U nas zapłacisz kartą
Przyczyny czerniaka skóry - Wnikliwy przegląd czynników ryzyka i czynników wpływających
Objawy
Czerniak może występować praktycznie wszędzie na skórze, dlatego też podczas regularnej samokontroli skóry nie wolno pomijać żadnych części ciała, w tym także tych rzadko narażonych na działanie promieni słonecznych lub trudnych do zbadania (podeszwy stóp, powierzchnia między palcami stóp, owłosiona skóra głowy, pośladki, okolice narządów płciowych itp.). Dobrym momentem na przeprowadzenie samokontroli, którą może ułatwić lustro/lusterko i jasne oświetlenie, jest moment po kąpieli pod prysznicem. Czerniak złośliwy często rozwija się z istniejących dotychczas zmian skórnych, często nietypowe znamiona są początkowym stadium czerniaka. Znamię (naevus, plama wątrobowa) może być wrodzone lub nabyte, predyspozycje genetyczne i ekspozycja na słońce są czynnikami sprzyjającymi powstawaniu znamion. Znamię samo w sobie jest całkowicie nieszkodliwe, lecz w niektórych przypadkach może rozwinąć się z niego czerniak. W przypadku zmiany kształtu, koloru i/lub rozmiaru oraz pojawienia się nowych znamion o nietypowym wyglądzie należy zgłosić się do lekarza. Tak zwana „zasada ABCDE” ułatwia rozpoznanie zmian, które wymagają konsultacji z dermatologiem:
A jak asymetria: znamię ma zwykle kształt symetryczny. Czerniaki rozrastają się w jednym kierunku (dwie połówki znamienia są nierówne).
B jak brzeg: łagodne znamiona są zazwyczaj okrągłe lub owalne i posiadają regularne kontury. Objawami czerniaka są mocno pofałdowane, poszarpane brzegi, nieregularne i zamazane granice z otaczającą skórą.
C jak czerwony, czarny (kolor): typowe dla czerniaka jest niejednorodne/nieregularne zabarwienie, spektrum kolorów waha się od naturalnego koloru skóry poprzez różne odcienie brązu po głęboką czerń.
D jak duży rozmiar lub dynamika: znamiona pozostają tej samej wielkości, natomiast czerniak powiększa się.
E jak ewolucja: znamię wystające powyżej 1 mm ponad poziom skóry z szorstką lub łuszczącą się powierzchnią może wskazywać na czerniaka.
Co robić, aby uniknąć zachorowania na czerniaka?
- należy unikać słońca w godzinach południowych (od ok. 10.00 do ok. 15.00), a w słoneczne dni szukać cienia
- przed słońcem powinniśmy chronić się odpowiednim ubraniem i nakryciem głowy
- należy stosować kremy z odpowiednimi filtrami UVA i UVB
- dzieci poniżej 1. roku życia nie powinny być wystawiane na bezpośrednie działanie słońca, a starsze wymagają większej niż dorośli ochrony przed słońcem
- niektóre leki mogą powodować oparzenia lub przebarwienia po kontakcie ze słońcem. W przypadku osób korzystających z solarium ich stosowanie jest bezwzględnie przeciwwskazane.
Wskazane są również okresowe, kontrole dermatoskopowe znamion u dermatologa (u osób bez niepokojących zmian raz w ciągu roku, u pozostałych osób w zależności od decyzji lekarza).
Rodzaje czerniaka skóry
Istnieje wiele rodzajów czerniaka skóry, które podzielić można ze względu na jego stadium zaawansowania oraz typ morfologiczny.
Biorąc pod uwagę stopień zaawansowania, możemy mówić o kilku rodzajach czerniaka, przy czym stopniem 0 określa się zmianę, która nie przekracza naskórka i nie ma postaci naciekającej. Stopień I to czerniak, który w formie owrzodzonej nie przekracza 1 mm grubości, natomiast w formie nieowrzodzonej – 2 mm. W stadium tym węzły chłonne nie są zaatakowane przez postępowanie nowotworu i nie obserwuje się przerzutów. Stopień II czerniaka skóry dzieli się na trzy podstopnie, w zależności od grubości pierwotnej zmiany. W stopniu III zaobserwować można przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, mikroprzerzuty, a nawet zajęcie całych węzłów chłonnych. Stopień IV jest najcięższą formą czerniaka skóry, w której przerzuty występują także w odległych organach.
