Ostra reakcja alergiczna - Objawy, Przyczyny i Sposoby Leczenia

Diagnoza pokrzywki

  • w tzw. pokrzywce cholinergicznej często są drobne
  • w wywołanej wysiłkiem – olbrzymie (ta forma pokrzywki może być przyczyną wstrząsu anafilaktycznego)
  • w pokrzywce wywołanej uciskiem – występują w miejscu kontaktu skóry np. z paskiem ciężkiej torby lub na stopach po długim marszu
  • pokrzywka wibracyjna pojawia się u chorych pracujących np. z młotem pneumatycznym
  • pokrzywka świetlna – po opalaniu.

Ważne dla lekarza jest także umiejscowienie zmian pokrzywkowych na ciele oraz czas zanikania zmian. Wielu chorych nie wie, jak długo obecne są zmiany (można obrysować bąbel długopisem i obserwować, kiedy zmiana zanika).

  1. to, kiedy i w jakich okolicznościach po raz pierwszy pojawiły się bąble pokrzywkowe
  2. częstość epizodów pokrzywki i określenie, jak długo wykwity się utrzymują
  3. związek z podróżami, sposobem spędzania wakacji czy weekendów
  4. wielkość, kształt i lokalizację bąbli pokrzywkowych
  5. to, czy występuje też obrzęk naczynioruchowy
  6. aktualnie lub niedawno przyjmowane leki i inne substancje (zarówno zlecone przez lekarza, jak i dostępne bez recepty, preparaty ziołowe, witaminowe, wzbogacające dietę i in.)
  7. związek czasowy między wystąpieniem pokrzywki a kontaktem z pokarmami (spożycie, dotknięcie)
  8. związek objawów z potencjalnymi czynnikami fizycznymi (np. narażenie na niską lub wysoką temperaturę, światło słoneczne), z wysiłkiem fizycznym lub poceniem
  9. zakażenia wirusowe dróg oddechowych, wątroby, mononukleozę zakaźną
  10. kontakt ze zwierzętami
  11. narażenie zawodowe na alergeny lub substancje drażniące (np. lateks, inne wyroby gumowe i kosmetyki), zapytaj o rodzaj pracy
  12. niedawne ugryzienia lub użądlenia przez owady
  13. narażenie na kontakt z alergenami kontaktowymi lub wziewnymi
  14. wszczepienie protez lub implantów w trakcie zabiegów chirurgicznych
  15. objawy ze strony innych układów
  16. rodzinne występowanie pokrzywki i atopii
  17. związek z cyklem miesiączkowym
  18. stres psychiczny, choroby psychiczne
  19. stosowanie używek: tytoniu (stosowanie tytoniów aromatyzowanych), alkoholu, kannabinoli
  20. dotychczas wykonywane badania diagnostyczne
  21. reakcję na dotychczasowe leczenie.

Jak często występuje wstrząs anafilaktyczny?

Wstrząs anafilaktyczny występuje co roku u około 1–3% osób. Częstszy jest u osób młodych i u kobiet. Najczęstszymi przyczynami anafilaksji u dorosłych są leki (34%), pokarmy (31%) i jady owadów (20%), u dzieci zaś pokarmy (70%), jady owadów (22%) i leki (7%). W około 30% przypadków u dorosłych i w około 15% przypadków u dzieci pomimo szczegółowej diagnostyki nie udaje się ustalić przyczyny anafilaksji (anafilaksja idiopatyczna).

Najczęstsze przyczyny występowania wstrząsu anafilaktycznego
Czynnik mogący wywołać wstrząs Przykłady
alergeny wziewne sierść konia
kota
lateks
leki niesteroidowe leki przeciwzapalne (aspiryna, ibuprofen, ketoprofen, naproksen i inne)
pyrazolony
antybiotyki (penicylina, cefalosporyny, aminoglikozydy, tetracyklina i inne)
cytostatyki (leki stosowane w leczeniu nowotworów)
inne: środki kontrastowe z jodem używane w radiologii, insulina, leki używane przy znieczuleniu (suksametonium), narkotyczne środki przeciwbólowe (morfina)
szczepionki i surowice immunoterapia alergenowa (tzw. odczulanie – zwłaszcza podawana w formie wstrzyknięć podskórnych)
surowica przeciwtężcowa, szczepionki przeciwwirusowe, inne szczepionki
pokarmy i dodatki do pokarmów pokarmy:
u dorosłych - orzeszki ziemne, laskowe ryby i skorupiaki, cytrusy
u dzieci – jaja kurze, mleko krowie, orzechy ziemne, laskowe, ryby, pszenica, soja
dodatki do pokarmów (przyprawy konserwanty, barwniki)
jady owadów błonkoskrzydłych jad pszczoły, osy, szerszenia, mrówek
inne przetoczenia krwi lub preparatów krwiopochodnych (zwykle pomyłkowe przetoczenie niezgodnego preparatu)
zimno lub ciepło
wysiłek fizyczny
stres

Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?

U wielu chorych objawy wstrząsu anafilaktycznego mogą cofnąć się samoistnie (organizm człowieka wydziela wiele substancji, w tym adrenalinę przeciwdziałającą skutkom wstrząsu), u innych dochodzi do jego narastania, a nawet śmierci (najczęściej w ciągu 5–30 minut od początku objawów – około 1–3% chorych).

Niekiedy chorzy nie są świadomi, że jakiś czynnik może wywołać u nich wstrząs. W rzadkich wypadkach wstrząs pojawia się u nich po raz pierwszy w życiu, powodując zgon.

