U nas zapłacisz kartą
Objawy, przyczyny i skuteczne sposoby łagodzenia wysypki i swędzenia skóry
Wysypka grudkowa
Wysypka grudkowa to zmiany skórne w postaci małych, uniesionych grudek, sprawiające, że skóra staje się nierówna w dotyku. Takie wykwity spotkać można w łuszczycy, liszaju płaskim, ale także w zamianach alergicznych czy też wirusowych (brodawkach).
W przypadku łuszczycy grudki zazwyczaj pokryte są charakterystyczną srebrzystą łuską i mają tendencję do skupiania się w większe ogniska, tzw. blaszki. Natomiast w liszaju płaskim oraz w przypadku zmian alergicznych często towarzyszy im świąd. Brodawki wirusowe zwane potocznie kurzajkami zwykle lokalizują się w obrębie dłoni lub stóp (domowe sposoby na kurzajki).
Wysypka grudkowa, fot. Adobe Stock
Swędzenie skóry – reakcje alergiczne i AZS
Swędzenie skóry mogą wywoływać alergeny. Do częstych przyczyn świądu skóry zaliczamy m.in. alergeny pokarmowe i alergeny wziewne. Reakcja alergiczna może rozwinąć się także na skutek kontaktu skóry z czynnikiem alergizującym np. składnikami kosmetyków lub pozostałościami środków piorących i płynów zmiękczających, które znajdują się na tkaninach.
Alergicy często cierpią z powodu świądu. Reakcja alergiczna np. na alergeny obecne w pokarmach lub kontakt z roztoczami kurzu domowego może doprowadzić do pojawienia się nocnego świądu oraz atopowego zapalenia skóry (AZS).
Objawem atopowego zapalenia skóry jest m.in. swędzenie skóry, zaczerwienienie skóry, łuszczenie skóry, a także pękanie skóry, które powoduje powstawanie bolesnych ran. W przebiegu atopowego zapalenia skóry nieprzyjemne uczucie świądu może być wywołane np. niezdiagnozowaną alergią pokarmową oraz alergią wziewną lub innymi czynnikami, do których zaliczamy m.in. czynniki środowiskowe.
Atopowe zapalenie skóry częściej występuje u alergików, jednak może także rozwinąć się u osób, u których testy alergiczne nie wykryją żadnych nieprawidłowości. Za częste przyczyny rozwoju atopowego zapalenia skóry uznaje się m.in. zaburzenia mikrobiomu skóry. Atopowe zapalenie skóry najczęściej powoduje świąd, suchość i złuszczanie się naskórka na twarzy, w zgięciach łokci i pod kolanami, jednak zmiany mogą obejmować również większe fragmenty skóry, a nawet całe ciało. Charakterystyczne dla atopowego zapalenia skóry jest nasilanie się zmian w okresie jesienno-zimowym oraz stopniowe ustępowanie objawów w okresie wiosenno-letnim.
W przebiegu atopowego zapalenia skóry świąd często nasila się wieczorem, po prysznicu lub gorącej kąpieli, co ma związek z podrażnieniem skóry przez ciepłą wodę, a także niewłaściwie dobrane kosmetyki. Świąd może nasilać się także w nocy, jeżeli przegrzewamy skórę, śpiąc w zbyt ciepłej piżamie lub pod grubą kołdrą.
Nie wszyscy alergicy cierpią z powodu atopowego zapalenia skóry. Jeżeli uporczywy świąd pojawia się okresowo, to warto notować np. spożywane pokarmy oraz zapisywać inne możliwe przyczyny jego wystąpienia. Świąd może pojawić się po spożyciu np. pomidorów, ryb, owoców morza, a także innych pokarmów i napojów np. mleka. Dość często ma związek ze stosowanymi przez nas kosmetykami, które zawierają SLS-y, parabeny i inne substancje chemiczne.
Świąd – diagnostyka
Pierwszym etapem w diagnostyce świądu jest dokładny wywiad lekarski, który powinien zawierać informacje odnośnie lokalizacji świądu, towarzyszących mu zmian skórnych, pory dnia, w której występują dolegliwości, czynników, które go zaostrzają i czasu trwania dolegliwości. Istotne mogą okazać się również informacje pozornie niezwiązane z samym świądem. Ważne są między innymi informacje odnośnie spadku masy ciała, nocnych potów, gorączki, dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, restrykcji dietetycznych, używanych kosmetyków, kontaktu ze zwierzętami lub cyklu miesiączkowego. Istotne są również przebyte oraz aktualne choroby, przyjmowane leki i stosowane używki.
Kolejnym etapem jest badanie fizykalne, podczas którego lekarz ocenia stan skóry i jej przydatków, co pozwala wstępnie wykluczyć lub potwierdzić choroby dermatologiczne i pasożytnicze jako przyczynę dolegliwości. Następnie konieczne jest dokładne badanie internistyczne, pozwalające wykryć odchylenia wskazujące na określone jednostki chorobowe, takie jak powiększenie wątroby, świadczące o jej schorzeniach czy powiększenie węzłów chłonnych, mogące wskazywać na choroby układu krwiotwórczego.
