U nas zapłacisz kartą
Szkarlatyna - Objawy, Luszczenie się Skóry i Metody Leczenia
Charakterystyczny objaw szkarlatyny: wysypka
Najbardziej charakterystycznym symptomem jest drobno grudkowa lub plamkowa wysypka, która pojawia się już w drugiej dobie od początku objawów. Początkowo zmiany obserwuje się na tułowiu, a następnie skóra zaczyna wykazywać rozwój wysypki odśrodkowo w kierunku dystalnych części ciała (nogi, ręce). Nie występuje ona na skórze słoni i stóp. Zmiany wysypkowe porównywane są do wielkości łebka od szpilki. Największe nasilenie wykwitów obserwuje się w dołach pachowych, zgięciach stawowych, pośladkach oraz na wewnętrznej powierzchni ud i ramion. Wysypka blednie pod wpływem ucisku. Na twarzy występuje rumień, który omija tzw. trójkąt Fiłątowa, czyli przestrzeń między nosem a brodą. W okolicy zgięć stawowych obserwuje się czerwone linie – tzw. linie Pastii.
W przypadku podejrzenia szkarlatyny, należy niezwłocznie zgłosić się do lekarza. Szkarlatynę rozpoznaje się na podstawie typowych objawów klinicznych oraz wymazu z gardła potwierdzającego zakażenie. U osób z zapaleniem gardła pomocne bywa zastosowanie skali McIsacca/Centora, która ocenia prawdopodobieństwo zakażenia na podstawie wieku, obecności gorączki, powiększenia węzłów chłonnych szyjnych przednich, nalotu na migdałkach podniebiennych i braku kaszlu.
Zdarza się, że objawy szkarlatyny są mylone z innymi chorobami. Najczęściej są to:
- odra,
- różyczka,
- zespół wstrząsu toksycznego,
- zakażenie gronkowcem.
Powikłania po szkarlatynie
Szkarlatyna najczęściej nie powoduje powstawania groźnych powikłań, choć w ostrzejszym przebiegu choroby obserwuje się czasem zapalenie ucha środkowego, mięśnia sercowego, wątroby lub stawów. W większości przypadków objawy stopniowo ustępują w ciągu kilku dni, a najdłużej utrzymuje się złuszczanie się naskórka. Powikłania szkarlatyny po nieprawidłowym leczeniu (lub jego braku) takie jak gorączka reumatyczna zdarzają się już wyjątkowo rzadko.
Reakcją na infekcje wirusowe lub bakteryjne może być także kłębuszkowe zapalenie nerek, które jest efektem walki organizmu z paciorkowcami (w przypadku szkarlatyny) lub np. pneumokokami czy gronkowcami (w przypadku innych infekcji). Choroba ta najczęściej przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie.
Co ciekawe, na szkarlatynę można zachorować kilka razy, jednak nie więcej niż trzy, gdyż są trzy typy toksyny bakteryjnej.
Data publikacji: 31.08.2023
Data aktualizacji: 15.02.2024
Bibliografia
- W. Hryniewicz, P. Albrecht, A. Radzikowski, Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego, Warszawa 2016, www.antybiotyki.edu.pl/pdf/Rekomendacje2016.pdf.
- L.Szenborn, Płonica, „ Pediatria po Dyplomie", nr 06, 2012.
Jak wygląda przebieg szkarlatyny?
Okres wylęgania płonicy jest krótki i zależy od intensywności zainfekowania oraz drogi wniknięcia bakterii do organizmu. Zazwyczaj pierwsze objawy pojawiają się od 2 do 5 dni od zakażenia. Początkowo obserwuje się nagły wzrost temperatury ciała nawet do 40˚C, osłabienie, bóle brzucha, osłabienie oraz silny ból gardła. W drugiej dobie objawów najczęściej pojawia się wysypka, która ma charakter drobnoplamistych zmian skórnych (porównuje się ją do śladów po uderzeniu szczoteczką). Zazwyczaj w 4–5 dniu trwania choroby obserwuje się żywo różowy język z widocznymi brodawkami (przypominający truskawkę lub malinę). Po około 7 dniach obserwuje się złuszczanie skóry twarzy, po 14 dniach skóra tułowia a po około 3 tygodniach widoczne jest złuszczanie skóry dłoni i stóp.
Objawy szkarlatyny u dorosłych często są podobne do tych, które występują, gdy chorują dzieci.
