U nas zapłacisz kartą
Nowotwór złośliwy - Krzyżówka Życia i Śmierci
Co robić w przypadku wystąpienia objawów wskazujących na raka wątroby?
Nie istnieją objawy, które mogą sugerować rozwój nowotworu złośliwego wątroby na wczesnym etapie. Niemniej, wystąpienie któregokolwiek z wymieniowych wyżej objawów powinno skłonić chorego do udania się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Po wykonaniu koniecznych badań i ustaleniu rozpoznania, lekarz zaproponuje dalsze postępowanie. Osoby znajdujące się w grupach ryzyka (np. chore na wirusowe zapalenie wątroby typu C lub z rozpoznaniem niealkoholowego stłuszczenia wątroby) powinny zgłaszać się regularnie na wizyty kontrolne i wykonywać zlecone przez lekarza badania.
Lekarz najpierw zbiera od pacjenta wywiad dotyczący przebiegu dolegliwości, przyjmowanych leków, chorób towarzyszących, a następnie zbada pacjenta. Jednak ustalenie rozpoznania nowotworu wątroby jedynie na podstawie zgłaszanych przez chorego dolegliwości, badania lekarskiego oraz podstawowych badań krwi jest bardzo trudne, a często wręcz niemożliwe.
Dlatego w dalszej kolejności zleca się badania dodatkowe. Najczęściej wykonuje się USG brzucha. Obraz guzów wątroby w USG jest jednak często niejednoznaczny i łatwo pomylić zmianę złośliwą wątroby ze zmianą łagodną, która nie wymaga żadnego leczenia. Dlatego, w celu uzyskania pełnego rozpoznania, bardzo często po uwidocznieniu podejrzanego guza wątroby w USG, wykonuje się dodatkowe badania obrazowe. Do najczęściej wykonywanych należą tomografia komputerowa oraz rezonans magnetyczny. Rak wątrobowokomórkowy jest jednym z niewielu nowotworów, którego rozpoznania można dokonać, wykonując jedynie badania obrazowe.
W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie kolejnego kroku diagnostycznego, jakim jest biopsja wątroby. Biopsję można wykonywać techniką cienkoigłową albo gruboigłową. Zabieg ten polega na nakłuciu wątroby (przez skórę) igłą – cienką (w celu pobrania komórek) lub grubą (pobiera się fragment tkanki – jest to niezbędne, np. do oznaczenia występowania mutacji). Oba typy biopsji wykonuje się w znieczuleniu miejscowym pod kontrolą USG.
Rak wątrobowokomórkowy – przyczyny
Uważa się, że czynnikiem przyczyniającym się do wystąpienia raka wątrobowokomórkowego jest zakażenie wirusem zapalenia wątroby typu B lub C.
Rolę mogą również odgrywać inne czynniki o udowodnionym działaniu rakotwórczym: środki chemiczne (aflatoksyny, doustne środki antykoncepcyjne, androgenowe środki anaboliczne, alkohol) i palenie tytoniu. Sumowanie działania niektórych czynników – np. marskości alkoholowej i jednoczesnego zakażenia wirusem zapalenia wątroby B lub C – szczególnie zwiększa ryzyko zachorowania.
- marskość wątroby z innych przyczyn
- niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD)
- wrodzone choroby metaboliczne (niedobór α1-antytrypsyny, hemochromatoza, porfiria późna skórna)
- cukrzyca.
Podział nowotworów
Nowotwory można podzielić na łagodne (niezłośliwe) i złośliwe (tę grupę często potocznie określa się mianem „raków”, choć z medycznego punktu widzenia nie jest to prawidłowe, zostanie to wyjaśnione później).
Nowotwory łagodne występują znacznie częściej niż złośliwe. Swoją budową i wyglądem tworzących go komórek nowotwór może być mniej lub bardziej podobny do prawidłowej tkanki, z której się wywodzi. Nazywamy to zróżnicowaniem nowotworu – można przyjąć, że im bardziej jest on podobny do tkanek prawidłowych, tym mniej jest złośliwy. Nowotwory łagodne cechują się bardzo dużym stopniem zróżnicowania.