Często konieczne są badania dodatkowe, zarówno laboratoryjne, histopatologiczne, jak i obrazowe. Ich rodzaj zależy od podejrzewanej przyczyny świądu i odchyleń zdiagnozowanych w badaniu przedmiotowym. Należą do nich między innymi badania hormonów tarczycy, glikemia, próby wątrobowe, parametry oceniające funkcję nerek, RTG klatki piersiowej lub pobranie wycinków skórnych do badania histopatologicznego.
Wysypka grudkowo-plamista
Jest to rodzaj wysypki, w której równocześnie występują zarówno zmiany w postaci grudek, jak i plam. Może towarzyszyć opisywanej wcześniej trzydniówce, a także odczynom polekowym - te najczęściej towarzyszą antybiotykoterapii pochodnymi penicyliny lub sulfonamidami. Pojawia się zwykle po kilku dniach stosowania leków i zwykle z uwagi na nasilenie zmian wysypka wymaga interwencji lekarskiej.
Charakteryzuje się występowaniem wypełnionych płynem zmian ponad powierzchnią skóry. Często występuje w przebiegu zmian wirusowych takich jak opryszczka, półpasiec czy też ospa.
Pojawienie się zmian pęcherzykowych w przypadku opryszki czy tez półpaśca zwykle poprzedzone jest występowaniem tzw. objawów prodromalnych w postaci mrowienia, świądu czy też bólu. Ospa natomiast zwykle zaczyna się od objawów pseudogrypowych takich jak gorączka, ból gardła, złe samopoczucie.
Charakterystyczna jest także lokalizacja oraz układ zmian. W przypadku ospy pęcherzyki są rozsiane na całym ciele i przypominają „gwieździste niebo”, natomiast w opryszczce zwykle występują na wardze i mają tendencję do grupowania się. W półpaścu zazwyczaj pojawiają się w obrębie jednej połowy ciała i ułożone są na rumieniowym podłożu.
Wysypka pęcherzykowa może być także objawem uczulenia na promienie słoneczne czy też wyprysku dłoni i stóp. Gdy pęcherzykom towarzyszą podobne, ale większego rozmiaru zmiany zwane pęcherzami należy wykluczyć poważniejsze schorzenia takie jak pęcherzycę czy też pemphigoid.
Wysypka pęcherzykowa, fot. Adobe Stock
Wysypka przy półpaścu, fot. Adobe Stock
Jakie są najczęstsze przyczyny świądu?
Świąd może dotyczyć wybranych fragmentów skóry lub całego ciała. W przypadku świądu zlokalizowanego przyczynami najczęściej są choroby skóry, takie jak: infekcje bakteryjne, wirusowe (opryszczka), grzybicze (łupież, grzybica), pasożytnicze (świerzb, wszawica), atopowe zapalenie skóry, pokrzywka, wyprysk, łuszczyca, nadmierna suchość skóry, oparzenia słoneczne, ukąszenia owadów i innych zwierząt, alergie pokarmowe, na leki, kosmetyki, środki chemiczne, nowotwory skóry.
Świąd całego ciała u około 10–50% osób go doświadczających jest konsekwencją chorób ogólnoustrojowych.
- choroby alergiczne skóry
- przewlekła niewydolność nerek
- choroby wątroby i dróg żółciowych
- pierwotne zapalenie dróg żółciowych
- pierwotne lub wtórne stwardniające zapalenie dróg żółciowych
- cholestaza zewnątrzwątrobowa
- cholestaza u kobiet w ciąży
- zapalenia wątroby
- choroby układu krwiotwórczego
- czerwienica prawdziwa
- chłoniak Hodgkina
- ziarniniak grzybiasty
- inne nowotwory limfoproliferacyjne i mieloproliferacyjne
- mastocytoza
- niedobór żelaza
- zaburzenia endokrynne i metaboliczne: choroby tarczycy, przytarczyc, cukrzyca, zespół rakowiaka, hiperkalcemia
- nowotwory złośliwe
- neuropatie
- choroby ośrodkowego układu nerwowego – guzy i ropnie mózgu, zmiany poudarowe, tętniaki, stwardnienie rozsiane
- choroby układu nerwowego przebiegające z uszkodzeniem nerwów – półpasiec, cukrzyca, amyloidoza, polekowe, w bliźnie pooperacyjnej
- ucisk lub uwięźnięcie nerwu: notalgia paresthetica, świąd ramienno-promieniowy
- zakażenie HIV
- leki (np. opioidy, przeciwciała monoklonalne anty-EGFR, inhibitory kinaz tyrozynowych), doustne środki antykoncepcyjne
- świąd psychogenny (na tle nerwowym).
