U nas zapłacisz kartą
Jak rozpoznać czerniaka skóry - Kluczowe znaki do zauważenia
Czerniak skóry – dlaczego powstaje?
Przyczyn powstawania czerniaka skóry jest wiele i są one dość zróżnicowane. W tej części artykułu wymieniamy najczęstsze czynniki ryzyka zachorowania na tę odmianę raka skóry, choć trzeba podkreślić, że ich wystąpienie nie musi koniecznie oznaczać powstania nowotworu.
Do najważniejszych przyczyn powstawania czerniaka należy częsta ekspozycja na promieniowanie UV. Dotyczy to zarówno naturalnego promieniowania pochodzącego ze słońca, jak i promieni UV używanych na przykład w solariach. W tym miejscu warto też dodać, że nawet jednorazowe poważne oparzenia słoneczne, na przykład w dzieciństwie, mogą zwiększać ryzyko zachorowania.
Bardziej narażone na ten rodzaj raka skóry są z pewnością osoby o jasnej karnacji, ze skłonnością do oparzeń słonecznych, a także pacjenci w starszym wieku, zwłaszcza kobiety. Warto też zwrócić uwagę na znamiona występujące na skórze. Większe ryzyko zachorowania na czerniaka obserwuje się u osób ze znamionami wrodzonymi, mnogimi oraz atypowymi.
Nie bez znaczenia są także czynniki genetyczne. Jeśli w rodzinie wystąpiło wcześniej 5-10% przypadków zachorowań na czerniaka, mówimy o dodatnim wywiadzie rodzinnym, a tym samym zwiększonym ryzyku.
Czerniak - przyczyny powstawania
- mechaniczne oraz chemiczne drażnienie naskórka,
- czynniki genetyczne
- oraz niska zawartość barwnika w skórze.
Obserwacja skóry to podstawa do rozpoznania czerniaka. Jeśli mamy na skórze znamiona, a w ostatnim czasie zmieniły one kształt lub kolor, warto się nimi zainteresować. Szczególnie jeśli zmiana jest nagła i bardzo widoczna.
Czerniak wyróżnia się asymetrią, każda więc zmiana, która ma nierówne brzegi, już powinna być dla nas podejrzana. Także znamię, które zmieniło barwę, powinno się obserwować.
Wbrew pozorom, jak podkreśla to prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski, czerniak nie musi być koniecznie czarny. Jego barwa może być brunatna, fioletowa, może być też blady. Dlatego nie powinniśmy sugerować się kolorem zmiany skórnej, ale bardziej jej nierównością i wielkością.
Każda zmiana powyżej 5-6 mm kwalifikuje się już do wizyty do dermatologa. Naszą czujność powinno również wzbudzić uwypuklenie znamienia lub jego zaczerwienienie.
Jak rozpoznać czerniaka? Zdjęcia
Jakie są sposoby leczenia czerniaka?
Podstawą skutecznego leczenia czerniaka jest wczesne rozpoznanie i radykalne usunięcie zmiany z odpowiednim marginesem bezpieczeństwa.
Zarówno ryzyko, jak i czas pojawienia się przerzutów czerniaka uzależnione są od grubości guza pierwotnego. Im szybciej wykryty i usunięty jest czerniak, tym większe są szanse na wyleczenie.
W przypadku potwierdzenia czerniaka w badaniu histopatologicznym po usunięciu zmiany następnym etapem postępowania jest biopsja tzw. węzła wartowniczego (jednego z okolicznych węzłów chłonnych wybranego z uwzględnieniem lokalizacji guza pierwotnego).
Odpowiednie i doszczętne leczenie operacyjne w przypadku czerniaka o zaawansowaniu miejscowym jest wystarczające i wymaga tylko obserwacji zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.
- Immunoterapię i leczenie ukierunkowane molekularnie – to nowoczesne i najskuteczniejsze metody leczenia. Stosuje się leki, takie jak ipilimumab niwolumab (sam lub łącznie z ipilimumabem) i pembrolizumabem, wemurafenib, dabrafenib, trametynib, kobimetynib, enkorafenib, binimetynib.
- Wycięcie przerzutów odległych czerniaka lekarz rozważa w uzasadnionych przypadkach po analizie sytuacji pacjenta (m.in jeśli przerzuty dotyczą tylko jednego narządu i są nieliczne, pojawiły się po roku od leczenia czerniaka).
