Zmiany skórne po kontakcie z roślinami - Objawy, Przyczyny i Sposoby Leczenia
Alergiczne kontaktowe zapalenie skóry
Oprócz skórnych reakcji z podrażnienia niektóre gatunki roślin mogą także wywoływać alergiczne kontaktowe zapalenie skóry. Do najważniejszych alergenów roślinnych zalicza się m.in. urushiol (obecny w roślinach z rodziny Anacardiaceae, w tym gatunkach z rodzaju Toxicodendron spp.), chinony oraz kwas abietynowy (występujący w żywicach drzew sosnowych lub kalafonii).
Gatunki należące do rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae) charakteryzują się dużym potencjałem alergizującym. Zalicza się do nich takie rośliny z rodzaju Toxicodendron, jak bluszcz trujący (poison ivy) czy sumak jadowity, powodujące ciężkie reakcje skórne z tendencją do uogólnienia. W klimacie tropikalnym do przedstawicieli rodziny nanerczowatych wywołujących częste reakcje alergiczne u hodowców, zbieraczy i przetwórców należą drzewa orzecha nerkowca lub mango. Także przedstawiciele złocieni (Chrysanthemum) mogą powodować alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, a gatunki z rodziny stokrotek (Compositae) reakcje powietrznopochodne z pojawieniem się zmian skórnych w okolicy twarzy.
Objawy kliniczne to najczęściej rumień, obrzęk z obecnością pęcherzyków, pęcherzy i towarzyszącym świądem. Niekiedy mogą wystąpić ciężkie uogólnione reakcje alergiczne. W przypadku pojawienia się objawów po kontakcie z rośliną konieczne jest przemycie miejsca ekspozycji lub umycie całego ciała bieżącą wodą. We wczesnej fazie reakcji miejscowe glikokortykosteroidy przyczyniają się do ustępowania objawów. W nasilonych reakcjach alergicznych konieczne bywa zastosowanie ogólnych glikokortykosteroidów 1-3,7,8 .
Niepożądane reakcje skórne pochodzenia roślinnego
Obraz kliniczny kontaktowego zapalenia skóry z podrażnienia jest zróżnicowany – od łagodnego, przewlekłego wyprysku palców rąk związanego z podrażnieniem przez włoski występujące na roślinach, po ostre, toksyczne, ciężkie reakcje wywołane ekspozycją np. na alkaloidy zawarte w soku roślin. Intensywność objawów zależy od indywidualnej bariery ochronnej skóry, ilości i czasu działania czynnika drażniącego.
Do podrażnienia mechanicznego dochodzi wskutek urazu spowodowanego przez kolce lub szorstkie włoski znajdujące się na powierzchni liści bądź łodyg albo ostry brzeg liści. Przykładem są zmiany grudkowe z towarzyszącym świądem występujące u żniwiarzy i zbieraczy słomy na skutek kontaktu z ostrymi włoskami niektórych traw lub zbóż (np. jęczmienia, ryżu, prosa, bambusa) czy wyprysk z podrażnienia po ekspozycji na zioła z rodziny ogóreczników zawierające kłujące włoski. Również obecne na łodygach i liściach pomidorów włoski wskutek działania drażniącego mogą powodować uczucie pieczenia, świądu i parestezji. Typowe urazy mechaniczne powodują kolce wielu gatunków roślin tropikalnych – kaktusów czy sukulentów. Szczególną postacią jest grudkowa, swędząca osutka, często błędnie rozpoznawana jako świerzb, wywołana kontaktem z glochidiami (krótkimi, małymi cierniami) opuncji (Opuntia spp.). Ostro zakończone liście ostrokrzewów (rodzina Aquifoliaceae), agawy (rodzina Agavaceae), kolce róż (rodzina Rosaceae) czy ciernie bugenwilli (rodzina Nyctaginaceae) to również typowe przykłady elementów roślin wywołujących uszkodzenia mechaniczne skóry.
