U nas zapłacisz kartą
Co to jest liszaj i jak się różni od łuszczycy?
Rodzaje Liszaja
Liszaj płaski
To najczęściej spotykana postać liszaja. Charakteryzuje się sinofioletowymi, połyskującymi grudkami na skórze, którym towarzyszy świąd. Przyczyny występowania liszaja płaskiego nie są do końca znane. Przypuszczalnie czynnikami wywołującymi chorobę są zaburzenia funkcjonowania układu autoimmunologicznego, przyjmowanie niektórych leków oraz kwestie psychologiczne – np. silny stres.
Leczenie liszaja płaskiego jest długotrwałe i wymaga cierpliwości. Walka z chorobą koncentruje się na jej objawach, nie na przyczynach. Polega ono na podawaniu leków, takich jak kortykosterydów, a w cięższych przypadkach metotreksatu. W leczeniu miejscowym stosuje się maści i kremy sterydowe. Lekarze niekiedy łączą z główną terapią stosowanie leków przeciwbakteryjnych i przeciwgrzybicznych. W celu zmniejszenia świądu stosuje się leki przeciwhistaminowe. Jak w przypadku wszystkich schorzeń dermatologicznych, chorzy z liszajem płaskim powinni przykładać szczególną uwagę do pielęgnacji skóry, odpowiednio ją nawilżać i natłuszczać oraz unikać kontaktu z substancjami drażniącymi.
Liszaj rumieniowaty
Inna nazwa liszaja rumieniowatego to toczeń rumieniowaty. Jest to bardzo rzadka, przewlekła choroba immunologiczna. Objawia się stanami zapalnymi w obrębie wielu narządów, charakterystycznym objawem są także cytopenie. Zmiany skórne mają postać czerwonych gródek zlewających się w większe wykwity. Cechą charakterystyczną tej choroby jest także nadwrażliwość na światło. Przyczyny liszaja rumieniowatego nie są znane, specjaliści dopatrują się ich w genach, zakażeniach wirusowych, hormonach oraz czynnikach psychologicznych i środowiskowych. Leczenie liszaja rumieniowatego polega na podawaniu leków immunosupresyjnych, kortykosteroidów i środków przeciwmalarycznych.
Jakie są pierwsze objawy łuszczycy?
Łuszczyca to choroba, która dotyka osób w różnym wieku. Pierwsze objawy łuszczycy pojawiają się w wieku nastoletnim, do 25 roku życia, a drugi wysiew ma miejsce po 40 roku życia. Wczesne zmiany mają od 1 mm do 2 cm objętości i przeważnie możemy je zaobserwować na głowie, kolanach, łokciach lub dłoniach. W pełni rozwinięte wykwity szerzące się obwodowo, mogą osiągać wielkość nawet kilku centymetrów i są pokryte mocno przylegającymi łuskami o srebrzystym odcieniu.
Wyróżnia się dwa podstawowe typy łuszczycy pod względem dwóch szczytów zachorowań:
- łuszczyca typu I – występująca najczęściej od 20 do 40 roku życia, zdarzają się jednak przypadki występowania już od wieku 10 lat. Jest to typ młodzieńczy, najczęściej powiązany z dziedziczeniem autosomalnym dominującym. Może mieć ciężki przebieg, a w 80 % zauważa się obecność antygenu HLA Cw6.
- łuszczyca typ II – występująca między 50 a 70 rokiem życia. Łuszczyca dorosłych ma dużo łagodniejsze objawy oraz proces postępowania, rzadko występuje rodzinnie, natomiast częściej notuje się obecność antygenów HLA B44 i Cw4.
Łuszczyca może objąć całe ciało chorego, albo przyjąć postać małych grudek zlokalizowanych jedynie gdzieniegdzie. Diagnozowana jest na podstawie lokalizacji i rodzaju zmiany. Bardzo wiele osób cierpi przy tym również na intensywne swędzenie skóry. Szacuje się, że około 60% – 70% chorych na łuszczycę walczy również ze świądem.
Jak wygląda łuszczyca skóry? Podstawowym objawem łuszczycy jest grudka łuszczycowa będąca wypukłą zmiana na skórze, przeważnie czerwonego koloru. Widoczne są okrągłe lub owalne grudki o różnej wielkości, które obejmują duże powierzchnie ciała. Zmiany łuszczycowe najczęściej pokryte są srebrzystą łuską, wyraźnie odgraniczoną od zdrowej skóry. Łuski te sa bardzo łamliwe i ulegają złuszczeniu – stąd właśnie pochodzi nazwa choroby.
Diagnozowanie i leczenie łuszczycy
Rozpoznanie choroby następuje na podstawie stwierdzenia charakterystycznych zmian skórnych w typowych dla łuszczycy lokalizacjach, a w przypadku wątpliwości lekarz może zlecić biopsję ze zmiany do oceny histopatologicznej. Choć diagnoza zazwyczaj nie jest trudna, terapia to znacznie większe wyzwanie, i to zarówno dla lekarzy dermatologów, jak i reumatologów.
Większość pacjentów choruje na łuszczycę łagodną, a zmiany obejmują mniej niż 10 proc. powierzchni ciała – takie osoby mogą być leczone wyłącznie miejscowo. W terapii łuszczycy stosuje się m.in.:
- preparaty keratolityczne z mocznikiem i kwasem salicylowym,
- preparaty dziegciowe,
- cygnolinę (ditranol),
- glikokortykosteroidy miejscowe,
- preparaty z pochodnymi witaminy D3, z kwasem salicylowym lub z antybiotykiem.
Cięższy przebieg choroby wymaga terapii skojarzonej – prócz leków miejscowych stosuje się leczenie ogólne, np. za pomocą fototerapii i fotochemioterapii, terapii cytostatykami, lekami immunosupresyjnymi czy retinoidami.