- Chemioterapia z użyciem jednego leku cytotoksycznego (np. dakarbazyny). Obecnie, po wprowadzeniu immunoterapii i leków ukierunkowanych molekularnie, to leczenie stosuje się rzadziej,
- Izolowana kończynowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii polega na podawaniu dużych dawek leku cytostatycznego do tętnicy kończyny odizolowanej od krążenia ogólnoustrojowego. Metoda ta jest stosowana u pacjentów, u których czerniak był zlokalizowany na kończynie i doszło do wznowy.
Czerniak: stopnie zaawansowania
Stopień zaawansowania czerniaka podaje się w klasyfikacji TNM:
- T - ognisko pierwotne, czyli zmiana skórna
- N - mówi o występowaniu przerzutów do węzłów chłonnych
- M - określa występowanie przerzutów do odległych narządów
Poszczególne stopnie skali TNM, według której lekarze dobierają najlepszy sposób leczenia i określają rokowanie, oznaczają:
- stopień 0 – carcinoma in situ, czyli postać nieprzekraczająca naskórka i nienaciekająca
- stopień I – w tym stadium nie są zajęte węzły chłonne, nie ma przerzutów, a guz, jeśli jest owrzodzony, nie przekracza 1 mm grubości, zaś jeśli owrzodzenie nie występuje, wówczas nie przekracza 2 mm
- stopień II – czerniak występuje tylko miejscowo, ten stopień jest podzielony na 3 podstopnie, w zależności od grubości zmiany pierwotnej:A - zmiana z owrzodzeniem o grubości do 2 mm, a nieowrzodzona do 4 mmB - zmiana z owrzodzeniem o grubości do 4 mm, bez owrzodzenia może być większaC - grubość zmiany z owrzodzeniem przekracza 4 mm
- stopień III - przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych, przy czym istotne jest określenie ich liczby oraz rodzaju nacieku
- stopień IV – najbardziej zaawansowane stadium choroby, w którym dochodzi do powstania przerzutów w odległych narządach, takich jak płuca czy wątroba.
Oprócz tego w diagnostyce czerniaka dużą rolę odgrywają skale pozwalające ocenić głębokość naciekania czerniaka. Są to:
Skala Breslowa
Skala Clarka
Stopień I - naciek ogranicza się do naskórkaStopień II - naciek zajmujący górną warstwę brodawkową skóryStopień III - naciek zajmujący całą warstwę brodawkowatąStopień IV - naciek zajmujący warstwę siateczkowatą skóryStopień V - naciek zajmuje tkankę podskórną
Stopnie zaawansowania klinicznego czerniaka przedstawia poniższa tabela:
| Stopień | Charakterystyka |
| 0 | postać nieprzekraczająca naskórka i nienaciekająca, carcinoma in situ |
| I | brak zajęcia węzłów chłonnych, brak przerzutów, guz z owrzodzeniem nie grubszym niż1 mm lub bez owrzodzenia |
| II | brak zajęcia węzłów chłonnych, brak przerzutów, wyróżnia się 3 podstopnie (IIA, IIB, IIC),w których cechą decydującą jest grubość zmiany pierwotnej |
| III | przerzuty do regionalnych węzłów chłonnych |
| IV | przerzuty w odległych narządach, np. płuc i wątroby |
Leczenie czerniaka skóry
Zdiagnozowanie czerniaka w miejscowym stadium zaawansowania daje nawet 90% szans na przeżycie 5 lat od momentu postawienia diagnozy. Prawdopodobieństwo to spada do jedynie 5%, jeżeli choroba rozpoznana zostanie na etapie uogólnienia. Podstawą diagnostyki jest tak zwana biopsja wycinająca, stanowiąca jednocześnie element leczenia. Polega ona na wycięciu całej zmiany skórnej i przekazaniu tak pozyskanego materiału do badania histopatologicznego. Zmiana zawsze usuwana jest z tzw. marginesem 1–2 mm . Oznacza to, że oprócz widzianego przez nas czerniaka wycinamy znajdującą się wokół część skóry makroskopowo niezmienionej.
Planowanie terapii w nowotworach skóry (czerniaku skóry) jest dość proste, skupiamy się na tym, aby pozbyć się tych jej obszarów, które są wadliwe i zaatakowane przez chorobę. Najłatwiej osiągnąć ten cel stosując wycięcie chirurgiczne, stanowi ono podstawę leczenia. Jeżeli istnieje podejrzenie lub ryzyko przerzutów do węzłów chłonnych, wycinamy i je. Jeśli komórki czerniaka mogły dotrzeć do odległych narządów, czyli proces ma charakter uogólniony/rozsiany to niestety sprawa się komplikuje. Czasami takie odległe ogniska możemy rzeczywiście wyciąć, jednak częściej dodatkowo będzie trzeba zastosować chemioterapię, immunoterapię lub radioterapię.
