U nas zapłacisz kartą
Etapy reakcji alergicznej - od wczesnych objawów po pełne uzdrowienie
Reakcja alergiczna - jak powstaje?
Alergią nazywamy reakcję układu immunologicznego, w mechanizmie której wydzielane zostają przeciwciała typu IgE. Uwalniane z komórek mediatory reakcji alergicznej, jak histamina i inne hormony, mogą dawać odczyn miejscowy lub uogólniony i od tego, gdzie zadziałają i z jaką siłą, zależy rozwój objawów.
Objawy alergii bywają różne u różnych osób, więc reakcja na dany antygen występująca u jednej osoby nie będzie taka sama, jak u innej, nawet jeśli uczulone są na tę samą substancję.
O alergii mogą świadczyć takie objawy, jak:
- pokrzywka,
- wysypka na skórze,
- świąd skóry,
- łzawienie,
- kichanie,
- wodnisty wyciek z nosa,
- świąd ust, języka, nosa,
- nudności lub wymioty,
- ból brzucha,
- skurcze brzucha,
- biegunka,
- senność, osłabienie,
- chrypka,
- kaszel,
- świszczący oddech,
- duszność,
- obrzęk,
- bladość lub zaczerwienienie skóry,
- utrata przytomności.
Jak widać, objawy alergii są bardzo zróżnicowane. A od ogólnego stanu osoby uczulonej zależy scenariusz postępowania i pomocy. Niebezpiecznym objawem w przypadku niektórych alergii, na przykład na orzechy czy jad owadów, jest z pewnością puchnięcie narządów głowy i szyi. Jeśli dojdzie do obrzęku języka czy krtani, to jest to stan zagrożenia życia – najważniejsza jest wtedy szybka reakcja i wezwanie pogotowia ratunkowego.
Alergia: jak organizm reaguje na alergeny
W odpowiedzi organizmu na alergeny bierze udział wiele różnych komórek układu odpornościowego (zwanego także immunologicznym) i wytwarzanych przez nie substancji. Komórki układu immunologicznego, m.in. granulocyty kwasochłonne (i), komórki tuczne (mastocyty) i limfocyty, oraz przeciwciała – immunoglobuliny klasy E (IgE), bronią organizm przed zagrażającymi mu czynnikami, np. mikroorganizmami. Niekiedy jednak komórki te rozpoznają nieszkodliwe alergeny jako groźne i zapoczątkowują odpowiedź prowadzącą do uczulenia na nie organizmu chorego.
Na początku alergen rozpoznawany jest przez komórki dendrytyczne (które można porównać do zwiadowców). Prezentują je one komórkom zwanym limfocytami T, pełniącym rolę „dowódców”, regulujących działanie układu immunologicznego, które z kolei zlecają limfocytom B wytwarzanie przeciwciał, tzw. immunoglobulin E (IgE). Skłonność do wytwarzania IgE jest dziedziczna i nosi nazwę atopii. Choroby, w których pierwszoplanową rolę odgrywa IgE nazywa się IgE-zależnymi lub atopowymi.
- alergiczny nieżyt nosa IgE-zależny
- alergiczne zapalenie spojówek IgE-zależne
- wyprysk atopowy
- astma alergiczna IgE-zależna
- pokrzywka IgE-zależna
- obrzęk naczynioruchowy IgE-zależny.
Immunoglobuliny E, łącząc się z komórkami tucznymi (które można porównać do szeregowców walczących na pierwszej linii frontu), występującymi w tkankach chorego, pobudzają je do wydzielania silnych substancji i powodują napływ wielu komórek zapalnych, m.in. eozynofili i limfocytów (zob. ryc. poniżej).
Przebieg odpowiedzi na alergen można podzielić na dwie fazy: wczesną i późną (zob. ryc. poniżej). Faza wczesna rozpoczyna się natychmiast po kontakcie z alergenem i jest spowodowana substancjami uwalnianymi przez komórkę tuczną (jedną z najważniejszych z nich jest histamina). Substancje te powodują rozszerzenie naczyń (dlatego może dojść do spadku ciśnienia tętniczego) oraz zwiększenie ich przepuszczalności (co odpowiada za pojawienie się łzawienia oczu, kataru i swędzącej wysypki). Drażnią zakończenia nerwowe, co przejawia się świądem i kichaniem. Mogą także spowodować obrzęk krtani i skurcz oskrzeli, dlatego chory odczuwa duszność, a podczas oddychania pojawiają się świsty (zobacz: Objawy alergii).
Reakcje alergiczne – odpowiedzi na często zadawane pytania
Jak odróżnić rumień wędrujący od reakcji alergicznej?
Najczęściej reakcja alergiczna na kleszcza pojawia się niemal od razu po ugryzieniu, a rumień – może wystąpić nawet po kilku godzinach od ugryzienia. Uwaga! Nie lekceważ objawów i nie diagnozuj się sam, zawsze w takim przypadku skonsultuj się z lekarzem.
