U nas zapłacisz kartą
Objawy czerniaka skóry - Poznaj sygnały ostrzegawcze przed groźnym nowotworem
Czerniak - jak wygląda, jakie są objawy czerniaka i jak się go leczy
Czerniak jest nowotworem złośliwym, który wywodzi się z komórek barwnikowych. Może występować w skórze, ale także innych lokalizacjach, np. na błonach śluzowych lub w gałce ocznej. Im szybciej zostanie postawiona diagnoza i rozpoczęte leczenie, tym szanse na wyleczenie są większe.
Czerniak jest nowotworem złośliwym wywodzącym się z komórek barwnikowych. Najczęstszą lokalizacją czerniaka jest skóra, ale może on powstawać także w obrębie błon śluzowych i w innych lokalizacjach (np. gałka oczna).
Czerniak stanowi 5–7% wszystkich nowotworów skóry. W Polsce w 2018 r. odnotowano 1736 zachorowań u mężczyzn oraz 1962 nowe przypadki u kobiet (współczynniki zachorowalności odpowiednio 9,3/100 000 i 9,9/100 000). Współczynniki umieralności wynosiły 3,4/100 000 u kobiet i 3,4/100 000 u mężczyzn (zgony – odpowiednio – 665 i 797). Zachorowalność jest największa w Australii (28,9/100 000 mężczyzn i 25,3/100 000 kobiet). W Polsce zachorowalność i umieralność na czerniaka rosną (odpowiednio 10% i 8% rocznie).
Czerniak złośliwy skóry - Melanoma malignum
Czerniak złośliwy (łac. melanoma malignum) jest nowotworem wywodzącym się z komórek barwnikowych - melanocytów, które rozwijają się z tkanki nerwowej powłok. Stanowi około 2% wszystkich zachorowań na nowotwory. Najczęstszym punktem wyjścia czerniaka jest skóra, ale może on powstawać także w obrębie błon śluzowych przewodu pokarmowego lub w gałce ocznej.
Czerniak jest nowotworem o wysokim stopniu złośliwości. Może dawać przerzuty do okolicznych węzłów chłonnych, a także przerzuty odległe, najczęściej do płuc i mózgu. Czerniak jest nowotworem wyleczalnym we wczesnym stadium rozwoju. Przeżycie w czerniaku o grubości do 0,8 mm jest bliskie 100%. Warunkiem wyleczalności jest wczesne wykrycie nowotworu i jego szybkie wycięcie, dlatego też tak ważna jest profilaktyka czerniaka. Profilaktyka czerniaka powinna być zarówno pierwotna (poprawa świadomości społeczeństwa w zakresie konieczności badania znamion i wyleczalności czerniaka we wczesnych stopniach zaawansowania) oraz wtórna, obejmująca czynne badania lekarskie. Istotnym elementem profilaktyki jest wycięcie znamion budzących wątpliwość diagnostyczną. Działania te są niezwykle ważne ze względu na, z jednej strony, dobre rokowanie we wczesnym czerniaku i, z drugiej, na niezadowalające wyniki leczenia uzupełniającego w czerniaku zawansowanym (chemioterapia, immunoterapia).
U kobiet czerniak najczęściej umiejscowiony jest na kończynach, w przypadku mężczyzn najczęstszym umiejscowieniem czerniaka jest tułów.
Czerniak skóry stanowi nieco ponad 2% wszystkich zdiagnozowanych zachorowań na nowotwory złośliwe w Polsce i jest przyczyną 1,4% zgonów spowodowanych przez nowotwory. W 2017 roku zachorowalność na czerniaka w Polsce wynosiła 1796 nowych przypadków wśród mężczyzn i 1989 wśród kobiet. Ilość zgonów w tym roku wynosiła odpowiednio 697 u mężczyzn i 713 u kobiet. Czerniak skóry jest 10. w kolejności nowotworem złośliwym pod względem umieralności wśród mężczyzn, w przypadku kobiet umieralność na czerniaka mieści się poza pierwszą dziesiątką nowotworów będących najczęstszą przyczyną zgonów.
Jakie są przyczyny czerniaka?
