U nas zapłacisz kartą
Jak rozpoznać czerniaka skóry - Kluczowe znaki do zauważenia
Jak wygląda czerniak?
Takie zmiany w obrębie znamienia, które budzą niepokój onkologiczny, specjaliści określają skrótem ABCD, gdzie:
- A (od ang. assymetry) to asymetria, zmiana kształtu znamienia z okrągłego na niesymetryczne
- B (od. ang. border) to brzegi nierówne lub postrzępione
- C (od ang. colour) to kolor, czyli zmiana zabarwienia, np. ściemnienie, rozjaśnienie lub różne zabarwienie na jednym znamieniu
- D (od ang. diameter) to rozmiar - każde znamię o średnicy większej niż 6 mm powinno być dokładnie zbadane
Niekiedy w ramach systemu ABCD uwzględniany jest dodatkowy objaw: E (elevation) - uwypuklenie powierzchni ponad poziom otaczającego zmianę naskórka.
Jeśli zauważysz jakiekolwiek niepokojące zmiany, zgłoś się do dermatologa - niestety konieczne jest skierowanie. Jeśli znamię zaczyna swędzieć, łuszczyć się, krwawić albo coś się z niej sączy, możesz od razu zgłosić się do najbliższej poradni onkologicznej - wtedy skierowanie nie jest potrzebne.
Czerniakowi mogą, choć bardzo rzadko, towarzyszyć zespoły paraneoplastyczne:
- skórne - zapalenie skórno-mięśniowe, bielactwo nabyte, twardzina układowa, pęcherzyca paraneoplastyczna, melanoza, acanthosis nigricans
- oczne - retinopatia związana z czerniakiem (ang. melanoma associated retinopathy)
- hematologiczne - reakcja leukemiczna, eozynofilia, neutropenia
- metaboliczne - hiperkalcemia, zespół Cushinga, osteoartropatia przerostowa
- neurologiczne - przewlekła demielinizacyjna polineuropatia
Czerniak - zdjęcia:
Jak rozpoznać czerniaka? Zobacz film
Rozwijamy nasz serwis dzięki wyświetlaniu reklam.
Blokując reklamy, nie pozwalasz nam tworzyć wartościowych treści.
Wyłącz AdBlock i odśwież stronę.
Jak wygląda czerniak skóry?
Istnieją trzy odmienne grupy chorych, u których czerniak ma typową lokalizację. Dla kobiet za takie umiejscowienie możemy uznać skórę kończyn dolnych, dla mężczyzn są to powłoki tułowia, natomiast u osób starszych nowotwór najczęściej występuje na twarzy . Niestety jak wszystkie choroby nowotworowe i czerniak wykazuje dużą zmienność zarówno co do lokalizacji, jak i swojej morfologii. Wywodzi się on z komórek neuroektodermalnych, co sprawia że może występować nie tylko na zewnętrznych powłokach ciała, ale i na śluzówkach. Trudne do zauważenia są nowotwory jamy ustnej, śluzówki odbytnicy, a także warg sromowych u kobiet.
Jak najczęściej wygląda czerniak?
- Czerniak szerzący się powierzchownie (70% przypadków). Najczęstszą odmianą czerniaka jest forma szerząca się powierzchniowo (SSM). Zazwyczaj jest to zmiana o ostrych jednak asymetrycznych granicach, wyraźnie oddzielona od zdrowej skóry. Zwykle nierównomiernie zabarwiona i rozrastająca się w nieregularny sposób. Czasami mimo swojej nazwy SSM ma nieznacznie uwypukloną powierzchnię. Dermatolodzy bardzo często porównują jego obraz do „wyspy na mapie”. Znajdujemy go przede wszystkim na obszarach ciała eksponowanych na promienie UV.
- Czerniak guzkowy (15% przypadków). Pojawia się zwykle na skórze wcześniej niezmienionej . Odmiana ta specyficzna jest przede wszystkim dla osób w wieku podeszłym . Czerniak guzkowy, jak sama nazwa mówi, ma postać wyniosłego wykwitu . Barwa może być wszelaka od jasnej, cielistej do zupełnie czarnej, czerwonawej a nawet niebieskiej. Rośnie on w zupełnie inny sposób aniżeli SSM – w płaszczyźnie pionowej, czyli albo w głąb skóry, albo wręcz przeciwnie w górę, zwiększając wysokość guza.