Nowotwory złośliwe – podział w zależności od pochodzenia
- nowotwory złośliwe pochodzenia nabłonkowego (a więc rozwijające się z komórek nabłonka) nazywa się rakami (carcinoma)
- nowotwory wywodzące się z komórek mezenchymalnych to mięsaki (sarcoma), a
- nowotwory tkanki limfatycznej i układu krwiotwórczego to chłoniaki (lymphoma) i
- białaczki (leucemia).
Istnieją jeszcze nowotwory wywodzące się z pierwotnej komórki płciowej, zwykle rozwijają się one w gonadach (jądra i jajniki) i nazywamy je nowotworami germinalnymi. Ponadto osobną grupę stanowią nowotwory ośrodkowego układu nerwowego (mózgu i rdzenia kręgowego).
Ryc. 1. Chłoniak żołądka w postaci owrzodzenia błony śluzowej
Nowotwory złośliwe - przerzuty
Nowotwory złośliwe charakteryzują się występowaniem kilku cech, które decydują o tym, że zasługują one na nazwanie ich „złośliwymi” i określają biologiczne zachowanie opisywanych zmian. Dwie główne takie cechy to naciekanie okolicznych tkanek (czyli ich przerastanie) oraz zdolność do tworzenia przerzutów do węzłów chłonnych lub narządów odległych. Naciekanie wiąże się z niszczeniem tkanek otaczających nowotwór lub narząd, z którego się on wywodzi. Komórki nowotworu mają zdolność naciekania także naczyń krwionośnych i chłonnych. Dzięki temu, po dostaniu się do światła naczynia wraz z krwią lub chłonką, mogą się rozsiewać po całym ciele. Jeśli w innym, odległym miejscu komórki nowotworowe napotkają korzystne warunki do osiedlenia się i namnażania – pozostają tam i tworzą nowy guz nowotworowy nazywany przerzutem.
Rak wątroby - leczenie i rokowanie
Podstawowym elementem leczenia nowotworów złośliwych wątroby, zarówno pierwotnych, jak i wtórnych (czyli przerzutów), jest leczenie operacyjne.
- Operacja, czyli wycięcie całej zmiany nowotworowej wraz z odpowiednim marginesem zdrowych tkanek. Jest to sposób leczenia stwarzający największe szanse na wyleczenie (5-letnie przeżycie wynosi ok. 70%). Metoda ta ma jednak wiele ograniczeń, co powoduje, że można ją zastosować jedynie u niewielkiej części pacjentów. Po pierwsze, celem operacji powinno być usunięcie wszystkich zmian, zatem w sytuacji, gdy w badaniach obrazowych stwierdza się więcej niż jeden guz wątroby, chirurg musi ocenić, czy możliwe jest wycięcie wszystkich zmian. Po drugie, bardzo ważnym elementem planowania operacji jest ocena czy miąższ wątroby pozostały po operacji jest wystarczający do prawidłowego funkcjonowania całego organizmu. Jeżeli pozostawiony zdrowy miąższ narządu nie będzie w stanie zapewnić poprawnego funkcjonowania organizmu, chorzy po operacji popadają w ciężką niewydolność wątroby, która często prowadzi do śmierci. Trzecim elementem kwalifikacji do zabiegu operacyjnego jest określenie agresywności danego guza, który w chwili rozpoznania może naciekać okoliczne struktury (np. żyłę główną górną).
- Przeszczepienie wątroby. W praktyce takie postępowanie można zaproponować bardzo wąskiej grupie chorych na raka wątrobowokomórkowego, którzy spełniają bardzo wyśrubowane kryteria wielkości i liczby guzów (kryteria mediolańskie).
- Ablacja falami o częstotliwości radiowej (radioablacja) – jeżeli zmiany w wątrobie wynoszą mniej niż 2 cm, metodę tę można stosować jako alternatywę zabiegu operacyjnego lub przeszczepienia wątroby.
Oprócz powyższych metod jest wiele innych sposobów leczenia złośliwych guzów wątroby – w zależności od stadium choroby. Należy do nich chemoembolizacja dotętnicza – ang. TACE (polega na podaniu chemioterapii poprzez specjalny cewnik wprowadzony do naczyń prowadzących krew do nowotworu). Dodatkowo, tego rodzaju chemioterapię można połączyć z zabiegiem zamknięcia naczyń dostarczających krew do guza. Wykorzystuje się do tego wspominaną już wcześniej radioablację lub radioterapię.