Leczenie ogólne również zarezerwowane jest dla cięższych postaci łuszczycy. Stosuje się wtedy:
- metotreksat,
- cyklosporynę A,
- acytretynę.
Nową klasę preparatów działających na określone cytokiny biorące udział w immunopatogenezie łuszczycy stanowią leki biologiczne. Terapia jest jednak zarezerwowana dla pacjentów z najcięższymi postaciami choroby i po innych rodzajach terapii.
Lekarze zwracają uwagę na niewystarczającą liczbę ośrodków specjalizujących się w leczeniu łuszczycy, przez co pacjenci kwalifikujący się do terapii biologicznej nierzadko muszą pokonywać pół kraju, by odbywać obowiązkowe wizyty kontrolne.
Problemem są także bardzo restrykcyjne kryteria włączania pacjentów do programów lekowych (obecnie do terapii lekami biologicznymi kwalifikują się jedynie pacjenci, u których stosowano co najmniej dwie różne metody terapii, bądź pacjenci, u których występują przeciwwskazania do stosowania terapii ogólnej lub u których wystąpiły działania niepożądane uniemożliwiające jej dalsze stosowanie) oraz zbyt krótki czas trwania programów lekowych (kontynuacja możliwa jest dopiero po nawrocie objawów).
Objawy łuszczycy
W każdej chorobie o podłożu autoimmunologicznym organizm z niewiadomego powodu zaczyna atakować i niszczyć własne tkanki. W łuszczycy pospolitej, czyli najczęściej występującej odmianie choroby, zmiany dotyczą przede wszystkim komórek skóry. Cykl odnowy zdrowego naskórka trwa około 28 dni, gdyż tyle czasu potrzebują keratynocyty (komórki naskórka), by ulec podziałowi, dojrzeć, przesunąć się ku powierzchni skóry, a w końcu złuszczyć i zwolnić miejsce dla kolejnych komórek. U osób chorych na łuszczycę cały ten proces trwa zaledwie 3 do 5 dni, przez co martwe komórki nie nadążają ze złuszczaniem się i zaczynają tworzyć grubą warstwę przypominającą łuski.
Zmiany najczęściej pojawiają się:
- na łokciach i kolanach,
- na skórze głowy,
- w dolnej części pleców (okolicy lędźwiowej),
- na paznokciach.
Pierwsze objawy łuszczycy to zazwyczaj niewielkie, płaskie, swędzące grudki. W zależności od stopnia zaawansowania i typu choroby kolor grudek może zmieniać się od różowego do brunatnoczerwonego, zmiany mogą też zlewać się w ogniska plackowate. Powierzchnia zmian zazwyczaj pokryta jest srebrzystą, nawarstwiającą się łuską, czyli blaszką łuszczycową.
Czasami zmiany pojawiają się w miejscu dawnych ran, blizn, po tatuażu. Zmianom skórnym może towarzyszyć łuszczyca paznokci. Zdarza się też, że jest ona jedynym objawem choroby – rozpoznać ją można po niewielkich wgłębieniach w płytce, czasem również jej żółknięciu, łamliwości oraz gromadzeniu się złuszczonych komórek pod paznokciami.
Jak często występuje liszaj płaski?
Liszaj płaski jest dość częstą chorobą, występującą u około 1% populacji. Dotyczy z równą częstością kobiet i mężczyzn, a najwięcej zachorowań stwierdza się między 30. a 60. rż.
W liszaju płaskim zmiany skórne pojawiają się nagle i mają charakterystyczną morfologię. Są to sinofioletowe, lśniące, płaskie, wieloboczne grudki wielkości 1-3 mm. Mają tendencję do zlewania się. Na ich powierzchni można dostrzec białawe linie, tzw. siateczkę Wickhama.
Wykwitom towarzyszy charakterystyczny świąd skóry - pacjenci głównie pocierają skórę, a nie drapią. Liszaj plaski należy do niewielkiej grupy chorób, w których kilka dni po zadrapaniu następuje linijny wysiew grudek w tym miejscu (objaw Köbnera, zob. fot. 1.). Zmiany skórne ustępują, pozostawiając pozapalne przebarwienia. Wykwity w liszaju płaskim są symetryczne. Typowa lokalizacja to: wewnętrzne powierzchnie nadgarstków, grzbiety stóp, przedramiona, przednia powierzchnia podudzi oraz okolice pępka i narządów płciowych. Zmiany mogą również dotyczyć tułowia, twarz z reguły nie jest zajęta. Choroba ma zazwyczaj charakter samoograniczający, wykwity ustępują w ciągu roku u 70% chorych, a w ciągu 2 lat u 90% chorych.
Klinicznie występuje kilkanaście odmian liszaja płaskiego:
Fot. 1. Objaw Köbnera
Fot. 2. Liszaj płaski na nadgarstkach obu dłoni CDC/Susan Linsley
Fot. 3. Liszaj płaski w jamie ustnej CDC/Robert E. Sumpter
- liszaj płaski przerosły
- liszaj płaski guzowaty
- liszaj płaski obrączkowaty
- liszaj płaski barwnikowy
- pęcherzowy liszaj płaski
- pemfigoidopodobny liszaj płaski
- liniowy liszaj płaski
- liszaj płaski dłoni i stóp
- ostry uogólniony liszaj płaski
- liszaj płaski zanikowy
- liszaj płaski mieszkowy
- liszaj płaski nadżerkowy
- liszaj płaski wywołany promieniowaniem słonecznym
- liszaj płaski w jamie ustnej
- liszaj plaski narządów płciowych
- liszaj płaski okołoodbytniczy
- liszaj płaski paznokci