- Czerniak podpaznokciowo-kończynowy /akralny (ok. 8% przypadków). Zajmuje stopy, dłonie, powierzchnie podpaznokciowe . Najczęściej ma barwę ciemnobrązową . W początkowym etapie jest niewielką płaską smugą , później niestety rozrasta się we wszystkich kierunkach, tworzy guzek i owrzodzenie . Jeżeli umieszczony jest pod płytką paznokcia, spowoduje jej uniesienie i często rozwarstwienie. W tym wypadku istnieje także specyficzny dla tej formy czerniaka symptom nazywany objawem Hutchinsona – polegający na tym, że barwnik pojawia się poza „umownymi granicami czerniaka pod płytką”, na tkankach okołopaznokciowych.
- Czerniak z plamy soczewicowatej (5% przypadków). Nowotwór ten również charakterystyczny jest dla osób starszych . Zajmuje typowe dla nich okolice ciała: głowę i szyję . Jeżeli wcześniej zlokalizowana na nich była plama soczewicowata istnieje dość duże ryzyko jej progresji do nowotworu. Wynika to z faktu, że skóra głowy i szyi to obszar poddawany stałej ekspozycji na promienie UV, co niestety wyraźnie zwiększa szansę rozwoju procesu nowotworowego . Plama przyjmuje silnie nieregularne zabarwienie, granice są asymetryczne, a pigmentacja zazwyczaj dość silna – zmiana jest brązowawa, nakrapiana.
Czerniak: czynniki ryzyka
Większość czerniaków, nawet u pacjentów z mnogimi znamionami, powstaje de novo czyli nie na podłożu wcześniej istniejącego znamienia barwnikowego, a na skórze zdrowej.
Jedynie 25-40 procent czerniaków rozwija się w połączeniu ze znamieniem melanocytowym. Szacuje się natomiast, że osoby, które mają ponad 50 znamion melanocytowych, wykazują 5-krotny wzrost ryzyka czerniaka w porównaniu z osobami, które mają mniej niż 10 znamion.
Filtry przeciwsłoneczne nie chronią przed czerniakiem, ale - paradoksalnie - zwiększają ryzyko jego pojawienia się, ze względu na to, że zwiększają czas ekspozycji na promieniowanie.
Czynniki ryzyka czerniaka to:
- nadmierna ekspozycja na promieniowanie UVA i UVB zarówno słoneczne jak i sztuczne (solaria)
- duża skumulowana ekspozycja na słońce, oparzenia słoneczne w dzieciństwie i wieku młodzieńczym
- wiek i płeć - bardziej narażone są kobiety, przy czym ryzyko wzrasta z wiekiem
- jasny fenotyp skóry - jasna karnacja skóry, jasny kolor włosów i oczu, obecność piegów, łatwe uleganie oparzeniom słonecznym
- występowanie czerniaka u krewnych pierwszego i drugiego stopnia
- wcześniejsze występowanie czerniaka u tego samego chorego - około 5-10 procent osób chorych wcześniej na czerniaka zachoruje na niego ponownie
- występowanie innego nieczerniakowego nowotworu złośliwego skóry, w tym raka podstawnokomórkowego, raka kolczystokomórkowego
- zespół znamion dysplastycznych
- duża liczba znamion barwnikowych (melanocytowych) oraz dużych wrodzonych znamion barwnikowych
- skóra pergaminowa (xeroderma pigmentosum) - stukrotnie zwiększone ryzyko
- wysoki status socjoekonomiczny
- immunosupresja i przeszczepienie narządu
- jatrogenna ekspozycja na promieniowania ultrafioletowe wraz z psoralenem – fotochemioterapia (PUVA)
- prawdopodobnie promieniowanie jonizujące
Diagnostyka czerniaka
Bez względu na rodzaj czerniaka, bardzo ważne jest odpowiednio wczesne wykrycie zmiany, które poskutkować może całkowitym wyleczeniem. Dlatego każdego roku lekarze dermatolodzy zachęcają swoich pacjentów do regularnego przyglądania się zmianom na skórze. Kluczowe w diagnostyce czerniaka jest przeprowadzenie dokładnego wywiadu, który pomoże lekarzowi określić, jak przebarwienie zmieniało się z upływem czasu. Najlepszą metodą sprawdzania zmian barwnikowych jest natomiast dermatoskopia, czyli badanie przy pomocy specjalnego urządzenia, które powiększa i odpowiednio oświetla powierzchnię skóry. Dermatoskopia przeprowadzana jest na całym obszarze skóry badanego, co pozwala dostatecznie wcześnie wykryć nawet niewielkie zmiany mające charakter złośliwy.
Jeśli po dermatoskopii lekarz zdecyduje o wycięciu danej zmiany barwnikowej, niezbędne będzie też badanie histopatologiczne, które pomoże określić podtyp nowotworu, a także stopień zajęcia poszczególnych warstw skóry.