Przyczyny rozwoju czerniaka nadal pozostają niewyjaśnione. Znaczenie mają zarówno czynniki genetyczne, jak i środowiskowe. Około 10% czerniaków występuje rodzinnie. Z tego powodu członkowie rodziny I stopnia pacjentów z czerniakiem powinni być pod stałą kontrolą dermatoskopową.
- obciążenie rodzinne – zwiększenie ryzyka od 3 razy (1 chory krewny 1. stopnia) do 70 razy (≥3 krewnych)
- zachorowanie w przeszłości
- na czerniaka (8-krotne zwiększenie ryzyka)
- inny nowotwór złośliwy skóry (3-krotne zwiększenie ryzyka)
- znamiona barwnikowe (tzw. pieprzyki: liczne (>50, przy >100 znamionach 11-krotne zwiększenie ryzyka), zmieniające wygląd, znamiona atypowe (11-krotne zwiększenie ryzyka)
- xeroderma pigmentosum
- jasna skóra, jasne lub rude włosy, niebieskie oczy, obecność piegów (2–3-krotne zwiększenie ryzyka)
- okresowe intensywne narażenie na promieniowanie UV (słońce, solaria)
- skłonność do oparzeń słonecznych
- ciężkie oparzenia słoneczne w dzieciństwie lub młodości (2–3-krotne zwiększenie ryzyka po ≥5 epizodach oparzeń)
- immunosupresja (np. u osób po przeszczepieniu narządu ryzyko zwiększone 3-krotnie).
Około 60% czerniaków rozwija się w skórze niezmienionej. Tylko mniej niż 40% rozwija się na podłożu wcześniej istniejącej zmiany, np. znamienia barwnikowego („pieprzyka”).
Czerniak skóry - wspomaganie świadomości i profilaktyka
Świadomość ryzyka zachorowania na czerniaka jest bardzo ważna. Dlatego warto edukować się na temat objawów, sposobów zapobiegania oraz diagnostyki i leczenia czerniaka. Podejmowanie odpowiednich działań, takich jak regularna kontrola skóry czy stosowanie filtrów UV, może znacznie zmniejszyć ryzyko zachorowania.
Długość życia z czerniakiem jest zróżnicowana i zależy od wielu czynników, w tym stadium choroby, jej rodzaju, wieku pacjenta, genetyki, ogólnego stanu zdrowia i skuteczności leczenia. Oto ogólne wytyczne dotyczące długości życia w przypadku czerniaka:
1. Wczesne stadium (stadium 0 i I): W przypadku czerniaka w stadium 0 (czerniak in situ) lub stadium I (czerniak ograniczony do naskórka), rokowanie jest zazwyczaj bardzo dobre. Leczenie polega zazwyczaj na usunięciu guza chirurgicznie. W takich przypadkach, jeśli choroba jest wyleczona, długość życia nie jest znacząco skrócona.
2. Stadium II i III: W stadium II i III czerniaka, guz jest bardziej zaawansowany i może wymagać bardziej agresywnego leczenia, takiego jak chirurgiczne wycięcie guza wraz z pobliskimi węzłami chłonnymi. Rokowanie w tym przypadku jest mniej pewne, ale wiele osób nadal osiąga długotrwałą remisję lub wyleczenie, zwłaszcza jeśli choroba jest wykrywana i leczona we wczesnym stadium.
3. Stadium IV (zaawansowany czerniak): W stadium IV czerniaka, guz przerzucił się na inne części ciała, co stanowi poważne wyzwanie. Leczenie ma na celu kontrolowanie choroby i poprawę jakości życia. Długość życia w przypadku stadium IV jest zazwyczaj krótsza, ale zastosowanie nowoczesnych terapii celowanych i immunoterapii może znacząco wydłużyć życie niektórych pacjentów.
4. Indywidualne czynniki ryzyka: W przypadku czerniaka, wiele zależy od indywidualnych czynników ryzyka. Osoby z historią wielu czerniaków, rodzinną skłonnością do choroby lub innymi chorobami współistniejącymi mogą mieć gorsze rokowanie.