Czy ostra reakcja alergiczna jest groźna dla zdrowia?
Tak, ostra i silna reakcja alergiczna może być groźna dla zdrowia – jeśli występują niepokojące objawy lub podejrzenie wstrząsu, należy jak najszybciej wezwać pogotowie.
Reakcja alergiczna po jakim czasie występuje?
W przypadku reakcji natychmiastowych – nawet po kilku minutach do ok. 2-3 godzin, w niektórych przypadkach (np. reakcje opóźnione) objawy mogą wystąpić nawet po kilkudziesięciu godzinach.
Silna reakcja alergiczna u dziecka – co robić?
Natychmiast wezwij pogotowie ratunkowe, gdy występują niepokojące objawy reakcji alergicznych lub wstrząsu anafilaktycznego – szczególnie gdy występują ciężkie objawy ze strony układu oddechowego.
Wapno na reakcje alergiczne – czy to dobra metoda?
Wapń (potocznie w tym kontekście „wapno”) dawniej był zalecany jako środek wspomagający leczenie alergii (szczególnie na reakcje uczuleniowe skórne). Dziś zastosowanie wapnia w leczeniu alergii czy reakcji alergicznych nie jest już oficjalnie rekomendowane. Nie przyjmuj leków na własną rękę – skonsultuj się z lekarzem.
Autor: Katarzyna Górska
Bibliografia:
- Interna Szczeklika, P. Gajewski, A. Szczeklik, 2021
- https://emedicine.medscape.com/article/136217-overview
- https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/wartowiedziec/57558,objawy-alergii
Jak podać adrenalinę w przypadku reakcji alergicznej?
Adrenalinę w przypadku reakcji alergicznej podaje się domięśniowo, najlepiej w przednio-boczną część uda (w mięsień czworogłowy) zgodnie z instrukcją zamieszczoną w ulotce leku. Osoby, u których rozpoznano ciężką alergię, powinny mieć przy sobie adrenalinę (epinefrynę) najczęściej w postaci ampułko-strzykawki lub EpiPena. Ampułko-strzykawka to strzykawka z igłą i odmierzoną dawką adrenaliny, EpiPen to wstrzykiwacz, za pomocą którego lek podawany jest automatycznie.
Wykorzystano fragmenty artykułu lek. Ewy Prokop, którego treść została pierwotnie opublikowana 01.09.2011.
Uwaga! Powyższa porada jest jedynie sugestią i nie może zastąpić wizyty u specjalisty. Pamiętaj, że w przypadku problemów ze zdrowiem należy bezwzględnie skonsultować się z lekarzem!
Reakcja alergiczna – leczenie
W leczeniu reakcji alergicznych dużą rolę odgrywa profilaktyka. W przypadku niektórych czynników odpowiedzialnych za wywołanie reakcji alergicznych, istnieje możliwość ich unikania (m.in. większość alergii pokarmowych, kontaktowych, a także alergii na leki).
W leczeniu przyczynowym niektórych reakcji alergicznych stosuje się tzw. odczulanie, nazywane fachowo swoistą immunoterapią alergenową. Jest to rodzaj terapii, polegającej na podawaniu wzrastających dawek uczulającej substancji w kontrolowanych warunkach.
Dzięki immunoterapii alergenowej dochodzi do „przestawienia” układu immunologicznego pacjenta i rozwoju tolerancji na określony alergen. Metoda ta jest skuteczna jedynie w przypadku niektórych alergenów.
Immunoterapia alergenowa jest procesem długotrwałym, wymagającym regularnych wizyt lekarskich w celu podawania kolejnych dawek alergenu. Gdy dochodzi do rozwoju reakcji alergicznej, stosuje się leki łagodzące jej przebieg.
Jedną z istotnych substancji, odpowiedzialnych za objawy reakcji alergicznej, jest histamina. Leki przeciwhistaminowe stanowią główną grupę środków wykorzystywanych w leczeniu rozmaitych reakcji alergicznych. Obecnie dostępne są nowe generacje tych leków, pozbawione uciążliwych skutków ubocznych (m.in. nadmiernej senności).
Kolejną grupą leków, zarezerwowanych do leczenia cięższych reakcji alergicznych, są glikokortykosteroidy. Mechanizm działania tych leków umożliwia wyhamowanie nadmiernej odpowiedzi immunologicznej.
Glikokortykosteroidy podawane ogólnoustrojowo powodują wiele objawów niepożądanych, dlatego w leczeniu reakcji alergicznych używa się ich przede wszystkim w postaci miejscowej (donosowo, wziewnie, a także w postaci maści na skórę).
Ciężkie schorzenia alergiczne, nieodpowiadające na standardowe leczenie, mogą być wskazaniem do stosowania tzw. terapii biologicznej. Jest to najnowszy rodzaj terapii, skierowany przeciw konkretnym składowym układu odpornościowego, które powodują powstawanie reakcji alergicznych.