Chory, który przebył wstrząs anafilaktyczny, może prowadzić normalne życie, ale musi być świadomy, że może ponownie dojść do nawrotu objawów wstrząsu. Nie ma zatem możliwości „wyleczenia”. Niestety nie ma możliwości przewidzenia ciężkości objawów kolejnego wstrząsu anafilaktycznego.

Reakcje alergiczne – odpowiedzi na często zadawane pytania

Jak odróżnić rumień wędrujący od reakcji alergicznej?

Najczęściej reakcja alergiczna na kleszcza pojawia się niemal od razu po ugryzieniu, a rumień – może wystąpić nawet po kilku godzinach od ugryzienia. Uwaga! Nie lekceważ objawów i nie diagnozuj się sam, zawsze w takim przypadku skonsultuj się z lekarzem.

Czy ostra reakcja alergiczna jest groźna dla zdrowia?

Tak, ostra i silna reakcja alergiczna może być groźna dla zdrowia – jeśli występują niepokojące objawy lub podejrzenie wstrząsu, należy jak najszybciej wezwać pogotowie.

Reakcja alergiczna po jakim czasie występuje?

W przypadku reakcji natychmiastowych – nawet po kilku minutach do ok. 2-3 godzin, w niektórych przypadkach (np. reakcje opóźnione) objawy mogą wystąpić nawet po kilkudziesięciu godzinach.

Silna reakcja alergiczna u dziecka – co robić?

Natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe, gdy występują niepokojące objawy reakcji alergicznych lub wstrząsu anafilaktycznego – szczególnie gdy występują ciężkie objawy ze strony układu oddechowego.

Wapno na reakcje alergiczne – czy to dobra metoda?

Wapń (potocznie w tym kontekście „wapno”) dawniej był zalecany jako środek wspomagający leczenie alergii (szczególnie na reakcje uczuleniowe skórne). Dziś zastosowanie wapnia w leczeniu alergii czy reakcji alergicznych nie jest już oficjalnie rekomendowane. Nie przyjmuj leków na własną rękę – skonsultuj się z lekarzem.

Autor: Katarzyna Górska

Bibliografia:

  • Interna Szczeklika, P. Gajewski, A. Szczeklik, 2021
  • https://emedicine.medscape.com/article/136217-overview
  • https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/wartowiedziec/57558,objawy-alergii

Alergia skórna - przyczyny

Istnieje wiele potencjalnych przyczyn alergii, z których część została wcześniej omówiona w tekście artykułu. Podsumowując - do przyczyn alergii kontaktowej zalicza się między innymi:

  • wiele różnych leków, takich jak na przykład penicylina
  • alergeny pokarmowe - mleko, jaja, gluten, owoce morza, orzechy
  • detergenty - na przykład popularne w mydłach i szamponach SLS i SLES
  • dodatki do żywności - barwniki i sztuczne konserwanty
  • żywice, kleje i gumy epoksydowe
  • jad owadów
  • alergeny wziewne - sierść, kurz, pyłki
  • niektóre metale, jak na przykład kobalt czy chrom

W oparciu o objawy i przypuszczalne przyczyny alergii można rozpocząć diagnostykę problemu.

Diagnozowanie alergii skórnej

Podstawą diagnozowania alergii skórnej jest oczywiście wywiad z internistą, który najczęściej w wyniku procesu diagnostycznego kieruje pacjenta na dalsze badania.

Alergię pomagają rozpoznać różnorodne testy, takie jak na przykład popularne testy płatkowe naskórne, oznaczanie przeciwciał IgE i próby prowokacyjne.

Testy skórne to najprostsza metoda wykrywająca przyczyny alergii, która doskonale radzi sobie z oceną reakcji organizmu pacjenta na alergeny wziewne, kontaktowe i pokarmowe. Testy odbywają się poprzez naniesienie na przedramię niewielkich kropelek substancji zawierającej alergeny, przez kroplę płynu delikatnie nakłuwa się skórę, co umożliwia dotarcie alergenu do organizmu. W przypadku uczulenia, po kilkunastu minutach można zaobserwować reakcję skórną w miejscu nakłucia. Na podstawie wielkości bąbla powstałego w wyniku badania alergolog ocenia stopień uczulenia.

Innym rodzajem testu skórnego są testy płatkowe. Działają w podobny sposób co próby prowokacyjne - zamiast nakłuć stosuje się jednak specjalne plastry z alergenem, które nakleja się na skórę pacjenta i pozostawia na miejscu przez około 48 godzin. Po tym czasie sprawdzana jest reakcja na czynniki uczuleniowe.


Stany zapalne i objawy reakcji alergicznych powstają w wyniku uwalniania w organizmie takich substancji, jak histamina, związane z układem immunologicznym leukotrieny, biorące udział w odpowiedzi odpornościowej cytokiny i innych.

Czytaj dalej...

Jednak wysypka alergiczna najczęściej spowodowana jest bezpośrednim kontaktem alergenu ze skórą alergia kontaktowa lub spożyciem pokarmu, w którym zawarty jest czynnik alergizujący alergia pokarmowa.

Czytaj dalej...

Dodatkowo drażniące działanie mogą mieć kosmetyki stosowane do kąpieli i pielęgnacji skóry dziecka, dlatego szczególną uwagę należy zwracać na skład używanych preparatów, które powinny być hipoalergiczne i przystosowane do wieku malucha.

Czytaj dalej...

Stany zapalne i objawy reakcji alergicznych powstają w wyniku uwalniania w organizmie takich substancji, jak histamina, związane z układem immunologicznym leukotrieny, biorące udział w odpowiedzi odpornościowej cytokiny i innych.

Czytaj dalej...