Jeśli chodzi o typy morfologiczne, wyróżnia się cztery podstawowe rodzaje czerniaka. Mówimy tu o najczęściej występującym czerniaku szerzącym się powierzchownie, czerniaku powstającym w plamie soczewicowatej, inaczej czerniaku lentiginalnym, czerniaku guzkowym, oraz czerniaku dosiebnych części kończyn, inaczej podpaznokciowym. Oprócz tych typów badania mogą wykazać także wystąpienie innych, mniej popularnych typów, określanych ogólnie czerniakiem desmoplastycznym.
Czerniak skóry – dlaczego powstaje?
Przyczyn powstawania czerniaka skóry jest wiele i są one dość zróżnicowane. W tej części artykułu wymieniamy najczęstsze czynniki ryzyka zachorowania na tę odmianę raka skóry, choć trzeba podkreślić, że ich wystąpienie nie musi koniecznie oznaczać powstania nowotworu.
Do najważniejszych przyczyn powstawania czerniaka należy częsta ekspozycja na promieniowanie UV. Dotyczy to zarówno naturalnego promieniowania pochodzącego ze słońca, jak i promieni UV używanych na przykład w solariach. W tym miejscu warto też dodać, że nawet jednorazowe poważne oparzenia słoneczne, na przykład w dzieciństwie, mogą zwiększać ryzyko zachorowania.
Bardziej narażone na ten rodzaj raka skóry są z pewnością osoby o jasnej karnacji, ze skłonnością do oparzeń słonecznych, a także pacjenci w starszym wieku, zwłaszcza kobiety. Warto też zwrócić uwagę na znamiona występujące na skórze. Większe ryzyko zachorowania na czerniaka obserwuje się u osób ze znamionami wrodzonymi, mnogimi oraz atypowymi.
Nie bez znaczenia są także czynniki genetyczne. Jeśli w rodzinie wystąpiło wcześniej 5-10% przypadków zachorowań na czerniaka, mówimy o dodatnim wywiadzie rodzinnym, a tym samym zwiększonym ryzyku.
Jak wygląda leczenie czerniaka?
Czerniak we wczesnym stadium można często leczyć jedynie za pomocą interwencji chirurgicznej. Przebieg zabiegu zależy od kilku czynników, w tym wieku i ogólnego stanu zdrowia Pacjenta. Wielkość i lokalizacja guza determinują również rodzaj operacji.
Niestety, większość czerniaków jest wykrywana dopiero w zaawansowanym stadium. W takim przypadku Pacjentowi może zostać przepisana któraś z poniższych terapii lub ich kombinacja:
- Radioterapia – wykorzystuje promienie o wysokiej energii do niszczenia komórek rakowych,
- Chemioterapia – leczenie farmakologiczne, w którym wykorzystuje się chemikalia do niszczenia komórek nowotworowych. Może być podawana Pacjentowi w postaci tabletek lub iniekcji dożylnej. Istnieją przypadki, w których stosuje się go miejscowo na zmianę skórną,
- Terapia celowana – Pacjent otrzymuje ją w postaci leków doustnych lub dożylnych. Leki te atakują tylko komórki nowotworowe i powstrzymują ich wzrost i rozprzestrzenianie się,
- Immunoterapia – lek, który wykorzystuje układ odpornościowy do atakowania komórek nowotworowych i zwalczania ich. Leki immunologiczne zatrzymują lub spowalniają wzrost i rozprzestrzenianie się komórek nowotworowych.
Proszę wziąć pod uwagę, że wszystkie wymienione w powyższym punkcie terapie i metody leczenia choroby mają charakter jedynie informacyjny. Mają one na celu opisanie obecnych opcji leczenia., dostępnych dla Pacjentów. Dlatego przed zastosowaniem jakichkolwiek leków skonsultuj się z Lekarzem.