego z podrażnieniem przez włoski występujące na roślinach, po ostre, toksyczne, ciężkie reakcje wywołane ekspozycją np. na alkaloidy zawarte w soku roślin. Intensywność objawów zależy od indywidualnej bariery ochronnej skóry, ilości i czasu działania czynnika drażniącego.
Do podrażnienia mechanicznego dochodzi wskutek urazu spowodowanego przez kolce lub szorstkie włoski znajdujące się na powierzchni liści bądź łodyg albo ostry brzeg liści. Przykładem są zmiany grudkowe z towarzyszącym świądem występujące u żniwiarzy i zbieraczy słomy na skutek kontaktu z ostrymi włoskami niektórych traw lub zbóż (np. jęczmienia, ryżu, prosa, bambusa) czy wyprysk z podrażnienia po ekspozycji na zioła z rodziny ogóreczników zawierające kłujące włoski. Również obecne na łodygach i liściach pomidorów włoski wskutek działania drażniącego mogą powodować uczucie pieczenia, świądu i parestezji. Typowe urazy mechaniczne powodują kolce wielu gatunków roślin tropikalnych – kaktusów czy sukulentów. Szczególną postacią jest grudkowa, swędząca osutka, często błędnie rozpoznawana jako świerzb, wywołana kontaktem z glochidiami (krótkimi, małymi cierniami) opuncji (Opuntia spp.). Ostro zakończone liście ostrokrzewów (rodzina Aquifoliaceae), agawy (rodzina Agavaceae), kolce róż (rodzina Rosaceae) czy ciernie bugenwilli (rodzina Nyctaginaceae) to również typowe przykłady elementów roślin wywołujących uszkodzenia mechaniczne skóry.
Wiele gatunków roślin zawiera sok z substancjami powodującymi chemiczne kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. Do związków o dużym potencjale drażniącym zalicza się kryształy szczawianu wapnia obecne np. w roślinach cebulowych, m.in. w cebuli i czosnku (Allium), żonkilach (Narcissus), hiacyntach (Hyacinthus) oraz tulipanach (Tulipa). Kontakt z cebulkami żonkili (Narcissus spp.) powoduje najczęstszą postać kontaktowego zapalenia skóry wśród kwiaciarzy (daffodil itch, lily rash) z łagodną manifestacją kliniczną pod postacią suchości, zmian rumieniowo-złuszczających i pęknięć. Z kolei tulipany z rodziny Liliaceae oprócz szczawianów wapnia zawierają także alergen – tulipalinę A. Ich cebulki mają ostrą otoczkę, która może powodować urazy mechaniczne. Efektem kontaktu z tymi roślinami może być nakładanie się alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z reakcjami z podrażnienia, a typowym objawem klinicznym, występującym np. u hodowców, są tzw. palce tulipanowe, z obecnością pęknięć, hiperkeratozy na opuszkach palców rąk, paronychii i zmian troficznych paznokci. W niektórych przypadkach stwierdza się nasilone zmiany wypryskowe z obecnością krostek na palcach lub całych rękach. Również gatunki należące do rodziny wilczomleczy (Euphorbiaceae) należą do silnie drażniących – wskutek działania estrów wielowodorotlenkowego alkoholu tigliainowego zawartego w soku tych roślin może wystąpić ciężkie ostre kontaktowe zapalenie skóry z obrzękiem powiek, a kontakt ze spojówkami może powodować utratę wzroku.