U nas zapłacisz kartą
Rakowiak złośliwy (plama soczewicowata złośliwa)
Jak często występuje?
Wśród łagodnych zmian w okolicy okołogałkowej znamiona barwnikowe zajmują trzecie miejsce pod względem częstości występowania (po brodawczakach i naskórkowych torbielach wtrętowych). Nie ma precyzyjnych danych statystycznych dotyczących częstości występowania łagodnych zmian barwnikowych skóry powiek (wielu pacjentów nigdy nie zgłasza się z ich powodu do lekarza, a nawet jeśli pacjenci ci są diagnozowani, to nie prowadzi się rejestrów zmian łagodnych). Istnieją tylko informacje o częstości występowania zmian złośliwych, jak czerniak, który stanowi 5% nowotworów skóry. Współczynnik zachorowalności rocznej wynosi w Polsce około 4 przypadki na 100 000 osób w populacji. Jeśli zaś chodzi o skórę powiek, to pierwotny czerniak jest rzadki i stanowi mniej niż 1% złośliwych zmian powieki.
Zmiany barwnikowe są stosunkowo łatwe do zauważenia na skórze powiek i wokół oczu. Podejrzenie budzą wszystkie zmiany barwnikowe powstałe po 20. roku życia, które wykazują: asymetrię w budowie (cecha A – asymetria, ang. asymmetry), nieregularne brzegi (cecha B – brzeg, ang. border irregular), zmienne ubarwienie, tj. obecność ciemniejszych i jaśniejszych obszarów wewnątrz zmiany (cecha C – kolor, ang. color variegated), wielkość przekraczającą średnicę >6 mm (cecha D – średnica, ang. diameter), udokumentowany wzrost lub uszkodzenie naskórka, obecność owrzodzenia na powierzchni lub krwawienie (cecha E – evolving over time).
Plamy soczewicowate: jak wyglądają i skąd się biorą?
Plama soczewicowata (z łac. lentigo) to nabyta lub wrodzona zmiana skórna przypominająca pieprzyk. Zmiany te występują najczęściej na plecach lub klatce piersiowej, jednak mogą pojawić się również na twarzy i kończynach. Sprawdź, jak rozpoznać plamę soczewicowatą oraz czy wymaga ona zbadania przez dermatologa.
- Plama soczewicowata: czym jest?
- Skąd biorą się plamy soczewicowate?
- Kto jest podatny na plamy soczewicowate?
- Czy plama soczewicowata może być złośliwa?
- Czy plam soczewicowatych można się pozbyć?
- Jak usunąć plamy lentigo domowymi metodami?
- Plamy soczewicowate w przebiegu chorób
- Pamiętaj o badaniach dermatologicznych
- Plamy soczewicowate: podsumowanie
Plama soczewicowata – jak wygląda?
Plamy soczewicowate to zmiany powstające na skutek zwiększonej ilości komórek barwnikowych (melanocytów w naskórku). Te charakterystyczne, ciemnobrązowe plamy o średnicy od 2 do 20 mm mogą pojawiać się w każdym wieku i dotyczyć różnych okolic ciała – głównie pleców, tułowia, twarzy, dłoni lub przedramion. Warto podkreślić, że w przeciwieństwie do innych znamion barwnikowych lub piegów, plamy soczewicowate nie zmieniają swojego odcienia pod wpływem działania promieniowania słonecznego.
Plamy soczewicowate mogą mieć podłoże genetyczne lub charakter nabyty. W zależności od ich genezy wyróżnić możemy:
- plamy soczewicowate zwykłe – zmiany będące efektem uwarunkowań genetycznych i takich schorzeń jak m.in. zespół Peutza-Jeghersa, zespół LEOPARD, zespół Carneya, czy też xeroderma pigmentosum,
- plamy soczewicowate posłoneczne – zmiany o charakterze nabytym, będące konsekwencją nadmiernej ekspozycji na promieniowanie UV. Plamy mogą zniknąć po dłuższym unikaniu promieniowania słonecznego,
- plamy soczewicowate starcze – pojawiają się w wyniku naturalnych procesów starzenia się skóry i nie znikają samoistnie,
- plamy soczewicowate złośliwe – plamy, które mogą stanowić podłoże do rozwoju czerniaka. Są znacznie ciemniejsze niż klasyczne plamy soczewicowate i mają lekko wypukłą powierzchnię. Pojawiają się zazwyczaj u osób w starszym wieku i umiejscawiają się na twarzy oraz w obrębie dekoltu. Chociaż zmiany te mogą prowadzić do rozwoju nowotworu, czerniak wywodzący się z nich przyjmuje jedną z najłagodniejszych postaci o lepszych rokowaniach.
Jakie są sposoby leczenia?
W przypadku piegów nie ma żadnej potrzeby ich leczenia. W zupełności wystarcza odpowiednia ochrona przed słońcem.
Leczenie plamy soczewicowatej zwykłej nie jest konieczne. Również w przypadku plam soczewicowatych słonecznych (starczych) leczenie nie jest konieczne, a wystarczy jedynie skuteczna ochrona przed słońcem. Ze względów kosmetycznych można ewentualnie stosować zabiegi krioterapii, rzadko preparaty zmniejszające pigmentację (mogą jednak spowodować odbarwione plamy na skórze).
Znamiona barwnikowe zwykle nie wymagają leczenia, ale z uwagi na pewne ryzyko przekształcenia się w czerniaka można je wycinać ze skóry, zwłaszcza jeśli znajdują się w miejscu narażonym stale na mechaniczne podrażnienia. Znamiona dysplastyczne (atypowe) usuwa się i poddaje badaniom histopatologicznym.
Prawdopodobieństwo zezłośliwienia znamion błękitnych jest wprawdzie małe, mimo to można je profilaktycznie usuwać.
Melanoza skórna lub melanoza oczno-skórna (znamię Oty) są zmianami rozległymi i nie ma możliwości ich usunięcia w całości. U 1:400 osób z melanozą oczno-skórną, zwłaszcza rasy kaukaskiej, rozwija się czerniak błony naczyniowej, dlatego chorzy ci wymagają ścisłej obserwacji klinicznej przez okulistę. Ponadto u tych chorych większe jest także ryzyko rozwoju jaskry barwnikowej (jaskry wtórnej otwartego kąta przesączania, zob. Jaskra barwnikowa).
W przypadku plamy soczewicowatej złośliwej (melanotyczna plama Hutchinsona) konieczne jest wycięcie jej z dużym marginesem tkanek oraz wykonanie biopsji z mapowaniem różnych obszarów do monitorowania brzegów plamy. Wynika to z faktu, że nieprawidłowe komórki znajdują się daleko poza widocznymi klinicznie granicami plamy soczewicowatej złośliwej. Następnie konieczna jest ścisła obserwacja chorego pod kątem nawrotów.
W przypadku czerniaka złośliwego podstawowe leczenie polega na wycięciu chirurgicznym guza z odpowiednim marginesem tkanki i badaniu regionalnych węzłów chłonnych. Niekiedy stosuje się tzw. biopsję węzła wartowniczego (zob.). Szczegóły dotyczące leczenia uzupełniającego przekraczają zakres tego opracowania i znajdują się w podręcznikach onkologii i/lub dermatologii.