Wiele gatunków roślin zawiera sok z substancjami powodującymi chemiczne kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia. Do związków o dużym potencjale drażniącym zalicza się kryształy szczawianu wapnia obecne np. w roślinach cebulowych, m.in. w cebuli i czosnku (Allium), żonkilach (Narcissus), hiacyntach (Hyacinthus) oraz tulipanach (Tulipa). Kontakt z cebulkami żonkili (Narcissus spp.) powoduje najczęstszą postać kontaktowego zapalenia skóry wśród kwiaciarzy (daffodil itch, lily rash) z łagodną manifestacją kliniczną pod postacią suchości, zmian rumieniowo-złuszczających i pęknięć. Z kolei tulipany z rodziny Liliaceae oprócz szczawianów wapnia zawierają także alergen – tulipalinę A. Ich cebulki mają ostrą otoczkę, która może powodować urazy mechaniczne. Efektem kontaktu z tymi roślinami może być nakładanie się alergicznego kontaktowego zapalenia skóry z reakcjami z podrażnienia, a typowym objawem klinicznym, występującym np. u hodowców, są tzw. palce tulipanowe, z obecnością pęknięć, hiperkeratozy na opuszkach palców rąk, paronychii i zmian troficznych paznokci. W niektórych przypadkach stwierdza się nasilone zmiany wypryskowe z obecnością krostek na palcach lub całych rękach. Również gatunki należące do rodziny wilczomleczy (Euphorbiaceae) należą do silnie drażniących – wskutek działania estrów wielowodorotlenkowego alkoholu tigliainowego zawartego w soku tych roślin może wystąpić ciężkie ostre kontaktowe zapalenie skóry z obrzękiem powiek, a kontakt ze spojówkami może powodować utratę wzroku.
Zmiany na skórze a medycyna estetyczna
Medycyna estetyczna ma tę niezwykłą moc, że bez pomocy skalpela leczy kompleksy i dodaje pewności siebie, poprawia samopoczucie, a tym samym wpływa na jakość życia. Nie powinno więc dziwić, że zainteresowanie tą gałęzią medycyny z roku na rok coraz bardziej rośnie.
Medycyna estetyczna jest jedną z najmłodszych dziedzin medycyny. Za jej ojca uważa się francuskiego endokrynologa Jeana Jacquesa Legranda, który jako pierwszy, w 1973 roku, w Paryżu założył Francuskie Towarzystwo Medycyny Estetycznej.
Do Polski ta gałąź medycyny dotarła dopiero w latach 90. W 1994 roku przy Polskim Towarzystwie Lekarskim powstała Sekcja Medycyny Estetycznej, a osiem lat później ruszyła pierwsza dwuletnia podyplomowa Szkoła Medycyny Estetycznej Polskiego Towarzystwa Lekarskiego, kształcąca lekarzy tej specjalizacji.
Gdzie kupić
- Zgodnie z CHPL Allefin.
- Patent nr 229222 na wynalazek pt. „Kompozycja do stosowania na skórę oraz sposób jej wytwarzania” wydany przez Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej.
- Randomized, double-blind, cross-over efficacy and safety study based on the pharmacodynamic model of topical use of the new combination gel containing diphenhydramine hydrochloride 20 mg/g and lidocaine hydrochloride 10 mg/g versus placebo in the treatment of local skin inflammatory and allergic lesions induced by the provocative test with histamine in healthy subjects. https://www.clinicaltrialsregister.eu/ctr-search/trial/2018-004502-26/results
- Fostini, Anna C. et al. Beat the bite: pathophysiology and management of itch in mosquito bites, Itch, 2019, 4(1),e19.
- Dopytalska K, Mikucka-Wituszyńska A, Szymańska E, Walecka I. Poparzenia przez rośliny – zbiór praktycznych informacji. Dermatologia po Dyplomie, 2021/4.
- Cummings AJ, Olsen M. Mechanism of action of stinging nettles. Wilderness & Environmental Medicine, 22,136-139, 2011.
Allefin, (20 mg + 10 mg)/g, żel. Skład: 1 g żelu zawiera: 20 mg difenhydraminy chlorowodorku (Diphenhydramini hydrochloridum) i 10 mg lidokainy chlorowodorku jednowodnego (Lidocaini hydrochloridum monohydricum). Postać farmaceutyczna: Żel. Wskazania do stosowania: Produkt leczniczy Allefin jest wskazany w objawowym leczeniu zmian zapalnych i alergicznych skóry, z towarzyszącym świądem, w następstwie ukąszeń owadów, a także kontaktu z roślinami np. pokrzywą. Produkt leczniczy Allefin jest wskazany do stosowania u dorosłych, młodzieży i dzieci w wieku od 2 lat. Przeciwwskazania: Nadwrażliwość na substancje czynne lub na którąkolwiek substancję pomocniczą. Dermatozy wysiękowe i pęcherzykowe. Nie stosować u dzieci w wieku poniżej 2 lat. Podmiot odpowiedzialny: PRZEDSIĘBIORSTWO PRODUKCJI FARMACEUTYCZNEJ HASCO-LEK S.A. 51-131 Wrocław, ul. Żmigrodzka 242 E.
U nas zapłacisz kartą