- gorączka – w przypadku płonicy charakteryzuje się ostrym początkiem, a temperatura ciała gwałtownie wzrasta nawet do 40˚C,
- osutka skórna – pojawia się zazwyczaj w drugiej dobie choroby i ma postać drobnoplamistych zmian skórnych przypominających ślady po uderzeniu szczoteczką, wysypka skórna występuje na całym ciele, z wyjątkiem tzw. trójkąta Fiłatowa, czyli obszaru pomiędzy nosem a brodą, osutka skórna najlepiej widoczna jest na twarzy, pośladkach oraz w okolicy pachowej i pachwinowej,
- wymioty, biegunka, bóle brzucha – częściej występują u dzieci niż dorosłych,
- „język malinowy” – język jest żywo czerwony lub różowy z widocznymi brodawkami, co razem daje obraz przypominający owoc maliny lub truskawki, początkowo może pojawić się biały nalot na języku, który stopniowo zanika,
- zmiany na błonach śluzowych jamy ustnej – żywoczerwone lub krwotoczne plamki na podniebieniu miękkim i łukach gardłowych, niekiedy zmiany mogą się zlewać ze sobą, w przypadku szkarlatyny przebiegającej z anginą obserwuje się początkowo obrzęknięte i zaczerwienione migdałki podniebienne, a następnie białawe naloty na ich powierzchni, dodatkowo może wystąpić zapalenie węzłów chłonnych,
- złuszczanie się naskórka – po 7 dniach od początku choroby skóra zaczyna się łuszczyć na twarzy, po 2 tygodniach na tułowiu, a po 3 tygodniach obserwuje się drobnopłatowe złuszczanie się naskórka dłoni i stóp, objaw złuszczania nie występuje jednak w każdym przypadku osoby z płonicą.
Zakażenie szkarlatyną. Jak można mu zapobiec?
Do zachorowania na szkarlatynę najczęściej dochodzi w miesiącach zimowych. Zarazić się można drogą kropelkową lub przez bezpośredni kontakt z osobą chorą. Czy da się uniknąć zachorowania? Ogromna rolę odgrywa tu rutynowe dbanie o odporność m.in. utrzymywanie zdrowego stylu życia oraz zrównoważonej diety. Pomocne mogą okazać się także suplementy i witaminy na odporność. Infekcja ta częściej przypisywana jest dzieciom także z tego względu, że ich odporność nie jest jeszcze w pełni wykształcona.
Okres wylęgania objawów wynosi 1–5 dni od zakażenia. W przypadku płonicy zastosowanie antybiotyku skraca okres zakaźności do 24 godzin od przyjęcia pierwszej dawki. Osoby nieleczone lub leczone w sposób nieprawidłowy mogą być zakaźne dla otoczenia nawet przez kilka tygodni.
Do zarażenia może dojść także poprzez przewód pokarmowy, choć obecnie jest to rzadka przyczyna. Źródłem może tu być na przykład zanieczyszczone i nieprzegotowane mleko.
Szacuje się, że około 20% społeczeństwa jest nosicielami Streptococcus pyogenes na migdałkach – najczęściej są to osoby w wieku 5–15 lat. Nosiciele nie mają objawów choroby, ale mogą zarazić osoby z otoczenia.
Bostonka – objawy i leczenie
Zakażenie powodują enterowirusy, najczęściej Coxsackie A16, 6, 7, 9, 10, enterowirus 71. W naszym klimacie widoczna jest wyraźna sezonowość zachorowań przypadająca na okres letnio-jesienny. Niestety niejeden rodzic doświadczył infekcji u swojej pociechy również zima i na wiosnę. Nazwa wysypka bostońska czy „bostonka” nie są prawidłowe, poprawnie nazwana jednostka chorobowa to choroba dłoni, stóp i jamy ustnej.
Duża część zakażeń przebiega bezobjawowo. Czas inkubacji to kilka dni, najczęściej od 3 do 5. Do zakażenia dochodzi przez bezpośredni kontakt, branie do ust zanieczyszczonych przedmiotów, drogą kropelkową. Ze względu na różnorodność wirusów, które mogą powodować zachorowanie, infekcja może zawitać niestety więcej niż jeden raz do domu (nabiera się odporności na konkretny patogen), a jej przebieg może się trochę różnić od poprzedniego.
Cechą wspólną jest wysypka na wewnętrznej części dłoni, na podeszwach stóp i w jamie ustnej na łukach podniebiennych, czyli dokładnie tam, gdzie wskazuje na to nazwa choroby. Dzięki tym objawom odróżniamy HFMD od innych chorób objawiających się wysypką. Wirusy jeszcze długo po zakażeniu są obecne w kale (6-10 tygodni) i wydzielinach z jamy ustnej oraz dróg oddechowych (4-5 tygodni). Jednak do zarażenia może dojść najczęściej w ciągu 7 pierwszych dni choroby, czyli w czasie ostrych objawów infekcji.
